II FZ 651/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia V. S. Sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt I SA/Ol 369/11 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi V. S. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia 9 marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od gier za lipiec 2010 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt I SA/Ol 369/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił V. S. Sp. z o.o. w W. (zwanej dalej: "spółką") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych spółka wyjaśniła, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Według rachunku zysków i strat na dzień 30 września 2010 r. poniosła stratę w wysokości 3.026.367,54 zł. Z oświadczenia strony wynikało, że jej kapitał zakładowy wynosi 1.117.500 zł, zaś wartość środków trwałych na dzień 30 września 2010 r. kształtuje się na poziomie 23.546.806,37 zł. Skarżąca posiada zadłużenie na rachunku bankowym w wysokości 20.955,90 zł. Uzasadniając zgłoszone żądanie spółka podniosła, że w wyniku wprowadzenia nowych regulacji prawnych w zakresie stawek podatku od gier nie była w stanie uiszczać w terminie powstałych zobowiązań podatkowych, co spowodowało wszczęcie w stosunku do niej postępowań egzekucyjnych, w ramach których dokonano zajęcia rachunków bankowych oraz udziałów w innej spółce kapitałowej. W odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), strona przesłała odpis zeznania podatkowego CIT – 8 za 2009 r. i 2010 r., opinię biegłego rewidenta i raport z badania sprawozdania finansowego za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2009 r., wyciągi z rachunku bankowego za okres od 2 stycznia do 31 maja 2011 r., bilans i rachunek zysków i strat za 2010 r., deklaracje podatku od gier oraz zestawienie środków trwałych za 2010 r. i na dzień 31 maja 2011 r. W toku postępowania spółka argumentowała, że jej realną sytuację ekonomiczną obrazuje wyciąg z rachunku bankowego, który wykazuje saldo ujemne. Ponadto wywodziła, że majątek w postaci środków trwałych nie może zostać spieniężony, gdyż w przeważającej części stanowią go automaty do gier o niskich wygranych, na które popyt jest zerowy. Skarżąca zwróciła uwagę, że postanowieniem z dnia 28 lipca 2011 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Bydgoszczy zwolnił ją z obowiązku poniesienia kosztów sądowych w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 474/11. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, powołując się na regulację zawartą w art. 246 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznał żądanie strony za nieuzasadnione. Sąd zwrócił uwagę, że pomimo poniesienia w 2010 r. straty, spółka nie zainicjowała postępowania upadłościowego czy naprawczego, a wręcz przeciwnie prowadziła działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, co potwierdzają dane dotyczące wysokości przychodów netto ze sprzedaży (za 2010 r. - 222.493.220,10 zł i na dzień 31 maja 2011 r. – 70.028.482 zł) oraz wysokości kosztów działalności (za 2010 r. - 225.916.611,62 zł, w tym 9.250.569,39 zł kosztów z tytułu amortyzacji i na dzień 31 maja 2011 r. – 71.016.066 zł). Jednocześnie Sąd wyjaśnił, że z bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2010 r. wynikało, iż spółka posiadała środki trwałe o wartości 21.546.013 zł, w tym urządzenia techniczne i maszyny o wartości 31.600,92 zł, środki transportu o wartości 1.234.162,92 zł, inne środki trwałe o wartości 20.277.957,16 zł i środki trwałe w budowie o wartości 1.070.399 zł. Ponadto strona dysponowała udziałami w jednostkach powiązanych o wartości 14.747.193 zł oraz udzieliła długoterminowych pożyczek na kwotę 9.534.469 zł. Skarżąca posiadała również należności krótkoterminowe od jednostek powiązanych w wysokości 7.936.736,64 zł. Obciążały ją natomiast zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek długoterminowych w wysokości 13.961.437 zł oraz z tytułu kredytów i pożyczek krótkoterminowych w wysokości 9.198.182 zł. Mając na względzie powyższe ustalenia Sąd doszedł do przekonania, że ani wykazana przez stronę strata, ani fakt prowadzenia wobec spółki postępowań egzekucyjnych nie usprawiedliwia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odnosząc się do argumentacji prezentowanej przez skarżącą, Sąd zauważył, że na majątek trwały spółki składają się nie tylko automaty do gry, ale również środki transportu (1.234.162,92 zł) i środki trwałe w budowie (1.070.399 zł). Jednocześnie Sąd podkreślił, że pełna i rzetelna ocena sytuacji finansowej spółki nie była możliwa z uwagi na postawę strony, która mimo wezwań nie przedkładała żądanych dokumentów. Spółka ujawniła w szczególności tylko jeden rachunek bankowy, podczas gdy chociażby z uwagi na posiadanie zobowiązań z tytułu kredytów musiała posiadać jeszcze inne rachunki je obsługujące. Ustosunkowując się do powołanej przez stronę okoliczności przyznania prawa pomocy w innej sprawie, Sąd uznał, że fakt ten nie przesądza jeszcze o konieczności podjęcia analogicznego rozstrzygnięcia w rozpatrywanym przypadku, który powinien być oceniony na podstawie akt danej, konkretnej sprawy. W