I OSK 2068/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech Sędziowie NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.) del. WSA Tamara Dziełakowska Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Penda po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lipca 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 846/11 w sprawie ze skargi [...] w Warszawie o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1130/06 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz [...] w Warszawie kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 28 lipca 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 846/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem tego Sądu z dnia 21 listopada 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1130/06, wniesioną przez [...] w Warszawie. Wyrok oddalający skargę o wznowienie zapadł w następującym stanie sprawy: [...] w Warszawie dnia [...] stycznia 1949 r. złożyła w imieniu właścicieli lokali nieruchomości warszawskiej przy ul. G. hip. 7818, wniosek o przyznanie prawa do gruntu, na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279 ze zm.), zaś orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1952 r., utrzymanym w mocy orzeczeniem z dnia [...] marca 1953 r. odmówiono przyznania tego prawa. W związku z uchwałą nr 311 Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 1965 r. w sprawie przejęcia niektórych budynków spółdzielni budownictwa mieszkaniowego na własność Państwa, zasad rozliczania z tego tytułu oraz uregulowania niektórych innych spraw z zakresu spółdzielni budownictwa mieszkaniowego (M.P. Nr 71, poz. 406), Spółdzielnia ta wszczęła działania dotyczące przyznania prawa do nieruchomości w wyniku czego Minister Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska decyzją z dnia [...] lutego 1981 r., na podstawie art. 115 k.p.a., uchylił ww. orzeczenia odmawiające przyznania prawa, zaś decyzją z dnia [...] sierpnia 1987 r. Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego Warszawa-Ochota ustanowił na rzecz Spółdzielni prawo użytkowania wieczystego, na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Wszczęte z wniosku Spółdzielni postępowanie o stwierdzenie nieważności tej decyzji zakończone zostało decyzją z dnia [...] kwietnia 1995 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, odmawiającą stwierdzenia nieważności. Wniosek Spółdzielni złożony dnia [...] stycznia 1949 r. na podstawie dekretu z 26 października 1945 r. został rozpatrzony odmownie, decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] października 2005 r. nr [...], która została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium z dnia [...] maja 2006 r. nr [...], zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 21 listopada 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1130/06 skargę oddalił. Organy i Wojewódzki Sąd Administracyjny stanęły na stanowisku, że nie może być przyznane prawo z wniosku dekretowego, wobec istnienia decyzji z [...] sierpnia 1987 r. ustanawiającej już prawo użytkowania wieczystego do gruntu. W związku z wyrokami sądów powszechnych dotyczących niemożności regulacji prawa użytkowania wieczystego na mocy decyzji z [...] sierpnia 1987 r. Spółdzielnia wszczęła postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium z dnia [...] kwietnia 1995 r., odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji z [...] sierpnia 1987 r. i o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 18 listopada 2010 r., stwierdziło nieważność swojej decyzji z [...] kwietnia 1995 r., a decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] stwierdziło nieważność decyzji z [...] sierpnia 1987 r. W takim stanie sprawy, Pierwsza Spółdzielnia wystąpiła ze skargą o wznowienie postępowania sądowego zakończonego ww. wyrokiem Wojewódzkiego Sądu z 21 listopada 2006 r. I SA/Wa 1130/06, jako podstawę powołuje art. 273 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wywodząc, iż skoro stwierdzenie nieważności decyzji wywołuje skutek ex tunc, to decyzja z [...] sierpnia 1987 r. była nieważna od początku, a to ona była przeszkodą w rozpoznaniu wniosku dekretowego, jednak na okoliczność tę nie można było powołać się w dacie wyrokowania, tj. 21 listopada 2006 r., bowiem wówczas jeszcze decyzja pozostawała w obrocie. Oddalając skargę o wznowienie postępowania, Wojewódzki Sąd stwierdził, że aby można było mówić o przesłance z art. 273 § 2 Prawa o postępowaniu... okoliczności, chociaż wykryte po wyroku, musiały istnieć w dacie wyrokowania, ale strona nie mogła ich powołać z powodu braku świadomości co do ich istnienia, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zdaniem Sądu decyzja z [...] stycznia 2011 r., na którą wskazała Spółdzielnia, jako wydana po wyroku kończącym postępowanie, którego wznowienia domaga się Spółdzielnia, wykreowała okoliczności już po rozpoznaniu sprawy przez Sąd, zatem nie istniały one w dacie wydawania wyroku. Nieprzywołanie ich nie wynikało więc z braku świadomości Spółdzielni co do ich istnienia, ale z tego względu, że wówczas jeszcze one nie zaistniały. Reprezentowana przez radcę prawnego, [...] w Warszawie wniosła skargę kasacyjną od wskazanego na wstępie wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi, który wydał orzeczenie, bądź, po uchyleniu – wznowienia postępowania i uchylenia wyroku z dnia 21 listopada 2006 r. I SA/Wa 1130/06. Na podstawie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – "p.p.s.a." – zarzucono: 1) na podstawie art. 174 pkt 1 naruszenie prawa materialnego: niezastosowanie art. 27 i 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co jest nie do pogodzenia z zasadą demokratycznego państwa prawnego, w tym zwłaszcza z zasadą prawa do sądu i doprowadzenie w istocie do pozbawienia strony możliwości sądowej kontroli rozstrzygnięcia administracyjnego, 2) na podstawie art. 174 pkt 2 naruszenia przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 141 § 4 p.p.s.a. przez sformułowanie w uzasadnieniu okoliczności nieznajdujących uzasadnienia w przepisach prawa, dotyczących ustalenia wystąpienia w sprawie przesłanek wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, b) art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez podjęcie zaskarżonego rozstrzygnięcia z pominięciem całokształtu okoliczności sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego, c) błędną wykładnię art. 273 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 270 przez błędne przyjęcie, że decyzja o wznowieniu postępowania nie została oparta na ustawowych podstawach wznowienia. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że skoro decyzja z dnia [...] sierpnia 1987 r. była przeszkodą w rozpoznaniu wniosku dekretowego, to jej wyeliminowanie z obrotu prawnego z powodu nieważności ze skutkiem ex tunc powoduje, że w dniu wydawania wyroku z dnia 21 listopada 2006 r. decyzja ta nie istniała, a tylko późniejsze stwierdzenie jej nieważności uniemożliwiało powołanie się na nią w toku tego procesu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Podstawą skargi [...] w Warszawie, dalej "Spółdzielnia", o wznowienie postępowania sądowego, zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2006 r. I SA/Wa 1130/06, stanowił art. 273 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej "p.p.s.a." Stanowi on, że można żądać wznowienia postępowania sądowego w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik prawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2010 r. II OZ 250/10 stwierdził, że przesłanka, o której mowa w art. 273 § 2 p.p.s.a. dotyczy takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które istniały w poprzednim postępowaniu, tj. przed zakończeniem sprawy sądowoadministracyjnej, zostały wykryte po prawomocnym zakończeniu postępowania, mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, co oznacza istnienie związku przyczynowego między tymi okolicznościami lub środkami, a treścią prawomocnego orzeczenia, strona nie mogła z nich skorzystać, bo były jej nieznane, a przesłanki te muszą być spełnione łącznie. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że zatem środek dowodowy, który powstał po uprawomocnieniu się orzeczenia, nie stanowi podstawy wznowienia postępowania, o której mowa w tym przepisie. Ze stanowiskiem tym należy się zgodzić co do zasady, jednak w niniejszej sprawie należy mieć na uwadze jej specyficzny charakter, bowiem przesłanka, na której Spółdzielnia oparła żądanie wznowienia postępowania sądowego dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji. W sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2006 r. I SA/Wa 1130/06 jedyną okolicznością przesadzającą o odmowie przyznania prawa do gruntu nieruchomości warszawskiej przy ul. G. w związku z wnioskiem Spółdzielni z dnia [...] stycznia 1949 r., złożonym na podstawie art. 7 dekretu z dani 26 października 1945 r. o własności użytkowania gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279 ze zm.), dalej "dekret", było ustanowienie prawa decyzją z dnia [...] sierpnia 1987 r. Okoliczności te są w sprawie bezsporne, jak i fakt, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., stwierdziło nieważność tej decyzji. Stwierdzenie nieważności decyzji, na co konkretnie powołuje się Spółdzielnia jako na czynnik przesądzający o spełnieniu się przesłanek z art. 273 § 2 p.p.s.a., wywołuje skutek ex tunc. Decyzja z dnia [...] sierpnia 1987 r., jako nieważna od początku, nie mogła zatem wywoływać żadnego skutku prawnego, tj. ustanawiać prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej przy ul. G.. Nie mogła wobec tego być przeszkodą w rozpoznaniu wniosku złożonego na podstawie dekretu co do meritum, jak to miało miejsce w sprawie zakończonej ww. wyrokiem Wojewódzkiego Sądu. Skutek ex tunc powoduje, że spełnione zostały łącznie wszystkie przesłanki przewidziane art. 273 § 2 p.p.s.a., na które wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym wyżej postanowieniu z dnia 9 czerwca 2010 r. II OZ 250/10. Prawo użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości przy ul. G. w dacie orzekania przez Wojewódzki Sąd dnia 21 listopada 2006 r. nie istniało, fakt ten został wykryty jednak dopiero po uprawomocnieniu się tego wyroku, bowiem dnia [...] stycznia 2011 r., okoliczność nie istnienia prawa ma o tyle wpływ na wynik sprawy, że nie może stanowić przeszkody do rozpoznania wniosku złożonego na podstawie dekretu, istnieje zatem związek przyczynowy między stwierdzeniem nieważności decyzji z [...] sierpnia 1987 r., a treścią wyroku z 21 listopada 2006 r., Spółdzielnia na okoliczność tę, tj. zaistnienia prawa użytkowania wieczystego, nie mogła powołać się, bowiem okoliczność ta jej wówczas nie była znana. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 kwietnia 2007 r. sygn. akt I FSK 1469/06 stwierdził, że fakt, iż nieważność orzeczenia, determinującego wynik pierwotnej sprawy, została stwierdzona po uprawomocnieniu się rozstrzygnięcia objętego żądaniem wznowienia postępowania sądowego nie przekreśla rozpatrywania takiego zdarzenia w kategorii podstaw wznowieniowych, o których mowa w art. 273 § 2 p.p.s.a. Jak podniesiono wyżej, decyzja z dnia [...] sierpnia 1987 r. była nieważna od początku, jednak w postępowaniu prowadzonym na podstawie wniosku dekretowego ani organy, ani Wojewódzki Sąd wady tej nie dostrzegły, choć uznały istnienie tej decyzji za przeszkodę do merytorycznego rozpoznania wniosku. Tym bardziej na okoliczność nieważności tej decyzji nie mogła powołać się Spółdzielnia, nie ona bowiem miała prawo stwierdzenia tej nieważności. Skoro właściwy organ nieważność tę stwierdził, a chociaż miało to miejsce już po uprawomocnieniu się wyroku to ten fakt nie może stanowić przeszkody do wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, na podstawie art. 273 § 2 p.p.s.a. Odmowa wznowienia postępowania sądowego ma także i ten skutek, że Spółdzielnia ma uniemożliwioną drogę do merytorycznego rozpoznania jej wniosku, złożonego na podstawie dekretu wobec prawomocności orzeczeń o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego, mimo że okoliczność, która była jedyną przesłanką odmowy nie istniała w dacie orzekania. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a.