III SA/Po 197/11

Dnia 23 sierpnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Barbara Koś (spr.) WSA Beata Sokołowska Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 31 grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wymiaru podatku od nieruchomości za 2005 rok oddala skargę Decyzją z dnia 12 maja 2010 r., Nr [...] Prezydent Miasta Poznania ustalił M. S. wymiar podatku od nieruchomości położonej w P., przy ul. [...] za 2005 r. w kwocie [...] zł, działając na podstawie art. 13 § 1 pkt 1, art. 21 § 1 i art. 210 Ordynacji podatkowej oraz art. 2, 3, 4 i 6 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. Nr 121 z 2006 r., poz. 844 ze zm.). Jako przedmiot opodatkowania wskazano budynki mieszkalne związane z działalnością gospodarczą powyżej 2, 20 m, o powierzchni 127,77 m kw. W odwołaniu od tej decyzji strona wniosła o jej uchylenie, ewentualnie o zmianę decyzji i umorzenie postępowania podatkowego. Orzeczeniu organu I instancji zarzucono : - naruszenie art. 122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i pominięcie wniosków strony o przeprowadzenie dowodów (dot. postępowania przetargowego o najem lokalu, faktur VAT i wyciągów z rachunku bankowego wskazujących na adresata uiszczanego czynszu), - błędne ustalenie, że umowa najmu została podpisana z Miastem Poznań, podczas gdy zawarto ją z Zarządem Komunalnych Zasobów Lokalowych, - naruszenie art. 46 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym poprzez uznanie, że Dyrektor ZKZL może reprezentować Miasto Poznań oraz naruszenie § 4 uchwały nr XVIII/195/III/99 Rady Miasta Poznania z 29 lipca 1999 r. w sprawie utworzenia ZKZL poprzez przyjęcie, iż podmiot ten nie pełni funkcji właścicielskich wobec komunalnego zasobu lokalowego. W uzasadnieniu odwołania podniesiono, iż ZKZL działa samodzielnie jako zakład budżetowy pokrywający koszty swojej działalności z przychodów własnych (m. in. z tytułu najmu). Zgodnie z § 5 statutu ZKZL pełni on funkcje właścicielskie wobec mienia komunalnego, polegające m. in. na wynajmowaniu lokali i podpisywaniu umów cywilnoprawnych w tym zakresie. W ocenie strony jest ona tzw. dalszym posiadaczem zależnym spornej nieruchomości, wobec czego wszelkie obowiązki podatkowe ciążą wyłącznie na ZKZL, na podstawie art. 6 ust. 6 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Decyzją z dnia 31 grudnia 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając generalnie jego ustalenia faktyczne i rozważania prawne. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy o podatkach i opłatach lokalnych podatnikami są posiadacze nieruchomości stanowiących m. in. własność jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie wynika z umowy zawartej z właścicielem. Strona weszła w posiadanie spornego lokalu na podstawie umowy zawartej z Miastem Poznań (jako jego wyłącznym właścicielem), reprezentowanym jedynie przez Dyrektora ZKZL. Nieruchomość ta nie została oddana w trwały zarząd, co umożliwiłoby uznanie ZKZL za jej posiadacza zobowiązanego do uiszczania podatku. Strona jest wobec tego posiadaczem zależnym w rozumieniu art. 336 Kodeksu cywilnego (a nie dalszym posiadaczem zależnym). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. S. reprezentowany przez pełnomocnika radcę prawnego, wniósł o uchylenie decyzji organów II i I instancji, zarzucając im: - naruszenie art. 122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i pominięcie wniosków strony o przeprowadzenie dowodów (dot. postępowania przetargowego o najem lokalu, faktur VAT i wyciągów z rachunku bankowego wskazujących na adresata uiszczanego czynszu), - błędne ustalenie, że umowa najmu została podpisana z Miastem Poznań, podczas gdy zawarto ją z Zarządem Komunalnych Zasobów Lokalowych, - naruszenie art. 46 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym poprzez uznanie, że Dyrektor ZKZL może reprezentować Miasto Poznań oraz naruszenie § 4 uchwały nr XVIII/195/III/99 Rady Miasta Poznania z 29 lipca 1999 r. w sprawie utworzenia ZKZL poprzez przyjęcie, iż podmiot ten nie pełni funkcji właścicielskich wobec komunalnego zasobu lokalowego. W uzasadnieniu skargi powtórzono generalnie argumenty podnoszone przez stronę w toku postępowania podatkowego i w samym odwołaniu. W ocenie strony organy nie ustaliły, czy Dyrektor ZKZL działał przy podpisywaniu spornej umowy najmu jako podmiot samodzielny, czy też jako pełnomocnik Prezydenta Miasta Poznania. Nie zbadano, czy ZKZL jest posiadaczem zależnym nieruchomości komunalnych, czy też ich zarządcą. Według strony niezasadna jest teza organu II instancji, iż tylko oddanie nieruchomości w trwały zarząd pozwala uznać ZKZL za podatnika podatku od nieruchomości. Do spornej umowy nie załączono ponadto dokumentu, z którego wynikałoby uzyskanie pełnomocnictwa do zawierania umów w imieniu Miasta Poznań. W odpowiedzi na skargę SKO w Poznaniu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty. Na wezwanie Sądu w piśmie z dnia 19 maja 2011 r. Dyrektor ZKZL oświadczył, iż sporna nieruchomość jest środkiem trwałym ZKZL, ale stanowi własność Miasta Poznania. Działka, na której usadowiony jest przedmiotowy budynek nie została powierzona ZKZL w trwały zarząd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga okazała się nieuzasadniona. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 4 a ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. Nr 121 z 2006 r., poz. 844 ze zm.) podatnikami podatku od nieruchomości są m. in. osoby fizyczne będące posiadaczami nieruchomości stanowiących własność jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie to wynika z umowy podpisanej z właścicielem lub z innego tytułu prawnego. Takim tytułem może być decyzja o przekazaniu danej nieruchomości w trwały zarząd jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej. W przypadku umowy najmu czy dzierżawy zawartej nie z właścicielem, ale np. z zarządcą nieruchomości podatnikiem podatku pozostaje w dalszym ciągu ten zarządca (zob. m. in. G. Dudar, L. Etel, komentarz do art. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, ABC 2008, LEX; wyrok WSA w Gdańsku z 29 maja 2008 r., I SA/Gd 162/08, lex nr 483134; wyrok WSA w Gdańsku z 23 listopada 2007 r., I SA/Gd 581/07, lex nr 413185). Przedmiotowy lokal użytkowy został oddany stronie skarżącej w najem na podstawie umowy zawartej w dniu 23 kwietnia 2004 r. z Miastem Poznań reprezentowanym przez W. F. – Dyrektora Zarządu Komunalnych Zasobów Lokalowych z siedzibą w Poznaniu (k. 1-3 akt administracyjnych). Nieruchomość ta nie została przy tym oddana uprzednio Zarządowi w trwały zarząd w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami, co uzasadniałoby tezę strony skarżącej o konieczności uznania ZKZL za wyłącznego podatnika w podatku od nieruchomości (zob. notatka służbowa – k. 10 akt adm. i pismo Dyrektora ZKZL – k. 43 akt sądowych). Wbrew stanowisku strony skarżącej nie było również podstaw do uznania, iż sporna nieruchomość nie stanowiła w ogóle własności Miasta Poznania, lecz była własnością ZKZL. Wskazać bowiem należy w tym miejscu, iż zgodnie z §1 i § 4 ust. 1 i ust. 2 uchwały nr XVIII/195/III/99 Rady Miasta Poznania z 29 lipca 1999 r. w sprawie utworzenia zakładu budżetowego pod nazwą Zarząd Komunalnych Zasobów Lokalowych oraz reorganizacji Urzędu Miasta Poznania przedmiotem działalności ZKZL jako komunalnego zakładu budżetowego jest wyłącznie gospodarowanie komunalnym zasobem lokalowym, złożonym z lokali mieszkaniowych i lokali o innym przeznaczeniu będących własnością lub współwłasnością gminy. Gospodarowanie komunalnym zasobem lokalowym polega na wykonywaniu wobec niego określonych funkcji właścicielskich, w tym m. in. na wynajmowaniu lokali oraz zawieraniu innych umów cywilnoprawnych dotyczących korzystania z nieruchomości. Gospodarowanie tym zasobem nie obejmuje natomiast (§ 4 ust. 3 uchwały) możliwości zbywania lokali, czyli rozporządzania nimi jak właściciel. Podobne regulacje zawarte zostały w Statucie ZKZL, zatwierdzonym na mocy zarządzenia nr 769/2003/P Prezydenta Miasta Poznania z dnia 9 października 2003 r. (zob. § 3, § 4, § 5 Statutu). Wykonywanie przez ZKZL funkcji właścicielskich wobec określonych nieruchomości komunalnych nie oznacza wobec tego, iż są one własnością Zarządu a nie samego Miasta Poznań. Utworzenie tego Zarządu oznaczało generalnie przejęcie z Urzędu Miasta funkcji realizowanych dotychczas przez Wydział Mienia Komunalnego, Wydział Spraw Lokalowych i Wydział Działalności Gospodarczej w odniesieniu do mienia komunalnego stanowiącego własność Miasta Poznań. Z powyższych regulacji prawnych wynika wobec tego, iż sporna nieruchomość stanowi bezpośrednio własność Miasta Poznania, a jedynie określone funkcje właścicielskie sprawuje wobec niej ZKZL jako zakład budżetowy, a nie jakikolwiek samodzielny właściciel. Sporna nieruchomość nie została oddana Zarządowi Komunalnych Zasobów Lokalowych w trwały zarząd, co uzasadniałoby konieczność uznania go za podatnika w podatku od nieruchomości. Organy obu instancji zasadnie stwierdziły, iż w niniejszej sprawie strona skarżąca winna być uznana – na podstawie art. 3 ust. 1 pkt. 4 a ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych za podatnika jako posiadacza przedmiotowego lokalu, którego posiadanie wynika z umowy najmu zawartej bezpośrednio z właścicielem nieruchomości, czyli Miastem Poznań. Trzeba wyraźnie podkreślić, iż wbrew zarzutom skargi organy podatkowe zasadnie uznały, iż już z samej treści umowy najmu z dnia 23 kwietnia 2004 r. wynika wprost, że została ona zawarta pomiędzy skarżącym a Miastem Poznań, reprezentowanym przez Dyrektora ZKZL. Dyrektor Zarządu nie występował w roli jednej ze stron umowy najmu, a pełnił jedynie funkcję podmiotu reprezentującego Miasto Poznań jako właściciela nieruchomości. Jak już wspomniano powyżej, jest on uprawniony do zawierania umowy najmu lokali z komunalnego zasobu gminy – na podstawie § 4 ust. 2 pkt d cytowanej uchwały Rady Miasta Poznania nr XVIII/195/III/99 oraz § 5 ust. 2 Statutu ZKZL. Przedmiotowa umowa najmu nie naruszała ponadto regulacji prawnych zawartych w art. 46 § 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. Nr 142 z 2001, poz. 1591 ze zm.), zgodnie z którymi oświadczenie woli w imieniu gminy w zakresie zarządu jej mieniem składa jednoosobowo prezydent miasta, albo działający na podstawie jego upoważnienia zastępca prezydenta samodzielnie albo wraz z inną upoważnioną przez prezydenta osobą. Przepis ten dotyczy kwestii skutecznego reprezentowania gminy jako osoby prawa prywatnego m. in. przy zawieraniu umów najmu (zob. m. in. komentarz do art. 46 ustawy o samorządzie gminnym [ w : ] red. B. Dolnicki, Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, ABC, 2010, LEX). Prezydent miasta może wobec tego zawierać umowy cywilnoprawne dotyczące zarządu mieniem komunalnym osobiście (jednoosobowo), może też upoważnić do tego wyłącznie swojego zastępcę, bądź też zastępcę i inną osobę (w ramach tzw. reprezentacji łącznej). Działając jednoosobowo prezydent reprezentuje gminę na zewnątrz w ramach kompetencji ustawowych wskazanych w art. 31 ustawy o samorządzie gminnym, dotyczących zarówno publicznoprawnej, jak i cywilnoprawnej sfery działania gminy. Istnieje wobec tego możliwość złożenia oświadczenia woli w imieniu gminy w zakresie zarządu mieniem przez pełnomocnika gminy ustanowionego przez prezydenta. W stosunkach cywilnoprawnych może on składać osobiście oświadczenia woli, w tym ustanawiać pełnomocników do tych czynności, których mógłby sam dokonać jako organ ( zob. K. Bandarzewski i in., Komentarz do ustawy o samorządzie gminnym, Warszawa 2007, s. 343-344 oraz uchwała SN z 3 października 2003 r., sygn. III CZP 63/03, OSNC 2004/12/188 ). Umowa najmu z dnia 23 kwietnia 2004 r. została zawarta przez W. F., Dyrektora ZKZL reprezentującego Prezydenta Miasta Poznania, na podstawie pełnomocnictwa z dnia 13 czerwca 2006 r. (zob. k. 37 akt sąd.). Możliwość dokonywania przez Dyrektora ZKZL czynności prawnych dotyczących mienia komunalnego w graniach pełnomocnictw udzielonych przez Prezydenta Miasta Poznania wynika ponadto z § 8 ust. 3 powyżej cytowanego Statutu ZKZL. Biorąc pod uwagę powyższe uregulowania prawne i okoliczności faktyczne Sąd uznał, iż w niniejszej sprawie organy podatkowe obu instancji wykazały w wystarczający sposób istnienie przesłanki z art. 3 ust. 1 pkt 4 a ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych, uzasadniającej konieczność uznania skarżącego za podatnika w podatku od nieruchomości. Przedmiotowy lokal (będący w posiadaniu skarżącego w 2005 r.) stanowi bowiem własność Miasta Poznania, a nie ZKZL, nie został też oddany w trwały zarząd. Umowa najmu z 23 kwietnia 2004 r. została zawarta bezpośrednio z Miastem Poznań jako właścicielem, a Dyrektor ZKZL występował przy jej zawieraniu jedynie jako skutecznie działający reprezentant (pełnomocnik) Prezydenta Miasta Poznania. Rację należy przyznać skarżącemu co do tego, że art. 3 ust. 1 pkt. 4 a ustawy podatkowej nie ogranicza pojęcia innego tytułu prawnego do instytucji trwałego zarządu, to jednak ewentualne inne tytuły do władania nieruchomością wymienione w tym przepisie nie mogą mieć zastosowania wobec komunalnych jednostek organizacyjnych niewyposażonych w osobowość prawną (zob. m. in. G. Dudar, L. Etel, komentarz do art. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, ABC 2008, LEX). Ponieważ, w ocenie Sądu, organy zebrały materiał dowodowy wystarczający do dokonania wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a Sąd jedynie uzupełnił go poprzez dopuszczenie dowodu z pełnomocnictwa W. F., zasadna była odmowa przeprowadzenia dodatkowych czynności dowodowych wnioskowanych przez stronę w toku postępowania podatkowego. Tym samym nie doszło więc do naruszenia wskazanych w skardze przepisów Ordynacji Podatkowej (art. 122, 180, 187). W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi jako bezzasadnej.