zażaleniu na powyższe postanowienie V. S. Sp. z o.o. w W. wniosła o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. Strona powtórzyła, że posiadany przez nią majątek nie może być spieniężony, gdyż stanowią go w przeważającej części automaty do gier o niskich wygranych, na które aktualnie nie ma popytu. Co więcej zbycie rzeczowych składników majątku doprowadziłoby – zdaniem strony - do niewypłacalności spółki, uniemożliwiając dalsze prowadzenie działalności, zaś sprzedaż majątku nieruchomego miałaby charakter nieodwracalny. Skarżąca wskazała, że w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 389/11 uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych na mocy postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 5 września 2001 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. W świetle przytoczonych unormowań Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W pierwszej kolejności dostrzec należy, że wykazana przez stronę strata nie świadczy jeszcze o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe, które na danym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w kwocie 1.500 zł (por. podobnie postanowienia NSA: z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt II FZ 493/11 i z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II FZ 666/11 – treść postanowień dostępna w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Trafnie argumentował w tym zakresie Sąd pierwszej instancji wskazując przede wszystkim na skalę prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej, której przychody i koszty sięgały wielomilionowych kwot (przychody netto ze sprzedaży za 2010 r. - 222.493.220,10 zł, koszty za 2010 r. - 225.916.611,62 zł). Zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zwrócił uwagę, że część wykazanych kosztów uzyskania przychodów z tytułu amortyzacji (9.250.569,39 zł) miała charakter niepieniężny i nie rodziła obowiązku poniesienia wydatków w danym okresie. Z tego względu skarżąca powinna dysponować wolnymi środkami pieniężnymi na koniec 2010 r. Istotna dla rozstrzygnięcia pozostaje także wartość należącego do spółki majątku trwałego. Nawet jeżeliby przyjąć, – jak twierdzi strona – że automaty do gier stanowiące znaczną część jej majątku nie mogą zostać spieniężone z uwagi na brak popytu na tego rodzaju ruchomości, to nie można tracić z pola widzenia, że skarżąca posiada również inne składniki majątku o znacznej wartości np. środki transportowe o wartości przekraczającej milion złotych. W takiej sytuacji trudno podzielić argumentację strony, że nie posiada ona możliwości uzyskania jakiegokolwiek dochodu z posiadanego majątku, zaś sprzedaż należących do spółki dóbr (w tym nieruchomości) groziłaby jej niewypłacalnością czy też likwidacją. Niezależnie od powyższego podkreślenia wymaga, że przedstawione przez stronę informacje nie dawały pełnego obrazu jej kondycji finansowej. Mimo wezwania do nadesłania dodatkowych dokumentów, skarżąca nie przedłożyła odpisu umowy o świadczenie usług przez profesjonalnego pełnomocnika ze wskazaniem wysokości zapłaty za te usługi, a także oświadczenia co do obowiązku dokonywania dopłat przez wspólników. Strona ograniczyła się również do przedstawienia wyciągu z jednego rachunku bankowego, mimo iż z przepisów dotyczących reguł prowadzenia działalności gospodarczej, a także oświadczeń spółki i faktu obciążenia jej kredytem, wynikało, że posiadała również inne rachunki bankowe. Na tym tle podkreślenia wymaga, że w judykaturze prezentowany jest – podzielany przez skład orzekający w niniejszej sprawie – pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. m. in. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, LEX nr 479142). W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę. Postawa spółki pozostaje tym bardziej niezrozumiała, że o skutkach nieprzedłożenia żądanej dokumentacji skarżąca była uprzedzana w treści wezwań z dnia 15 czerwca 2011 r. i 1 września 2011 r. (por. k. 63 i 92 akt sądowych). Skarżąca nie ustosunkowała się również w treści zażalenia w jakikolwiek sposób do stawianego wobec niej zarzutu wybiórczego przedstawiania informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej. Spółka nie zakwestionowała w szczególności podnoszonych w zaskarżonym orzeczeniu wątpliwości co do ilości posiadanych przez nią kont bankowych. W świetle opisanych okoliczności za usprawiedliwioną należało uznać argumentację Sądu pierwszej instancji, który wywodził, że dane, jakimi dysponował nie stanowiły wystarczającej podstawy do zwolnienia skarżącej od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Twierdzenia spółki o trudnej sytuacji majątkowej wymagały bowiem rozszerzenia i uprawdopodobnienia. Nie mogły one bowiem samodzielnie uzasadniać zadośćuczynienia żądaniu strony. O konieczności uwzględnienia zażalenia nie przesądzał również fakt przyznania spółce prawa pomocy w innej sprawie toczącej się przed sądem administracyjnym. Podstawą kontroli zaskarżonego postanowienia były bowiem akta danej sprawy i konkretne, zaistniałe na gruncie rozpatrywanej sprawy, okoliczności. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.