II SA/Ol 291/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędziowie Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi Z. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr ‘"[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia "[...]" wydaną z upoważnienia Burmistrza K. przez Kierownika Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. po ponownym rozpatrzeniu wniosku Z. O. z dnia "[...]" odmówiono wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad żoną, E. O. W uzasadnieniu wskazano, iż wnioskodawca nie ma prawa do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Ustalono jednocześnie, że Z. O. utracił zatrudnienie "[...]" z powodu upływu czasu na jaki była zawarta umowa o pracę, a następnie w okresie od 26 marca 2009 r. do 25 września 2009 r. zarejestrował się jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku dla bezrobotnych. W dniu 13 października 2009 r. Powiatowy Urząd Pracy wykreślił go z ewidencji osób bezrobotnych z powodu nieusprawiedliwionego niestawienia się w wyznaczonym terminie. Z. O. zarejestrował się ponownie w dniu 25 października 2010r. i do dnia dzisiejszego jest bezrobotnym bez prawa do zasiłku. W ocenie organu w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak również nie jest zachowana przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 2 wskazanej ustawy, zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługują innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, zaś względem małżonków powstaje dopiero po rozwiązaniu małżeństwa lub unieważnieniu małżeństwa albo orzeczenia separacji (art. 130 cytowanej ustawy). Organ podkreślił również, iż mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r. oraz stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, zapisy ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostają niezmienienione, a organ wydający decyzję jest zobowiązany do ich przestrzegania. Z. O. złożył odwołanie od powyższej decyzji, podnosząc, iż organ nie uwzględnił wszystkich okoliczności sprawy, które uzasadniałyby przyznanie wnioskowanego świadczenia. Odwołujący podkreślił, iż musi pomagać żonie w wykonywaniu wielu codziennych czynności, jak np. przygotowywanie posiłków, utrzymanie higieny osobistej, a także robienie zakupów, sprzątanie, czy pranie. Musi również towarzyszyć żonie w każdej podróży do specjalistycznych poradni w E. i w I. Zaznaczył, iż on sam cierpi na przewlekłą chorobę płuc i otrzymywane ubezpieczenie przeznacza na swoje leki. Odwołujący podniósł, iż art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z powyższym wniósł o ponowne rozpatrzenie złożonego przez niego wniosku. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podniesiono, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że rodzina wnioskodawcy korzysta z pomocy finansowej Ośrodka Pomocy Społecznej. E. O. jest po zabiegu operacyjnym kręgosłupa, jednakże sytuacja zdrowotna nie ogranicza jej samodzielnego wykonywania czynności w życiu codziennym, nie jest osobą leżącą, zaś mąż w miarę swoich możliwości stara się pomagać w wykonywaniu prac wymagających większego wysiłku. Jednocześnie wnioskodawca nie zgłaszał problemów zdrowotnych, a tym samym jest zdolny do podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. W ocenie Kolegium Z. O. jest osobą podmiotowo uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną, niemniej jednak wnioskodawca nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 wskazanej ustawy. Wnioskodawca w okresie od 13 października 2009 r. do 25 października 2010 r. był osobą bierną zawodowo, nie podejmował i nie poszukiwał zatrudnienia. Zgłosił dopiero gotowość do podjęcia pracy w momencie kiedy żona posiadała już orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei w odwołaniu wskazał, że zarejestrował się w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, ponieważ ma problemy zdrowotne i niezbędne jest ubezpieczenie. Organ odwoławczy podniósł, iż niespełnienie jednej z przesłanek pozytywnych określonych w art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy skutkuje odmową przyznania świadczenia bez konieczności odwoływania się do przesłanek negatywnych przewidzianych w art. 17 ust. 5 tej ustawy. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zdeterminowane jest spełnieniem przede wszystkim przesłanek pozytywnych zawartych w art. 17 ust. 1 ustawy, a w niniejszej sprawie wnioskodawca nie pracował i nie poszukiwał pracy na długo przed chorobą żony. Niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki w niniejszej sprawie nie ma żadnego związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skargę na powyższą decyzję wniósł Z. O., żądając jej zmiany lub uchylenia w całości. Skarżący podniósł, iż podjęte rozstrzygnięcie jest dla niego krzywdzące. We wskazanym przez Kolegium okresie skarżący próbował bowiem w miarę własnych możliwości podejmować prace dorywcze w lokalnych gospodarstwach rolnych, pozyskując tym samym środki finansowe na utrzymanie rodziny. Dodał, iż w październiku 2010 r. zarejestrował się w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna ze względu na leki, których już nie miał, a których potrzebuje bowiem cierpi na przewlekłą chorobę płuc. Dodał również, iż w tut. urzędzie pracy najczęściej proponowaną ofertą jest praca w lokalnych zakładach stolarskich, której nie może podjąć z uwagi na swoją chorobę. Nadmienił również, iż nie ma wyuczonego zawodu i może podjąć jedynie pracę fizyczną, gdyż ma skończoną tylko szkołę podstawową. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie jest zasadna. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 139 po. 992 ze zm.