I SA/Wa 32/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Maria Tarnowska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Żurawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi N. Z. i A. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę I. Stan faktyczny 1. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania N. Z. i A. S. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r. nr [...], odmawiającej potwierdzenia N. Z. i A. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. S. - dziadka A. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości W. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. 2. W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa podał, że pismem z dnia 13 listopada 1990 r. W. S. złożyła do Urzędu Miejskiego w T. wniosek o przyznanie ekwiwalentu za mienie pozostawione w miejscowości W. przez A. S. Z geodezyjnej mapy gruntów koloni W. z dnia 5 czerwca 1939 r. wynika, iż A. S. - dziadek A. S. posiadał [...] ha gruntów. Z protokołu przesłuchania świadka W. B. [...] listopada 1990 r. wynika, że A. S. pozostawił w miejscowości W. nieruchomość składającą się z budynku mieszkalnego, budynków gospodarczych i użytki rolne o powierzchni [...] ha. Z protokołu przesłuchania świadka L. Z. z dnia [...] listopada 1990 r. wynika, że A. S. pozostawił w miejscowości W. nieruchomość składającą się z budynku mieszkalnego, budynków gospodarczych. Pismem z dnia 16 września 2001 r. N. Z. i A. S. złożyli oświadczenia o tym, że są prawnymi spadkobiercami mienia zajętego na Wileńszczyźnie. 3. W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa stwierdził, że jak wynika z zeznań świadków załączonych do akt, tj. [...]- dziadek A. S. był właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości W. W 1949 r. nieruchomość ta została przejęta przez ZSRR, a następnie A. S - dziadek A. S. opuścił miejscowość W. i przebywał na Białorusi. Następnie w 1954 r. powrócił do miejscowości W. i zamieszkał w kuchni swojego domu pod warunkiem wypasania owiec kołchozowych. A. S.- dziadek A. S. w 1963 r. przyjechał do Polski na stałe. Minister Skarbu Państwa stwierdził, że zgodnie z ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oznacza trwałe i definitywne jego opuszczenie, bez zamiaru powrotu, natomiast A. S.- dziadek A. S. opuścił definitywnie byłe terytorium Rzeczypospolitej dopiero w 1963 r., a nie w 1949 r. Z ustaleń organu wynika, że A. S.- dziadek A. S. opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1963 r. na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Organ uznał, że umowa ta nie wchodzi do katalogu określonego w art. 1 ust. 1 oraz ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., i dlatego zgodnie z ust. 2 tego artykułu wskazał, że właściciel nieruchomości pozostawionej został zmuszony do pozostawienia swoich nieruchomości. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje przede wszystkim w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie tzw. układów republikańskich z lat 1944 -1945 wymienionych enumeratywnie w art. 1 ust. 1 i 1a tej ustawy, lub w wyniku przymusowego opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. art. 1 ust. 2 ustawy. W niniejszej sprawie okoliczności te nie zostały udowodnione; A. S.- dziadek A. S. nie opuścił nieruchomości w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. na podstawie układów republikańskich, ani nie był zmuszony do jej opuszczenia. Z akt sprawy wynika, że A. S.- dziadek A. S. opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1963 r. "w ramach łączenia rodzin", dlatego nie można w tym przypadku mówić, zdaniem organu, o jakimkolwiek przymusie, który wpłynąłby na konieczność opuszczenia tego terytorium. Organ zauważył, że nie istniało żadne zagrożenie, które uzasadniałoby opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wbrew woli A. S.- dziadka A. S. Minister Skarbu Państwa stwierdził w oparciu o zeznaniami świadków, że w 1949 r. nieruchomość A. S.- dziadek A. S. została przejęta przez ówczesne władze radzieckie, co oznacza, że A. S.- dziadek A. S. opuszczając w 1963 r. byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie był już właścicielem tej nieruchomości. Dlatego nie można uznać, że został spełniony wymóg określony w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r. K 2/04: "Naturalnym warunkiem dla powstania (...) uprawnień było przysługiwanie zabużanom praw własności lub innych praw majątkowych (zwłaszcza rzeczowych) w odniesieniu do mienia pozostawianego poza powojennymi granicami Polski. Istnienie tego wymogu mieści się immanentnie w pojęciu "pozostawienia mienia" (z przysługującym wobec niego prawem własności lub innymi prawami majątłcowymi). W tym kontekście trudno uznać składniki mienia objęte nacjonalizacją lub komunalizacją przed momentem repatriacji za "nieruchomości pozostawione" w rozumieniu art. 1 ustawy o zaliczaniu. Zachowuje tu swe znaczenie wspomniane już ratio legis unormowań kompensacyjnych, a zwłaszcza - ich "pomocowy" (a nie: cywilistycznie stricte odszkodowawczy) charakter". Z orzeczenia tego, zdaniem organu wynika, że w przypadku nacjonalizacji mienia przez ZSRR przed momentem jego pozostawienia, nie można mówić o pozostawieniu tego mienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r. wydał orzeczenia z dnia 8 maja 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 78/07, oraz z dnia 23 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 444/10, potwierdzające przytoczoną przez Ministra Skarbu Państwa argumentację. Reasumując Minister Skarbu Państwa stwierdził, że wskazane okoliczności faktyczne, takie jak brak przymusu opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej, brak własności nieruchomości w momencie opuszczenia tego terytorium oraz definitywne opuszczenie dopiero w 1963 r. z innych przyczyn niż w wyniku wojny rozpoczętej w 1939 r. przemawiają za odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez A. S.