II FZ 172/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. Z. w przedmiocie wyłączenia sędziego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 203/11 w sprawie ze skargi Z. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 30 grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2012 r., I SA/Ol 203/11, Wojewódzki Sad Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek Z. Z. (dalej: Skarżący) o wyłączenie sędziego WSA w T. P. (dalej: Sędzia WSA) w sprawie ze skargi Skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 30 grudnia 2010 r., nr [...], wydane w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 22 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Olsztynie podał, że w dniu 23 listopada 2011 r. wpłynął do Sądu wniosek Skarżącego o wyłączenie w sprawie wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że przed Sądem Okręgowym w Elblągu toczy się sprawa, w której pozwanymi, a de facto oskarżonymi są sędziowie WSA w Olsztynie, jak i WSA jako jednostka organizacyjna władzy publicznej (por. k. 79 akt WSA w Olsztynie). 2.2. Sąd pierwszej instancji wezwał Skarżącego oraz jego pełnomocnika do uzupełnienia wniosku, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania, poprzez wskazanie z imienia i nazwiska każdej z osób, której wniosek dotyczy oraz przytoczenie, co do każdej z tych osób uprawdopodobnionych przyczyn wyłączenia. 2.3. W odpowiedzi na powyższe Skarżący poinformował, że z uwagi na fakt pozwania wszystkich sędziów WSA w Olsztynie przed sąd zaistniały ustawowe przesłanki uniemożliwiające rozpatrywanie jego sprawy przez sędziów, z którymi jest w sporze sądowym (por. k. 85 akt WSA w Olsztynie). Pełnomocnik Skarżącego sprecyzował natomiast wniosek o wyłączenie w ten sposób, że wniósł o wyłączenie w.w. Sędziego WSA. W uzasadnieniu wskazał, że przed Sądem Okręgowym w Elblągu toczy się sprawa z powództwa Skarżącego przeciwko m.in. Skarbowi Państwa – Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie. Zawiśnięcie tego sporu uzasadnia wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów WSA w Olsztynie od orzekania w sprawie. W szczególności dotyczy to osoby sędziego sprawozdawcy, którym wyznaczony został Sędzia WSA (por. k. 90 akt WSA w Olsztynie). 2.4. Wymieniony we wniosku o wyłączenie sędzia złożył do akt sprawy oświadczenie (k. 92 WSA w Olsztynie), w którym wskazał, że nie zachodzi między nim, a stronami postępowania okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w rozpoznaniu sprawy. Ponadto oświadczył, że w sprawie nie zachodzi żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, o których mowa w art. 18 p.p.s.a. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie (Sądu pierwszej instancji): 3.1. Oddalając wniosek Skarżącego Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie jedynie potencjalna. Nie wystarczy samo subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania jej sprawy, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowały utratę zaufania strony (por.: postanowienie NSA z dnia 15 września 2008 r., II FZ 397/08, Lex nr 493907). Ponadto, art. 22 § 2 p.p.s.a. ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia wyjaśnienia. W sytuacji natomiast, gdy nie budzi żadnych wątpliwości prawdziwość złożonego przez sędziego oświadczenia, że nie zachodzą żadne z okoliczności określonych w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por.: postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2010 r., I OZ 864/10, publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). 3.2. W odniesieniu do wniosku Skarżącego WSA w Olsztynie stwierdził, że przedstawione w nim argumenty nie mogą stanowić podstawy do wyłączenia Sędziego WSA od rozpoznania sprawy. Jak wynika z wniosku Skarżącego podstawę wyłączenia sędziego miałaby stanowić sprawa tocząca się przed Sądem Okręgowym w Elblągu z powództwa Skarżącego przeciwko m.in. Skarbowi Państwa - Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie. Pozwanym w tej sprawie nie jest zatem Sędzia WSA, a jednostka jaką jest WSA w Olsztynie. Stąd powołana przez Skarżącego przesłanka nie stanowi podstawy wyłączenia wymienionego sędziego. 3.3. Sąd pierwszej instancji podkreślił dodatkowo, że wymieniony we wniosku sędzia złożył do akt sprawy oświadczenie, o którym mowa w art. 22 p.p.s.a. Skarżący zaś nie wskazał na żadne okoliczności, czy też dowody, mogące uprawdopodobnić brak obiektywizmu Sędziego WSA w rozpoznaniu sprawy. Argumentacja strony miała charakter ogólnikowy. Brak było konkretnych okoliczności faktycznych, które mogłyby mieć wpływ na ocenę sposobu prowadzenia postępowania przez wymienionego Sędziego WSA. 4. Stanowisko Skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na w.w. postanowienie WSA w Olsztynie Skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego) zaskarżył je w całości, żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy WSA w Olsztynie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia na rzecz Skarżącego kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: (1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 19 p.p.s.a., polegającą na mylnym przyjęciu, że tocząca się sprawa z powództwa Skarżącego przeciwko WSA w Olsztynie nie stanowi okoliczności stanowiącej podstawę wyłączenia sędziego, o której mowa w tym przepisie, (2) naruszenie przepisów postępowania, które polegało na niewłaściwym zastosowaniu w sprawie art. 18 p.p.s.a., w sytuacji gdy zastosowanie mógł znaleźć wyłącznie przepis art. 19 p.p.s.a.; naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do bezpodstawnego przyjęcia, że w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające wyłączenie sędziego, ponieważ wskazana przyczyna nie mieści się w katalogu wymienionym w tym przepisie. 4.2. Uzasadniając swoje zażalenie Skarżący stwierdził, że znaczenie społecznej oceny bezstronności sędziego i potrzebę szerokiej interpretacji przesłanek stanowiących podstawę wyłączenia sędziego akcentował Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04. W uzasadnieniu do tego orzeczenia Trybunał stwierdził, że "...o potrzebie zastosowania instytucji wyłączenia nie może decydować jedynie zasadność in casu zarzutu braku obiektywizmu z punktu widzenia konkretnego sędziego, ale ocena, czy dla postronnego obserwatora, a także - jak się wskazuje w orzecznictwie Sądu Najwyższego - z punktu widzenia strony, «zachodzą wystarczające okoliczności, które mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego» (postanowienie Sądu Najwyższego z 19 listopada 1981 r., sygn. akt IV PZ 63/81, baza Lex Polonica). Za trafne należy więc uznać stanowisko wyrażone w doktrynie, że «przyczyną wyłączenia jest sama możliwość powstania wątpliwości, i to zarówno u podmiotów zgłaszających wniosek o wyłączenie, jak i u innych występujących w procesie, jak również u osób spoza procesu. Sąd postanowi o wyłączeniu sędziego, jeżeli stwierdzi możliwość istnienia tych wątpliwości, niezależnie od własnego przekonania o ich zasadności» (M. Jędrzejewska, op.cit, s. 159)". Do takich przyczyn zaliczyć należy wskazany przez Skarżącego fakt zawiśnięcia sporu pomiędzy nim a WSA w Olsztynie. Tym samym Skarżący nie tylko uprawdopodobnił, ale wręcz wskazał przyczynę wyłączenia. WSA w Olsztynie jednak nie ustosunkował się do wskazanej przyczyny uznając ją za zbyt ogólnikową. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżący podniósł w uzasadnieniu zażalenia subiektywną oceną domniemanego przez niego stosunku Sędziego WSA do jego osoby, nie wykazując przy tym zaistnienia okoliczności, które w świetle przesłanek art. 18 i 19 p.p.s.a. uzasadniałyby wyłączenie od orzekania w sprawie w.w. Sędziego WSA w Olsztynie. 5.2. Zgodnie z art. 18 i 19 p.p.s.a., wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy prawa bądź też na wniosek strony. Przyczyny wyłączenia z mocy prawa zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 p.p.s.a. Sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (pkt 1), swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (pkt 2), osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (pkt 3), w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (pkt 4), w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (pkt 5), w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (pkt 6), dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (pkt 6a) oraz, w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (pkt 7). Ponadto, zgodnie z art. 18 § 3 p.p.s.a. sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przyczyn wyłączenia określonych w art. 18 p.p.s.a. W szczególności żadne ze wskazanych przez Skarżącego orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego nie stanowi podstawy do przyjęcia, że w rozpatrywanej sprawie istnieją przesłanki wyłączenia w.w. Sędziego WSA. 5.3. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., w myśl art. 19 p.p.s.a., sąd może również wyłączyć sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby ona wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Stosownie zaś do treści art. 20 p.p.s.a., strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Takich okoliczności Skarżący nie powołał, gdyż jak zasadnie stwierdził Sąd pierwszej instancji, w ocenie Skarżącego podstawę wyłączenia sędziego miałaby stanowić sprawa tocząca się przed Sądem Okręgowym w Elblągu z powództwa Skarżącego przeciwko m.in. Skarbowi Państwa - Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie. Pozwanym w w.w. sprawie nie jest jednak Sędzia WSA, a jednostka władzy publicznej - WSA w Olsztynie. Ponadto, z wyjaśnień zawartych w oświadczeniu złożonych przez Sędziego WSA wynika, że nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 p.p.s.a., ani inne tego rodzaju, które mogłyby wywoływać wątpliwości co do jego bezstronności (art. 19 p.p.s.a.). Skarżący nie wykazał we wniosku okoliczności, które podważałyby wiarygodność złożonych oświadczeń. Jak stwierdził Sąd Najwyższy: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (por. postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). 5.4. W świetle powyższych uwag, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, bezzasadnie w zażaleniu Skarżący podnosi zarzut naruszenia przez WSA w Olsztynie art. 19 p.p.s.a. Należy w pełni zaaprobować stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, na które powołuje się Skarżący, że "...o potrzebie zastosowania instytucji wyłączenia nie może decydować jedynie zasadność in casu zarzutu braku obiektywizmu z punktu widzenia konkretnego sędziego, ale ocena, czy dla postronnego obserwatora, a także - jak się wskazuje w orzecznictwie Sądu Najwyższego - z punktu widzenia strony, zachodzą wystarczające okoliczności, które mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego". Uwzględniając zatem cechę Naczelnego Sądu Administracyjnego jako obiektywnego "obserwatora" sprawy Skarżącego, należy stwierdzić, że argumentacja przemawiająca za wyłączeniem Sędziego WSA jest nieprzekonująca. W rozpoznawanej sprawie treść zażalenia nie czyni wątpliwym, że Skarżący kwestionuje bezstronność w.w. Sędziego WSA w Olsztynie względem swojej osoby. Jednakże ocena Skarżącego jest czysto subiektywna. Skarżący nie uprawdopodobnił zaistnienia żadnych okoliczności uzasadniających ocenę o braku bezstronności w.w. Sędziego WSA in concreto, powołując się jedynie na wniesione przez siebie do Sądu Okręgowego w Elblągu powództwo przeciwko WSA w Olsztynie. Powództwo to obejmuje także szereg innych instytucji władzy publicznej jak: Prezydenta RP, Sejm i Senat RP. Ministra Sprawiedliwości, Prokuratora Generalnego, Centralne Biuro Antykorupcyjne, Ministra Środowiska, Prezesa Rady Ministrów i Województwo Warmińsko-Mazurskie – por. k. 80 akt WSA w Olsztynie. Przy tak szerokim zakresie zainicjowane w.w. powództwem Skarżącego sprawa nie może przemawiać za stronniczością w.w. Sędziego WSA, bowiem jego osoba gubi się w skomasowanym wyrażeniu przez Skarżącego swojej dezaprobaty dla władz Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto, Skarżący nie uprawdopodobnił także niewiarygodności w.w. oświadczenia Sędziego WSA o braku podstaw do jego wyłączenia z orzekania w sprawie Skarżącego. 5.5. Bezzasadny jest także zarzut naruszenia przez WSA w Olsztynie art. 18 p.p.s.a., bowiem uwzględnienie tego przepisu przy rozpoznawaniu wniosku Skarżącego o wyłączenie od orzekania w.w. Sędziego WSA nie miało wpływu na uczynienie zadość żądaniu Skarżącego, tj. zbadaniu czy zachodzą okoliczności uzasadniające wyłączenie w trybie art. 19 p.p.s.a. Przesłanki wyłączenia na podstawie tego ostatniego przepisu zostały rozważone przez Sąd pierwszej instancji, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. 5.6. Reasumując należy stwierdzić, że w świetle akt sprawy oraz okoliczności podniesionych przez Skarżącego na pełną aprobatę zasługuje ocena Sądu pierwszej instancji, że Skarżący nie wykazał zasadności wyłączenia od orzekania w jego sprawach w.w. Sędziego WSA. W związku z czym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na mocy art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.