II SA/Ke 373/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2011r. sprawy ze skargi A.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania K. J., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję wydaną w dniu 9 grudnia 2010 r. przez Dyrektora ds. Realizacji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. z upoważnienia Prezydenta Miasta O., orzekającą o: 1. przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na E.J. w kwocie 350 zł. miesięcznie na okres od 1 października 2010 do 30 września 2011, 2. odmowie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego wnioskowanego na rzecz A. J.. W uzasadnieniu swej decyzji organ II instancji ustalił, że opisane rozstrzygnięcie organ I instancji wydał po rozpatrzeniu wniosku K. J. z dnia 27 września 2010 r., przy czym odmowę przyznania świadczenia na rzecz A. J. organ uzasadnił tym, że przebywa ona w Niepublicznym Gimnazjum w P., które zapewnia wyżywienie i zakwaterowanie. Zgodnie natomiast z art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 1/09 poz. 7 ze zm.), świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej. Według natomiast art. 2 pkt 6 tej ustawy, instytucja zapewniająca całodobowe utrzymanie to dom pomocy społecznej, placówka opiekuńczo-wychowawczą, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, zakład opiekuńczo-leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, a także szkoła wojskowa lub inna szkoła, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatne pełne utrzymanie. W odwołaniu od decyzji organu I instancji K. J. wyjaśniła, że nauka w Gimnazjum trwa od poniedziałku do piątku z wyłączeniem dni wolnych od pracy, a także świąt, wakacji itp. W związku z tym spędzając ten czas w domu ponosi związane z tym koszty, w tym koszty dojazdu, a także ponosi koszty zakupu ubrań, środków czystości, leków itp. Akceptując rozstrzygnięcie organu I instancji oraz jego uzasadnienie, organ II instancji przytoczył wskazane wyżej przepisy art. 10 ust. 2 i art. 2 pkt 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz wyjaśnił dodatkowo, że szkoła oznacza szkołę podstawową, gimnazjum, szkołę ponadpodstawową i ponadgimnazjalną oraz szkołę artystyczną, w której jest realizowany obowiązek szkolny i obowiązek nauki, a także specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania oraz ośrodek umożliwiający dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo w stopniu głębokim realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki. Ponieważ natomiast z zaświadczenia Dyrektora Niepublicznego Gimnazjum w P. wynika, że K. J. nie ponosi kosztów związanych z pobytem dziecka, A. J. w szkole, albowiem placówka ta ponosi całodzienne wyżywienie i zakwaterowanie dziecka, a ponadto otrzymuje wynagrodzenie za praktyczną naukę zawodu w wysokości 110 zł. miesięcznie, to nie jest możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia, gdyż wprost tak stanowią przytoczone przepisy. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. J., wyjaśniając, że wniosła ją w imieniu jej córki A. J., na podstawie pełnomocnictwa, które dołączyła w dniu 11 lipca 2011 r. (k. 16). W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji o odmowie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. J., podnosząc, że wbrew treści powołanych przez organy administracji przepisów art. 10 ust. 2 i art. 2 pkt 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, Niepubliczne Gimnazjum w P. nie zapewnia pełnego utrzymania A. J., skoro wszystkie inne koszty poza zakwaterowaniem i pełnym wyżywieniem od poniedziałku do piątku z wyłączeniem świąt, ferii, wakacji i innych dni wolnych od nauki - musi zapewniać sama. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w pisemnych motywach decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). p.p.s.a.). Zasadniczą przyczyną odmowy przyznania skarżącej wnioskowanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, było ustalenie oparte na treści zaświadczenia Dyrektora Niepublicznego Gimnazjum w P., że K. J. nie ponosi kosztów związanych z pobytem swego dziecka, tj. A. J. w szkole, albowiem placówka ta ponosi koszty całodziennego wyżywienia i zakwaterowania dziecka. W oparciu o takie ustalenie organy administracji uznały, że w wypadku skarżącej A. J. spełnione zostały negatywne przesłanki prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego określone w art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dalej ustawa o pomocy (Dz. U. Nr 1/09 poz. 7 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem bowiem, świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, za którą - zgodnie z legalną definicją takiej instytucji zawartą w art. 2 pkt 6 tej ustawy - uważa się między innymi szkołę, jeżeli instytucja ta zapewnia nieodpłatne pełne utrzymanie. Opierając swoje ustalenia wyłącznie na przywołanym zaświadczeniu, organy administracji nie odniosły się w żaden sposób do twierdzeń strony przedstawionych w odwołaniu, z których wynikało, że Niepubliczne Gimnazjum z uprawnieniami szkoły publicznej w P. nie