- dziadka A. S. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. II. Zarzuty zawarte w skardze i stanowisko organu 1. Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli N. Z i A. S.; zarzucając naruszenie art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz.1418) poprzez uznanie, iż A. S. s. P. nie spełnił ustawowych przesłanek wynikających z treści art. 2 tej ustawy, bowiem w dniu powrotu na terytorium Polski, tj. w 1963 r. nie był już właścicielem mienia nieruchomego, kiedy taki obowiązek nie vvynika z żadnego z przepisów ustawy - - wnieśli o uchylenie decyzji Ministra Skarbu Państwa oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] w całości i potwierdzenie, iż wnioskodawcom, tj. N. Z. i A. S. s. T., należy się prawo do rekompensaty. 2. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. III. Uzasadnienie prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 2. Zaskarżoną decyzją Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r. odmawiającą potwierdzenia N. Z. i A. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. S.- dziadka A. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości W. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, poniewaz zarówno zaskarżona jak również poprzedzająca decyzja nie naruszają prawa. Sąd podziela stanowisko organu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 3. Zaskarżona decyzja odmawiająca potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej została wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.). Art. 1 tej ustawy określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z woją rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie - czterech umów wymienionych w ust. 1; ust. 1a stanowi zaś, że prawo do rekompensaty przysługuje rówież osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską z Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r.; ust. 2 zaś stanowi, że przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 2 tej ustawy określa zaś zakres podmiotowy ustawy, stanowiąc, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie nastepujące wymogi: (1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; (2) posiada obywatelstwo polskie. Jak wynika z akt sprawy, A. S., syn P., a dziadek skarżącego A. S. opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1963 r. na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Prawidłowo Minister Skarbu Państwa stwierdził, iż umowa ta nie wchodzi do katalogu określonego w art. 1 ust. 1 oraz ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z akt sprawy wynika, że A. S syn P. nie opuścił nieruchomości w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. na podstawie układów republikańskich, ani nie był zmuszony do jej opuszczenia, ponieważ opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1963 r. "w ramach łączenia rodzin". Oznacza to, że żadna z przesłanek wymienionych w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie została spełniona, a tylko łączne spełnienie jednej z przesłanek określonych w art. 1 i i łączne spełnienie przesłanek określonych w art. 2 tej ustawy daje możliwość przyznania prawa do rekompensaty. 4. Z akt sprawy wynika również, że nieruchomość A. S s. P. został przejęta w 1949 r. przez ówczesne władze radzieckie. Oznacza to, że A. S. s. P. opuszczając w 1963 r. byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie był już właścicielem nieruchomości, i dlatego też nie można uznać, że został spełniony wymóg określony w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - "Prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych ...". Sąd podziela stanowisko Trybunału Konstytucyjnego przedstawione w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r. K 2/04: "Naturalnym warunkiem dla powstania (...) uprawnień było przysługiwanie zabużanom praw własności lub innych praw majątkowych (zwłaszcza rzeczowych) w odniesieniu do mienia pozostawianego poza powojennymi granicami Polski. Istnienie tego wymogu mieści się immanentnie w pojęciu "pozostawienia mienia" (z przysługującym wobec niego prawem własności lub innymi prawami majątłcowymi). W tym kontekście trudno uznać składniki mienia objęte nacjonalizacją lub komunalizacją przed momentem repatriacji za "nieruchomości pozostawione" w rozumieniu art. 1 ustawy o zaliczaniu. Zachowuje tu swe znaczenie wspomniane już ratio legis unormowań kompensacyjnych, a zwłaszcza - ich "pomocowy" (a nie: cywilistycznie stricte odszkodowawczy) charakter". Z orzeczenia tego zdaniem organu wynika, i niniejszy skład orzekający pogląd ten podziela, że w przypadku nacjonalizacji mienia przez ZSRR przed momentem jego pozostawienia, nie można mówić o pozostawieniu tego mienia. 5. Należy zatem podzielić stanowisko Ministra Skarbu Państwa, że wykazane w sprawie okoliczności faktyczne, takie jak brak przymusu opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej, brak własności nieruchomości w momencie opuszczenia tego terytorium oraz definitywne opuszczenie dopiero w 1963 r. z innych przyczyn niż w wyniku wojny rozpoczętej w 1939 r. przemawiają za odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. S. s. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. 6. Zdaniem Sądu postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniony został właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane. Sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. 7. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.