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną, legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Organy obydwu instancji odmówiły przyznania wnioskowanego świadczenia, powołując się jednak na inne okoliczności. Powodem odmowy przyznania świadczenia przez organ pierwszej instancji była okoliczność, iż – w ocenie organu – obowiązek alimentacyjny względem małżonków powstaje z momentem rozwiązania lub unieważnienia małżeństwa albo orzeczenia separacji. Takie stanowisko w ocenie Sądu nie jest zasadne. Należy bowiem wskazać, iż w myśl art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz do wzajemnej pomocy. Zgodnie zaś z art. 128 Kodeksu rodzinnego obowiązek alimentacyjny polega na obowiązku dostarczania środków utrzymania. Nie sposób zatem podzielić stanowiska organu pierwszej instancji, iż małżonkowie nie są obciążeni wzajemnym obowiązkiem alimentacyjnym dopóki małżeństwo istnieje. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela także stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, iż fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie wyklucza możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko to uzyskało zresztą aprobatę w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010r. (Sygn. akt P 38/09), którym wprawdzie Trybunał umorzył postępowanie dotyczące pytania prawnego jednego z sądów w tym zakresie, ale właśnie z uwagi między innymi utrwaloną i jednolitą praktykę interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu postanowienia Trybunału powołano szereg orzeczeń sądów administracyjnych wskazując, iż wychodzi to naprzeciw wątpliwościom konstytucyjnym dotyczącym zadanego pytania prawnego. Trybunał wskazał przy tym, iż sądy administracyjne przyznały pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej nad wykładnią językową uznając, iż pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno stanowić przesłanki odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela także stanowiska Kolegium, iż fakt niepodejmowania pracy i nieposzukiwania zatrudnienia przez skarżącego wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Także rejestracja w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna nie pozbawia możliwości ubiegania się o to świadczenie. Jak bowiem wskazano w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lipca 2008r. (Sygn. akt I OSK 1364/07) składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, osoba bezrobotna, będąc z definicji jedynie "gotową do zatrudnienia", jak stanowi art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.), rezygnuje z tej gotowości, przez co także tylko z potencjalnej pracy, którą dopiero mógłby zaproponować jej organ zatrudnienia. Potencjalne zatrudnienie nie jest jednak tożsame z trwającym zatrudnieniem, z którego - jak wymaga art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - osoba zainteresowana ma zrezygnować. Z drugiej zaś strony, każda osoba bez pracy, nawet bez faktycznej rejestracji w powiatowym urzędzie pracy, może szukać pracy, może deklarować gotowość do jej podjęcia, co jednak nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyby osoba taka zwróciła się do organu z odpowiednim wnioskiem z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem (osobą niepełnosprawną). Wykładnia odmienna w sposób niedopuszczalny różnicowałaby sytuację osób bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy z tymi bezrobotnymi, którzy nie są zarejestrowani. Wskazano także, iż status osoby bezrobotnej nie może eliminować osoby zainteresowanej z grona tych osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. W przypadku osób bezrobotnych spełnione są bowiem obie omawiane przesłanki. Za taką wykładnią przemawia także art. 17 ust. 5 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, który określa, w jakich sytuacjach świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Ustawodawca w jego treści nie wykluczył osób bezrobotnych, czy to z prawem do zasiłku czy bez, wskazując, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in. osobie sprawującej opiekę nad dzieckiem (osobą niepełnosprawną), jeśli ma ona ustalone prawo do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Gdyby prawodawcy zależało na pozbawieniu osób bezrobotnych możliwości ubiegania się o świadczenia pielęgnacyjne, z pewnością uczyniłby to w powyższym przepisie. Natomiast z samego faktu, że z grona osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego zostały wyeliminowane osoby z ustalonym prawem do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nie da się wyprowadzić wniosku, że również osobom bezrobotnym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Wszak status bezrobotnego jest tylko jedną z przesłanek do ustalenia prawa do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, których to przyznanie dopiero pozbawia osobę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem sam fakt, iż skarżący nie podejmował przez pewien czas zatrudnienia i nie był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, a także okoliczność, iż rejestracji takiej dokonał dopiero po uzyskaniu orzeczenia o niepełnosprawności przez małżonkę nie wyklucza możliwości uzyskania świadczenia alimentacyjnego. Organ musi jednakże wyjaśnić, czy faktyczna opieka sprawowana przez skarżącego nad jego małżonką jest tego rodzaju, iż uniemożliwiałaby mu podjęcie zatrudnienia, nawet gdyby otrzymał propozycję pracy. Należy bowiem wskazać, iż świadczenie pielęgnacyjne ma na celu pokrycie przynajmniej części wydatków związanych z opieką nad osobą niepełnosprawną, a co jest związane z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia przez osobę sprawującą opiekę, a tym samym z utratą dochodów z tytułu pracy zarobkowej. Zatem jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Z akt sprawy wynika, iż wprawdzie w poprzedniej decyzji Kolegium z dnia 20 grudnia 2010r. nakazano organowi I instancji poczynienia ustaleń co do zakresu sprawowanej opieki, lecz organ poprzestał jedynie na sporządzeniu notatki w tej kwestii (str. 27 akt administracyjnych), co nie może stanowić dowodu w sprawie. Ponadto organy do tej okoliczności w ogóle się nie odniosły, co także przemawia za uznaniem, iż w tym zakresie brak jest stosownego postępowania wyjaśniającego. W związku z tym organ winien przeprowadzić ponownie postępowanie wyjaśniające, mając na względzie powyższe wskazania Sądu. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku