II FZ 611/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA (del.) Andrzej Jagiełło po rozpoznaniu w dniu 19 października 2011r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 sierpnia 2011r. sygn. akt I SA/Łd 449/11 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 31 stycznia 2011r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi sygn. akt I SA/Łd 449/11 odmówił przyznania skarżącemu A. P. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych A. P. podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną A., 14-letnią córką M. oraz 14-letnim synem J. Nie posiada żadnego majątku a z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1.200 zł brutto miesięcznie. Pozostali członkowie rodziny nie osiągają żadnych dochodów, żona jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, a dzieci uczą się. Skarżący wyjaśnił, że w związku z wydaniem decyzji dotyczących wymiaru podatku VAT, przeciwko niemu prowadzona jest egzekucja, którą objęto cały jego majątek. Działalność gospodarczą jego firmy ograniczył do minimum. W ubiegłym roku firma osiągnęła minimalny dochód. Skarżący podkreślił przy tym, że nie posiada ruchomości, które mógłby spieniężyć na koszty procesu. Charakter sprawy zaś wskazuje, że nie musiał jej przewidywać i nie spodziewał się jej. Na tle tak przedstawionej sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego Sąd, powołując się na art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – dalej: p.p.s.a., wskazał, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W ocenie Sądu, skarżący okoliczności takich nie wykazał. Z jego wyjaśnień oraz przedłożonych dokumentów wynika jednoznacznie, że ponosi wydatki znacznie przekraczające deklarowane dochody z tytułu działalności gospodarczej. Jak twierdzi podatnik, miesięczny dochód rodziny wynosi 1.200 zł, podczas gdy obciążenia związane z ratami kredytu oraz kosztami utrzymania gospodarstwa domowego stanowią kwotę około 2.500 zł miesięcznie. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, które wskazywałyby na trudności w spłacie obciążeń przekraczających kwotę osiąganego dochodu. Przedstawiona zaś umowa kredytowa z dnia 8 marca 2011r. dowodzi, że dysponuje on realnymi możliwościami płatniczymi, stanowiącymi podstawę do obciążenia go ratą z tytułu kredytu w wysokości 987,19 zł miesięcznie. Powyższy kredyt (na cele własne) w wysokości 30.000 zł został przyznany skarżącemu już po wniesieniu skargi, a zatem wnioskodawca powinien liczyć z tym, że inicjując postępowanie sądowe będzie musiał ponosić związane z tym koszty i wobec powyższego zabezpieczyć odpowiednią kwotę na ten cel. Koszty sądowe nie mogą, zaś być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia a obowiązkiem strony jest podjęcie starań o ich wygospodarowanie. Sąd stwierdził, że za zasadnością wniosku nie przemawia także wykazana kwota obrotów z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności, która według deklaracji VAT-7 wyniosła w: listopadzie 2010r. - 23.535 zł, w grudniu 2010r. – 67.152 zł, styczniu 2011r. – 6.267 zł oraz w lutym 2011r. - 33.524 zł. Podsumowując Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podniesiony fakt zadłużenia w banku i związana z tym faktem konieczność spłacania rat kredytowych, nie tylko nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych, a wręcz przeciwnie świadczy o tym, że sytuacja materialna skarżącego - niewątpliwie brana pod uwagę przy ocenie zdolności kredytowej, pozwala przyjąć, że dysponuje środkami umożliwiającymi spłatę owego zadłużenia. Sytuacja materialna skarżącego pozwala zatem przyjąć, iż jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowego, z którymi winien się liczyć wnosząc skargę do Sądu. W zażaleniu na to postanowienie skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucił naruszenie prawa materialnego w postaci art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie w stanie faktycznym sprawy i odmowę przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez udzielnie skarżącemu prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem lub o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że składając oświadczenie o posiadanym majątku i wyciągi z rachunków bankowych wykazał, że nie posiada w majątku obrotowym pokrycia na zaciągnięte zobowiązania kredytowe, z których finansowana jest działalność. Stanowi to dowód, że