zapewnia jednak nieodpłatnego pełnego utrzymania, ponieważ umieszczone w tej szkole osoby nie mają możliwości zostawania tam na weekendy, a ponadto szkoła ta nie pokrywa innych kosztów jak odpowiednie ubranie, kilka par zmiennego obuwia, środki czystości, pranie, czy przejazdy do domu. Ponadto według twierdzeń strony, A. J. przebywa w domu przez wszystkie ferie, wakacje i dni wolne od nauki, a koszty tego pobytu są pokrywane przez jej matkę. Ustalenie tych okoliczności było konieczne ze względu na to, że prawidłowa wykładnia art. 10 ust. 2 i art. 2 pkt 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazuje, iż pod pojęciem pełnego nieodpłatnego utrzymania, mieści się nieodpłatne zaspokojenie wszystkich uzasadnionych podstawowych potrzeb życiowych osoby uprawnionej, w szczególności w zakresie wyżywienia, mieszkania i opieki przez wszystkie dni w tygodniu, a także innych potrzeb jak: stosownego do pór roku ubrania, obuwia czy środków czystości (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 10 czerwca 2010 r., II SA/Rz 140/10, oraz wyroki innych sądów administracyjnych dotyczące wykładni przepisów art. 7 pkt 3, art. 16 pkt 5 i art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139/06 poz. 992 ze zm.), analogicznych do treści zastosowanych w niniejszej sprawie przepisów – wyroki WSA w Poznaniu z dnia 13 września 2006 r. IV SA/Po 792/05, z dnia 12 października 2006 r., IV SA/Po 772/05, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 21 stycznia 2009 r., II SA/Sz 839/08). Za taką interpretacją oprócz reguł wykładni językowej przemawia również to, że konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji (wstęp do ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Ponadto nie bez znaczenia dla wykładni przepisów dotyczących warunków nabywania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest to, że środki na te świadczenia są wydatkowane z budżetu państwa - co do zasady - tylko tymczasowo. Założeniem bowiem ustawy o pomocy wskazanym w jej art. 27 ust. 1, jest obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności wypłaconych w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Niewyjaśniając naprowadzonej okoliczności organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7 i 77 § 1 kpa przez to, że nie podjęły wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. To naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ przy przyjęciu zaprezentowanej wyżej wykładni przepisów art. 10 ust. 2 pkt 1 i art. 2 pkt 6 ustawy o pomocy, w razie potwierdzenia okoliczności wskazanych przez stronę w odwołaniu, a także powtórzonych w skardze co do rzeczywistego zakresu finansowania przez placówkę, w której przebywa skarżąca kosztów jej utrzymania, wniosek o przyznanie jej świadczeń z funduszu alimentacyjnego okazałby się zasadny. Należy również zauważyć, że zaskarżona decyzja SKO, dotyczyła tylko drugiego punktu decyzji organu I instancji, tj. objętej nim sprawy administracyjnej dotyczącej odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. J., i tej też tylko sprawy dotyczy wyrok sądu. Decyzja wydana w sprawie przez organ I instancji w dniu 9 grudnia 2010 r. składała się bowiem z dwóch różnych punktów i rozstrzygała o dwóch różnych sprawach administracyjnych. Jedna z nich dotyczyła świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz E. J., które zostało przyznane (a decyzja organu I instancji w tej części na skutek niezaskarżenia stała się ostateczna), a druga takiego samego świadczenia na rzecz A. J., którego to świadczenia jej odmówiono. Odwołanie od tej decyzji dotyczyło tylko odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego wnioskowanego na rzecz A. J., co jednoznacznie wynikało z jego treści. Również organ II instancji w swej decyzji rozstrzygnął w istocie po raz drugi jedynie objętą odwołaniem sprawę świadczenia alimentacyjnego na rzecz A. J., co wynika z treści uzasadnienie tej decyzji, gdzie merytoryczna argumentacja dotyczy tylko sprawy świadczenia alimentacyjnego dla A. J., a nie odnosi się w żaden sposób do sprawy świadczenia przyznanego E. J.. W tej sytuacji brak w sentencji tej decyzji jednoznacznego odzwierciedlenia zakresu rozpoznanej sprawy (np. poprzez użycie sformułowania "utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję w części..."), nie miał wpływu na jej legalność. Rozpoznając niniejszą sprawę ponownie, organ I instancji ustali przy pomocy wszelkich dostępnych dowodów, a w szczególności szczegółowej informacji z Niepublicznego Gimnazjum w P., w którego placówce – Ochotniczym Hufcu Pracy skarżąca przebywała, czy instytucja ta zapewniała całodobowe utrzymanie w znaczeniu, jakie temu określeniu nadał art. 2 pkt 6 ustawy o pomocy rozumiany w zaprezentowany wyżej sposób. Następnie organ wyda stosowne rozstrzygnięcie odnośnie wniosku o świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. J., uwzględniając przedstawione wyżej uwagi i eliminując dotychczasowe naruszenia prawa. Orzeczenie zawarte w punkcie II wyroku zostało wydane na podstawie art. 152 p.p.s.a.