II SA/Ol 392/11

Dnia 5 lipca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2011 roku sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. W dniu 25 stycznia 2011r. M. J. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad dziadkiem M. B., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzją z dnia "[...]", nr "[...]" Kierownik Referatu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza tego miasta, odmówił przyznania M. J. wnioskowanego świadczenia. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że w oparciu o dokumenty zgromadzone w sprawie ustalił, iż M. J. pobiera już świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia opieki babci D. B., która, podobnie jak jej małżonek M. B., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ przyznał, że nie budzi wątpliwości okoliczność, że M. J. sprawuje opiekę nad swoim dziadkiem. Nie jest to jednak równoznaczne z posiadaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego tytułu. Podniesiono, że w myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane osobie uprawnionej, która w związku z koniecznością zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej rezygnuje z zatrudnienia lub też nie podejmuje go. Zdaniem organu wnioskodawczyni, w związku z opieką nad dziadkiem, nie zrezygnowała z zatrudnienia, ponieważ rezygnacji takiej dokonała podejmując się opieki nad babcią - występując w czerwcu 2010r. z wnioskiem o przyznanie z tego tytułu świadczenia pielęgnacyjnego. Organ zaznaczył, iż niezależnie od liczby osób niepełnosprawnych, nad którymi osoba uprawniona deklaruje chęć sprawowania opieki, z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej można zrezygnować tylko raz. Ponadto organ podkreślił, iż zgodnie z literalnym brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Zdaniem organu jest to przesłanka negatywna do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od tej decyzji M. J. zarzuciła organowi I instancji błędną interpretację przepisów. Podkreśliła, że dziadek jest osobą schorowaną i wymaga pomocy w najprostszych czynnościach. Żona dziadka, także jest osobą niepełnosprawną i również potrzebuje pomocy. Dziadkowie nie są w stanie opiekować się sobą nawzajem. Z tego powodu zamieszkała z dziadkiem i babcią. Zdaniem odwołującej uzasadnianie odmowy faktem pozostawania przez nich w związku małżeńskim jest nieżyciowe. Decyzją z dnia "[...]", nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że odmowa przyznania świadczenia nastąpiła z uwagi na niespełnienie dwóch przesłanek wynikających z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Po pierwsze odmowę uzasadniono treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a. Jednak w tym względzie organ II instancji pominął rozważania, czy pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim wyklucza możliwość ubiegania się przez innych członków rodziny o świadczenie pielęgnacyjne, czy też nie z uwagi na pojawiające się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym rozbieżności interpretacyjne wynikające na tle stosowania tego unormowania. Zdaniem Kolegium w sprawie istotne jest to, iż M. J. nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 ustawy, mianowicie nie podejmuje zatrudnienia nie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad dziadkiem, ale z tego powodu, że sprawuje opiekę nad babcią. Zaznaczono, że odwołująca z tego tytułu otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne. Kolegium wskazało, że kolejnym powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest negatywna przesłanka unormowana w art. 17 ust. 5 pkt 4 cytowanej ustawy - tj. ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zakłada wielokrotności świadczenia pielęgnacyjnego w tej samej rodzinie. Zauważono, że ograniczenie takie nie zostało co prawda wyartykułowane wprost w przytoczonym przepisie, bowiem wyklucza on wielokrotność świadczenia pielęgnacyjnego w tej samej rodzinie, w stosunku do dzieci, nie zaś w odniesieniu do osób dorosłych. Jednakże niemożliwością do przyjęcia byłaby sytuacja nierównego traktowania poszczególnych członków rodziny i przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego w innym zakresie w związku z opieką nad dziećmi, w innym zaś nad osobami dorosłymi. Zdaniem Kolegium, niedoskonałość regulacji zawartej w art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 4 ustawy, wynika z braku spójności pomiędzy tymi przepisami, związanej z wielokrotnym nowelizowaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu sygnalizacyjnym z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawie sygn. akt S 1/10 - oceniając zakres stosowania art. 17 ust. l w związku z ust. 5 pkt 2 lit. "a'" ustawy. Stwierdzono, iż należy mieć na uwadze, że w pierwotnej wersji art. 17 ust. 1 ustawy skierowany był wyłącznie do rodziców niepełnosprawnych dzieci. W nawiązaniu do uprawnienia określonego w art. 17 ust. 1 ustawa ograniczyła też możliwość przyznania więcej niż jednego świadczenia pielęgnacyjnego w rodzinie na to samo lub inne dziecko. Reasumując Kolegium przyjęło, iż w rodzinie osoby rezygnującej z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem tej rodziny, może być przyznane tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne. Skoro M. J. otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością opieki nad babcią, to nie mogło zostać jej przyznane kolejne świadczenie na dziadka. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie M. J. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie pozwala na wielokrotne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w rodzinie. Stwierdziła, iż fakt, że ustawodawca nie przewidział sytuacji zaistniałej w jej rodzinie, nie uzasadnia odmowy przyznania świadczenia. Skarżąca podkreśliła, że opiekuje się babcią i dziadkiem, gdyż każde z nich bezwzględnie potrzebuje pomocy w najprostszych czynnościach życia codziennego. Wskazała, że codzienne obowiązki wynikające z faktu opieki nad dziadkiem nie pozwalają jej na jakiekolwiek zatrudnienie, nawet dorywcze. Często zdarza się, że musi pomagać dziadkowi także w nocy. Skarżąca podniosła, że świadczenie, które otrzymuje wynosi 520 zł miesięcznie. Kwota ta pozwala zaspokoić tylko podstawowe jej potrzeby. Strona zaznaczyła, że nie zaprzestanie jednak opieki z tego powodu, gdyż dziadkowie są jej bliscy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania aktu, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość przyjętej procedury na dzień wydania aktu. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracją następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W razie niewystąpienia wskazanych uchybień, na mocy art. 151 P.p.s.a skarga podlega oddaleniu. W niniejszej sprawie rozstrzygnięcia wymaga, stosownie do okoliczności faktycznych sprawy, czy w sytuacji, gdy skarżąca otrzymała już świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią, może się ubiegać i otrzymać także świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym dziadkiem. W tym celu rozważyć należy materialnoprawną podstawę orzekania, którą stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie z ust. 1 tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodziny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl ust. 1a art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo, gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Zgodnie natomiast z ust. 5 art. 17 świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy: 1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, w specjalnym ośrodku szkolno – wychowawczym i korzysta w nim z całodobowej opieki albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji w placówce zapewniającej całodobową opiekę, przez co najmniej 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej; 3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko; 4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo świadczenia pielęgnacyjnego na to lub inne dziecko w rodzinie. Wykładnia powyższych przepisów pozwala na stwierdzenie, że trafne są te argumenty organu odwoławczego, które podnoszą, że beneficjentowi przysługuje prawo do jednego świadczenia pielęgnacyjnego, niezależnie od liczby osób niepełnosprawnych, nad którymi osoba uprawniona sprawuje opiekę. Treść art. 17 ust. 1 in fine ustawy nie pozostawia wątpliwości, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przesądza to o słuszności stanowiska, że jeżeli osoba zrezygnowała już zatrudnienia nie podejmując pracy lub z niej rezygnując w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności i otrzymała w związku z tym świadczenie, to przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w sytuacji ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na drugiego, także niepełnosprawnego członka rodziny, w związku ze sprawowaną nad nim opieką, nie wystąpiła. Tezę tę wzmacnia dodatkowo regulacja art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy. Chociaż stan faktyczny niniejszej sprawy jest odmienny od opisanego w hipotezie tej normy prawnej, zgodzić należy się z Kolegium, iż brzmienie tego przepisu koresponduje z pierwotną treścią ust. 1 art. 17, kiedy to świadczenie pielęgnacyjne przeznaczone było tylko dla matki lub ojca albo opiekuna faktycznego sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem. Ustawodawca, nowelizując treść art. 17 ust. 1 ustawy poprzez rozszerzenie kręgu podmiotów, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne o inne osoby, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, konsekwentnie powinien był dostosować do tej zmiany treść ust. 5 pkt 4. Niemniej jednak z regulacji tej wynika zasada, że w rodzinie może być pobierane tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skoro nawet ustawodawca zadecydował, iż jeżeli osoba w rodzinie ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub inne dziecko w rodzinie, a więc nie może go uzyskać na drugie dziecko, to tym samym traktując wszystkich równo wobec prawa zasadą powinno być, że jeżeli wnuczka opiekująca się obojgiem dziadków otrzymała już świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad jednym z nich, na drugiego świadczenia tego otrzymać nie może (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 15 marca 2011r. sygn. akt II SA/Op 707/10 oraz wyrok WSA w Krakowie z dnia 3 grudnia 2010r. sygn. akt III SA/Kr 736/10, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych). W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, orzeczono jak w sentencji.