przedsiębiorstwo skarżącego jest w złej kondycji finansowej, z nich bowiem są pokrywane zobowiązania. Środkami pozyskanymi z kredytu zaciągniętego w P. w dniu 8 marca 2011r. natychmiast pokryto bieżące zobowiązania firmy i zobowiązania kredytowe wspólników z innych tytułów. Z kredytu tego nie było możliwości wygospodarowania środków na pokrycie kosztów sądowych. Spowodowałoby to niemożność uregulowania pilnych zobowiązań i w konsekwencji upadłość firmy, stanowiącej jedyne źródło utrzymania rodziny skarżącego i jego wspólnika. Skarżący wyjaśnił, że pomiędzy budżetami firmowym i domowym zachodzi stały przepływ środków a kredyty, niezależnie czy uzyskiwane są dla spółki czy dla celów prywatnych wspólników, służą finansowaniu wydatków związanych z działalnością gospodarczą. Z drugiej strony, pieniądze otrzymywane od kontrahentów pokrywają bieżące potrzeby życiowe wspólników i ich rodzin. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a wynika, że ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskującym o jego przyznanie. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał, więc obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji tym wymogom sprostał. Dokonana ocena sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu. W zaskarżonym postanowieniu szczegółowo, wnikliwie i rzetelnie, w oparciu o zawarte we wniosku skarżącego informacje rozważono wszelkie okoliczności istotne dla jego rozstrzygnięcia. Rozważania te znalazły szczegółowe odzwierciedlenie w logicznych wywodach zawartych w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia. Odmowę przyznania prawa pomocy Sąd oparł na stwierdzeniu, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stanowisko to jest w pełni uzasadnione w świetle poczynionego przez ten Sąd ustalenia, że wydatki skarżącego ponad dwukrotnie przekraczają deklarowane przez stronę dochody z tytułu działalności gospodarczej. Należy podkreślić, że to do oceny Sądu należy uznanie, czy strona wykazała, że spełnia stosowne przesłanki przyznania prawa pomocy. Skoro w niniejszej sprawie strona niewątpliwie nie przedstawiła pełnych danych na temat uzyskiwanych dochodów, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Znamienne przy tym, że strona nie przedstawiła żadnych dokumentów które wskazywałyby na trudności w spłacie obciążeń przekraczających kwotę osiąganego dochodu. W związku z tym powołany w zażaleniu argument, iż zobowiązania kredytowe nie znajdują pokrycia w majątku obrotowym firmy, nie znajduje potwierdzenia. Skoro brak jest wyraźnego rozdziału pomiędzy środkami pieniężnymi dysponowanymi w prowadzonej działalności gospodarczej a tymi, które są przeznaczone dla budżetu domowego, to strona winna przedstawić dowody świadczące o podnoszonej w zażaleniu złej kondycji finansowej prowadzonej działalności gospodarczej. Poddane analizie przez Sąd pierwszej instancji kwoty obrotów z tytułu prowadzonej działalności wykazane w deklaracji VAT-7 za miesiące od listopada 2010r. do lutego 2011r., tym twierdzeniom skarżącego przeczą. Nie zasługują również na uwzględnienie powołane w zażaleniu argumenty, iż skarżący nie miał możliwości wygospodarowania z kredytu uzyskanego w P. środków na pokrycie kosztów sądowych. Słuszna jest bowiem uwaga Sądu pierwszej instancji, że koszty sądowe nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokajania a obowiązkiem strony jest podjęcie starań o ich wygospodarowanie. Pogląd ten Naczelny Sąd Administracyjny podziela, bowiem konieczność regulowania zobowiązań w instytucjach bankowych nie może oznaczać, że skarżący nie powinien przeznaczać środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego. Zasadą jest, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogę być przedkładane przed zobowiązania publicznoprawne takie jak wpis sądowy od skargi. Powodowałoby to nieuzasadnione przerzucenie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2010r. I OZ 893/10, LEX nr 742150, z dnia 7 grudnia 2010r. II FZ 633/10, LEX nr 742691, z dnia 28 września 2010r. II OZ 908/10, LEX nr 743999). Trafnie, zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro kondycja finansowa A. P. wskazuje, że jest on w stanie wywiązać się z zobowiązań finansowych związanych z zadłużeniem przy deklarowanych kosztach związanych z utrzymaniem własnym oraz rodziny, to jest także w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.