II GSK 310/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Jan Bała Protokolant Ewa Czajkowska po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 20 września 2011 r. sygn. akt III SA/Lu 320/11 w sprawie ze skargi T. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę kasacyjną Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w L oddalił skargę T N na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2011 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenie zdrowotne. Relacjonując przebieg postępowania Sąd I instancji podał, że decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił T N umorzenia należności z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 10.306 zł, liczonych na dzień 31 grudnia 2010 r. Decyzją z dnia [...] maja 2011 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2011 r. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że powodem odmowy umorzenia był brak całkowitej nieściągalności oraz brak okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności – określonych w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej: u.s.u.s. Skarżący jest współwłaścicielem lokalu mieszkalnego oraz nieruchomości rolnych. Uzyskuje dochody z pobieranego świadczenia emerytalno-rentowego w wysokości 1.934,94 zł brutto. Prowadzone jest obecnie wobec niego postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego. W tej sytuacji – w ocenie organu – skarżący nie spełnia warunków określonych w art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. W ocenie organu skarżący nie udowodnił, że w jego sytuacji zachodzą wyjątkowe okoliczności uzasadniające umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Za taką nie może zostać uznana podnoszona przez skarżącego okoliczność, że jest w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej. Jego stałe miesięczne wydatki na utrzymanie wynoszą około 642,37 zł, a wydatki na leczenie to 110,61 zł. Skarżący nie złożył oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, wobec czego nie ma możliwości określenia dochodu jego gospodarstwa domowego. Dokumentacja medyczna złożona przez skarżącego potwierdza istnienie choroby, nie świadczy jednak o ponoszeniu znacznych kosztów leczenia, nie prowadzi też do wniosku, że stan zdrowia w znacznym stopniu ogranicza lub uniemożliwia zarobkowanie. Brak jest dowodów istnienia przewlekłej choroby zobowiązanego, bądź konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę na powyższą decyzję stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności dających podstawę umorzenia należności. Zebrany materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie istnienia całkowitej nieściągalności. Skarżący jest współwłaścicielem lokalu mieszkalnego oraz nieruchomości rolnych, uzyskuje dochody ze świadczenia emerytalno-rentowego w wysokości 1.934,94 zł (wysokość świadczenia za miesiąc marzec 2011 r.). Za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego prowadzone jest obecnie wobec niego postępowanie egzekucyjne. W ocenie Sądu, organ rozważył również przesłanki umorzenia należności określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej: rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. W rozpoznawanej sprawie organy ustaliły i rozważyły wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, które zgodnie z powołanymi przepisami powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Ustalając dochód skarżącego organ prawidłowo uwzględnił wysokość pobieranego przez niego świadczenia emerytalno-rentowego oraz wziął pod uwagę jego przeciętne miesięczne wydatki. Organ prawidłowo ocenił również sytuację zdrowotną skarżącego. Schorzenia skarżącego jakkolwiek wymagają leczenia, to jednak całkowicie nie ograniczają, ani nie uniemożliwiają skarżącemu zarobkowania. W konsekwencji organ prawidłowo ocenił w tej sytuacji, że skarżący nie wykazał, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla skarżącego i jego rodziny, zwłaszcza że opłacenie należności z tytułu odsetek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z materiału dowodowego nie wynika, aby zachodziły szczególne okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, to jest: poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności albo w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, to jest przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W ocenie Sądu to, że skarżący nie złożył oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, do czego został wezwany, spowodowało utrudnienie organowi oceny jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, jednakże nie uniemożliwiło dokonania prawidłowej oceny w oparciu o pozostałe zebrane w sprawie dowody. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu, podobnie jak należności odsetkowe, jednakże skarżący tego zarzutu nie sprecyzował, poza ogólnikowym powołaniem się na przedawnienie. T N zaskarżając wyrok w całości domagał się "zmiany zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L do ponownego rozpoznania". Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że sytuacja skarżącego jest dobra, podczas gdy właściwa analiza materiału dowodowego wskazuje, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawi zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W uzasadnieniu kasator podał, że Sąd oparł się na błędnych informacjach odnośnie wysokości świadczeń emerytalno - rentowych (1.934,94 zł), podczas gdy skarżący otrzymuje kwotę 743,56 zł. Ponadto w sprawie pojawiły się nowe okoliczności w postaci, orzeczenia Komisji Lekarskiej MSWiA w L potwierdzającego, że skarżący posiada schorzenia, które czynią go niezdolnym do służby. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji. Gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, to w pierwszej kolejności należy rozpoznać ten drugi z zarzutów, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005 t., FSK 618/04, ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 120; zob. szerzej J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 419). W analizowanej skardze kasacyjnej zarzucono jedynie naruszenie przez Sąd I instancji prawa materialnego, tj. § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że sytuacja skarżącego jest dobra, podczas gdy właściwa analiza materiału dowodowego wskazuje, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawi zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Naczelny Sąd Administracyjny zarówno zarzut ten jak i jego uzasadnienie uznał za niezasadne. Po pierwsze należy zwrócić uwagę na brak w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przez Sąd I instancji przepisów procesowych, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co przesądza, że stan faktyczny przyjęty przez WSA w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy. Natomiast uzasadnienie postawionego przez kasatora zarzutu naruszenia prawa materialnego w istocie zmierza do podważenia ustaleń faktycznych w tej sprawie poczynionych przez organ administracji i ich oceny, a zaakceptowanych przez Sąd I instancji. Po pierwsze w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo w tej sprawie ocenił, iż organy administracji dokładnie ustaliły stan faktyczny sprawy, następnie dokonały jego właściwej oceny, a rozstrzygając sprawę wzięły pod uwagę zarówno interes społeczny, jak i indywidualny interes strony, ważąc znaczenie jednego i drugiego przy wydawaniu decyzji w tej sprawie. Skarżący kasacyjnie nie zdołał udowodnić, iż organy w tej sprawie nie wzięły pod uwagę któregokolwiek z elementów ustalonego staniu faktycznego, w tym sytuację zdrowotną, wykaz zobowiązań i wydatków i dochodów skarżącego, pomimo że skarżący nie złożył oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, co uniemożliwiło określenia dochodu jego gospodarstwa domowego. Natomiast organy dokonały innej niż skarżący oceny tych elementów stanu faktycznego, przy czym zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż w rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności należności składkowych. Za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego prowadzone jest wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne. Skarżący posiada majątek, który umożliwia prowadzenie egzekucji i organ rentowy skutecznie egzekwuje zaległe składki. Skarżący jest współwłaścicielem lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość w Białej Podlaskiej oraz nieruchomości rolnych w gminie Konstantynów Komarno Kolonia. Uzyskuje dochody ze świadczenia emerytalno-rentowego w wysokości 1.934,94 zł (brutto). Ustalając dochód skarżącego organ – wbrew twierdzeniom skarżącego – prawidłowo uwzględnił wysokość pobieranego przez niego świadczenia emerytalno-rentowego oraz wziął pod uwagę jego przeciętne miesięczne wydatki. Sąd I instancji zasadnie podzielił również stanowisko organu rentowego, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia tych należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 do 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Sąd I instancji słusznie podzielił stanowisko organu, iż nie została spełniona przesłanka z § 3 pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, iż cierpi on na przewlekłą chorobę niedokrwienną serca ze współistniejącym nadciśnieniem tętniczym i przebył zawał mięśnia sercowego (k.11 akt administracyjnych). Niewątpliwie schorzenia zobowiązanego wymagają leczenia, jednakże umorzenie zaległych składek z tego powodu jest nieuzasadnione, bowiem choroba skarżącego nie pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu. Skarżący uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalno-rentowego. W tej sytuacji choroba, nawet tak poważna jak w przypadku skarżącego, nie ma wpływu na otrzymywane świadczenie. Powołany przepis odnosi się przede wszystkim do sytuacji, gdy choroba uniemożliwia zobowiązanemu wykonywanie pracy i zarobkowanie, na skutek czego pozostaje on bez środków do życia. Nadto jak zauważył Sąd I instancji: "Schorzenia te jakkolwiek wymagają leczenia, to jednak całkowicie nie ograniczają, ani nie uniemożliwiają skarżącemu zarobkowania, gdyż nie ma dowodów na to, aby w przypadku skarżącego wyłączona była całkowicie możliwość zarobkowania. (...). W konsekwencji organ prawidłowo ocenił w tej sytuacji, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla skarżącego i jego rodziny, a zwłaszcza, że opłacenie należności z tytułu odsetek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych." (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia) (s. 4 uzasadnienia zaskarżonego wyroku WSA). Nie ulega wątpliwości, że umorzenie należności z tytułu składek, z uwagi na użyte w art. 28 ustawy sformułowanie "należności (...) mogą być umarzane" oznacza, że decyzji w tym przedmiocie przypisuje się charakter decyzji uznaniowej. Wskazane uznanie administracyjne oznacza jednak, że organ może - ale nie musi - uwzględnić wniosku o umorzenie należności z tytułu składek tylko i wyłącznie wówczas, gdy spełnione są ustawowe przesłanki (tzn. nieściągalność - art. 28 ust. 2 lub uzasadnione przypadki - art. 28 ust. 3a ustawy). W przypadku, gdy ustawowe przesłanki możliwości umorzenia składek nie zaistnieją - organ nie ma żadnych podstaw prawnych do uwzględnienie wniosku. Zatem odmowa umorzenia z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek - co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie - nie następuje na zasadzie uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z 25 listopada 2011 r., II GSK 1212/10, LEX nr 1133557). W skardze kasacyjnej podniesiono, iż w sprawie pojawiły się nowe okoliczności w postaci, orzeczenia Komisji Lekarskiej MSWiA w L potwierdzającego, że skarżący posiada schorzenia które czynią go niezdolnym do służby (orzeczenie z dnia 22 września 20011 r.). Należy podkreślić, iż sąd administracyjny wydaje orzeczenie w oparciu o akta sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny sprawy z daty wydania zaskarżonej decyzji. W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja to decyzja z dnia [...] maja 2011r., a zatem ta nowa okoliczność nie mogła być przez Sąd I instancji uwzględniona. Sąd administracyjny jest sądem prawa, a zatem nie dokonuje ustaleń faktycznych, tylko bada, czy dokonane przez organ administracji ustalenia odpowiadają prawu (por. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2007 r., sygn. akt II FSK 72/06, ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 31). Jak akcentuje się w orzecznictwie sądowym za naruszające art. 133 p.p.s.a. uznać należy samodzielne ustalanie przez sąd stanu faktycznego sprawy na podstawie dowodów i faktów, które zaistniały po dniu wydania decyzji przez organ odwoławczy i z tego względu nie mogły być znana temu organowi (por. wyrok NSA z dnia 15 lutego 2006 r., II FSK 659/05, ONSAiWSA 2007, nr 2, poz. 35). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.