I OZ 42/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2012 r. zażalenia A. U. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 9 grudnia 2011 r. sygn. akt II SAB/Ol 51/11 oddalające wniosek o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej i Marzenny Glabas w sprawie ze skargi A. U. na bezczynność Prezydenta O. w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności postanawia: oddalić zażalenie. A. U. pismem z dnia 3 czerwca 2011 r., wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na bezczynność Prezydenta O. w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Na rozprawie w dniu 22 listopada 2011 r. skarżący złożył wniosek o wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy sędziów WSA: Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej i Marzenny Glabas, zarzucając sędziom wydawanie wyroków sprzecznych z prawem oraz podnosząc, że mogą czuć się związani swoim stanowiskiem zaprezentowanym w sprawach o sygn. akt II SA/Ol 860/10, II SA/Ol 862/10, II SA/Ol 933/09. Wskazani we wniosku o wyłączenie sędziowie WSA złożyli do akt sprawy oświadczenia, z których wynika, że nie zachodzi między nimi a stronami niniejszego postępowania okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznaniu przedmiotowej sprawy. Ponadto oświadczyli, że w sprawie nie zachodzi żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, o których mowa w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, postanowieniem z dnia 9 grudnia 2011 r. na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 18 § 1 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie w/w sędziów WSA w Olsztynie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał – mając na uwadze art. 18 § 1 p.p.s.a. – że nie ma przeszkód prawnych, aby sędzia WSA Marzenna Glabas i sędzia WSA Hanna Raszkowska, które brały udział w wydaniu wyroku w sprawie ze skargi A. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] lipca 2010 r. w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, sygn. akt II SA/Ol 860/10, uczestniczyły w rozpoznaniu skargi na bezczynność Prezydenta O. w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Nie ma również przeszkód prawnych, aby sędzia WSA Adam Matuszak, który brał udział w wydaniu wyroku w sprawie ze skargi skarżącego na decyzję z dnia [...] sierpnia 2009 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, sygn. akt II SA/Ol 933/09, uczestniczył w rozpoznaniu skargi na bezczynność Prezydenta w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Skarga na bezczynność organu nie mieści się w dyspozycji art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., bowiem nie jest to skarga na decyzję lub postanowienie. W tej sytuacji wniosek o wyłączenie wskazanych sędziów nie może zostać uwzględniony. Sąd zauważył, że skarżący podał także sprawę o sygn. akt II SA/Ol 862/10, w której mieli orzekać w jego sprawie wskazani sędziowie WSA, jednakże sygnatura ta musiała zostać omyłkowo podana, gdyż przedmiotem sprawy o tej sygnaturze było przyznanie zasiłku celowego innemu skarżącemu. Odnosząc się do regulacji zawartej w art. 19 p.p.s.a. Sąd podniósł, że ustawodawca nie wskazał przesłanek wyłączenia sędziego na wniosek strony lub na żądanie sędziego w sposób wyczerpujący, lecz scharakteryzował je stwierdzając, że chodzi o taką okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy zatem od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (M. Romańska, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Komentarz, red. T. Woś, Warszawa 2009, s. 191). Dlatego też, wnioskodawca powinien wskazać okoliczności w postaci konkretnych faktów, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności składu orzekającego. W złożonym wniosku nie zostały wskazane jednak żadne okoliczności, które byłyby przesłanką wynikającą z treści art. 18 i 19 p.p.s.a., zaś powołany we wniosku zarzut dotyczący związania sędziów poglądami wyrażonymi w poprzednich sprawach skarżącego nie spełnia dyspozycji żadnego z powołanych wyżej przepisów. Nie stanowi również przesłanki określonej w art. 19 p.p.s.a. ocena pracy sędziego pod kątem ewentualnych popełnionych przez niego uchybień w zakresie przepisów prawa formalnego albo błędów w stosowaniu prawa materialnego, gdyż należy ona w ramach kontroli instancyjnej do sądu wyższej instancji. Sąd, rozpoznając wniosek o wyłączenie sędziego, nie bada zasadności i prawidłowości czynności podjętych w sprawie przez sąd orzekający. A. U. pismem z dnia 4 stycznia 2011 r. złożył zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 9 grudnia 2011 r. wskazując na zarzuty naruszenia przepisów postępowania w sprawach o sygn. akt II SA/Ol 860/11 oraz II SA/Ol 933/09 w których udział brali sędziowie wymienieni we wniosku o ich wyłączenie. Skarżący podniósł również zarzuty naruszenia art. 2, art. 7 i art. 45 Konstytucji RP, art. 18 i 19 p.p.s.a., art. 6 k.p.a., art. 1 i 4 ustawy prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz powołał się ma wyroki Trybunału Konstytucyjnego w sprawach o sygn. akt SK 6/07 i P 8/07. Jednocześnie skarżący wyjaśnił, iż we wniosku o wyłączenie sędziów powołał się na sprawę o sygn. akt II SA/Ol 748/10 oraz II SAB/Ol 73/05 . Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Art. 19 p.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia. Przepis ten wskazuje mianowicie, że niezależnie od wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia z mocy samej ustawy, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wskazane przepisy podobnie jak inne przepisy dotyczące wyłączenia sędziego, stanowią gwarancję procesową bezstronności sędziego i nie powinny być wykorzystywane do innych celów, jak na przykład do przewlekania postępowania sądowego. Dlatego stosowanie rozszerzającej wykładni przepisów tylko dla usunięcia pozorów braku bezstronności powinno być ostrożne, wyważone i racjonalne. Oznacza to, że o wniosku o wyłączenie sędziego można mówić wówczas, gdy odnosi się on do określonych sędziów i oparty jest na podstawach wskazujących na istnienie takich okoliczności, które wymagają oceny, czy wątpliwości co do bezstronności sędziego są uzasadnione. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro sędziowie, których przedmiotowy wniosek dotyczy złożyli oświadczenia, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do ich wyłączenia od rozpoznawania niniejszej sprawie, a prawdziwość tych oświadczeń nie budzi wątpliwości, to Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego istnieje bowiem ugruntowany pogląd, że jeżeli sędzia, którego wniosek dotyczy złożył oświadczenie, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w niniejszej sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi wątpliwości, to wniosek taki nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2010 r., I OZ 864/10). Z tych też względów zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 19 p.p.s.a. należało uznać za niezasadny. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. wyjaśnić należy, że na podstawia wskazanego przepisu sędzia jest wyłączony z mocy ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (tj. sprawie dotyczącej tej konkretnej decyzji lub postanowienia.). Wymóg orzekania w sprawie dotyczącej skargi na decyzję albo postanowienie, należy odnieść do orzekania w sprawie konkretnie oznaczonego i wydanego już aktu administracyjnego. Oznacza to, że kluczowe znaczenia dla zastosowania art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. ma przedmiot zaskarżenia. Jeżeli zatem sprawa dotyczy bezczynności organu lub niewykonania wyroku, to wyklucza to możliwości uznania, że sprawa ta dotyczy konkretnie oznaczonego i wydanego aktu administracyjnego. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że złożony w tej sprawie wniosek na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. podlegał oddaleniu. Wskazując na powyższe rozważania, należy stwierdzić, że zarzuty zawarte w zażaleniu są nieuzasadnione. Jednocześnie zauważyć trzeba, iż Naczelny Sąd Administracyjny nie odniósł się zarzutów naruszenia przepisów postępowania w sprawach o sygn. akt II SA/Ol 860/11 oraz II SA/Ol 933/09, gdyż te mogą być podnoszone jedynie w środkach odwoławczych od orzeczeń wydanych we wskazanych sprawach, a nie mają jakiegokolwiek znaczenia przy rozpoznawaniu wniosku o wyłączenie sędziów w rozpoznawanej sprawie.. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.