I SA/Ol 529/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod, Sędziowie Sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca), Sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Protokolant Referent stażysta Ryszarda Judziak - Brzozowa, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 21 września 2011 r., sprawy ze skargi Ośrodka A na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego Oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia "[...]" Nr "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" Nr "[...]", którym organ egzekucyjny zwrócił wierzycielowi tytuł wykonawczy z dnia 18.04.2011r. Nr "[...]". Z przedstawionych akt sprawy wynika, że Ośrodek A. przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w/w tytuł wykonawczy w celu wszczęcia egzekucji administracyjnej wobec majątku R.S. Dokument ten wystawiono z tytułu nieuiszczonej opłaty za pobyt w Ośrodku A. z dnia 10.10.2010r. w kwocie 250 zł należności głównej (poz. 31 tytułu wykonawczego). Naczelnik Urzędu Skarbowego w/w postanowieniem z dnia "[...]" dokonał zwrotu tego tytułu. W sentencji wydanego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny powołał się na art. 29 § 2 w związku z art. 17 § 1 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zwanej dalej: u.p.e.a. Z kolei w uzasadnieniu organ egzekucyjny stwierdził, że nastąpiło niewłaściwe oznaczenie adresu zobowiązanego w treści w/w tytułu. Aktualny adres zobowiązanego różni się od adresu podanego w treści tytułu wykonawczego - dłużnik mieszka aktualnie w W., przy ul. "[...]", co powoduje, że właściwy do przeprowadzenia egzekucji w przedmiotowej sprawie jest Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. Zatem skoro tytuł ten nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a., to zostaje zwrócony wierzycielowi na mocy art. 29 § 2 u.p.e.a. W zażaleniu z 12.05.2011r. na to postanowienie Ośrodek A. wniósł o jego uchylenie. W ocenie wierzyciela w niniejszej sytuacji organ egzekucyjny winien przekazać tytuł wykonawczy do załatwienia zgodnie z właściwością miejscową na podstawie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej: Kpa, w związku z art. 18 u.p.e.a. Wskazał, że stanowisko takie zostało zaprezentowane przez WSA w Krakowie w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 380/08, w której zapadł wyrok z dnia 08.09.2008r. Postanowieniem z dnia "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego. W jego uzasadnieniu podał, że skierowanie przez wierzyciela tytułu wykonawczego do niewłaściwego miejscowo organu egzekucyjnego z uwagi na podanie w tytule nieaktualnego adresu jego zamieszkania nie oznacza, iż będzie tu miał zastosowanie art. 65 § 1 Kpa, skoro u.p.e.a. nie reguluje tej kwestii wprost. Wskazany w tytule wykonawczym nieaktualny (nieprawidłowy) adres miejsca zamieszkania zobowiązanego implikuje błędne oznaczenie właściwego miejscowo organu egzekucyjnego. Wywiódł, że z treści § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22.11.2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.) wynika, że wierzyciel niebędący jednocześnie organem egzekucyjnym, niezwłocznie kieruje tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego, którego właściwość wyznacza art. 22 § 2 u.p.e.a. Z użytego w treści tego przepisu zwrot "ustala się" organ wywodzi obowiązek wierzyciela do wskazania aktualnego adresu zamieszkania zobowiązanego, który nie może być korygowany poprzez przekazanie zawiadomieniem tytułu wykonawczego do innego organu egzekucyjnego, będącego organem właściwym w rezultacie dokonanych ustaleń. Ponadto to właśnie wierzyciel jest odpowiedzialny za dostarczenie organowi egzekucyjnemu jak najdokładniejszych informacji i nie może ograniczać się do wiedzy posiadanej przez siebie, uzyskanej w wyniku pobytu dłużnika w izbie wytrzeźwień, ale winien zaktualizować tę wiedzę np. poprzez wgląd w inne dokumenty, wnioskowanie o udostępnienie danych osobowych do właściwych jednostek. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził tu, że nie można aprobować przedstawionej w zażaleniu postawy wierzyciela, który zmierza w istocie do przerzucenia obowiązku wskazania właściwego adresu dłużnika na organ egzekucyjny. Organ odwoławczy przedstawił informację o miejscu przebywania zobowiązanego na podstawie dokumentacji podatkowej z 2003r. posiadanej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Dodatkowo Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że nieprawidłowo oznaczono wierzyciela w spornym tytule wykonawczym. Podał, że Ośrodek A. jest jednostką pomocniczą wobec właściwego miejscowo organu wykonawczego administracji samorządowej, a więc Prezydenta, który to organ zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a. jest bezpośrednio zainteresowany wykonaniem przez zobowiązanego obowiązku wniesienia opłaty za pobyt w izbie wytrzeźwień. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Ośrodek A. wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej i poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz zasądzenie na rzecz skarżącego od organu zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Wierzyciel zarzucił rozstrzygnięciu naruszenie następujących przepisów prawa: art. 1 a pkt 13 w związku z art. 5 § 1 pkt 2, art. 27 § 1 pkt 1 i 7, art. 29 § 2 u.p.e.a., § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.12.1955r. w sprawie tablic i pieczęci urzędowych (Dz.U. Nr 47, poz. 316 ze zm.), art. 27b u.p.e.a. w zw. z art. 2a pkt 13 i art. 16c ustawy z dnia 31.01.1980r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach urzędowych (tekst jednolity Dz.U. z 2005r. Nr 235, poz. 2000 ze zm.), art. 19 § 1 i § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 1a pkt 14 u.p.e.a. oraz art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20.12.1996r. o gospodarce komunalnej (tekst jednolity Dz.U. z 2011r. Nr 45, poz. 236) w zw. z art. 42 ust. 5 ustawy dnia 26.10.1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jednolity Dz.U. z 2007r. Nr 70, poz. 473 ze zm.), a także art. 6, art. 7, art. 8 i art. 12 Kpa. Naruszenia te mają istotny wpływ na wynik sprawy, a wystąpiły poprzez: 1) przyjęcie, iż Ośrodek A. nie jest wierzycielem należności z tytułu opłaty za pobyt w Ośrodku A. poddanych egzekucji administracyjnej, 2) przyjęcie, iż organem uprawnionym do prowadzenia egzekucji należności za pobyt w Ośrodku A. jest Prezydent, 3) przyjęcie, że tytuł wykonawczy zawiera nieprawidłowe dane adresowe zobowiązanego jak i błędne oznaczenie właściwego miejscowo organu egzekucyjnego, 4) bezpodstawny zwrot tytułów wykonawczych Ośrodka A. Skarżący przybliżył treść art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a. i stwierdził, że Ośrodek A. jest podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym, a zatem - jest wierzycielem w rozumieniu art. 1a pkt 13 u.p.e.a. Za powyższym ma także przemawiać: – pogląd Krzysztofa Sobieralskiego (artykuł NZS.2009.1.4 - Wierzyciel w postępowaniu egzekucyjnym w administracji opłaty za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień i organ wyższego stopnia nad tym wierzycielem), – art. 41 ust. 3 w/w ustawy dnia 26.10.1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi wskazuje w ocenie strony w sposób wyraźny na to, kogo ustawodawca uważa za wierzyciela należności za pobyt w izbie wytrzeźwień - a świadczy o tym użycie słowa "swe", a także art. 41 ust. 4 tej ustawy, – § 17 w/w rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.12.1955r. w sprawie tablic i pieczęci urzędowych. Skarżący jest instytucją bezpośrednio zainteresowaną w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku (lub też powołaną do czuwania nad wykonaniem tego obowiązku) i posiada uprawnienia wierzyciela w rozumieniu przepisu art. 1a pkt 13 u.p.e.a., w szczególności - uprawnienie do wystawiania tytułów egzekucyjnych odnośnie opłaty za pobyt w Ośrodku A. Za wadliwy strona uznaje także pogląd Dyrektora Izby Skarbowej co do właściwości Prezydenta w sprawie egzekucji należności za pobyt w Ośrodku A. Skoro bowiem Rada ustalająca wysokość opłaty za pobyt w Izbie Wytrzeźwień, nie jest "właściwym organem jednostki samorządu terytorialnego" w rozumieniu art. 1a pkt 14 u.p.e.a., to w omawianej sytuacji organem właściwym do prowadzenia egzekucji administracyjnej należności za pobyt w Izbie Wytrzeźwień jest Naczelnik Urzędu Skarbowego, na zasadach ogólnych określonych w art. 19 § 1 u.p.e.a. Za słusznością tego stanowiska ma przemawiać uzasadnienie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 09.12.2008r. w sprawie "[...]" (kopię załączono do skargi). Ponadto tytuł wykonawczy winien zostać zwrócony według przepisu art. 29 § 2 u.p.e.a. tylko wówczas, gdy nie spełnia on wymogów wskazanych w art. 27 tej ustawy. Skarżący stoi na stanowisku, że tytuł wykonawczy w niniejszej sprawie spełnia wszystkie wymogi formalne zawarte w art. 27 u.p.e.a., a w szczególności podano w jego treści adres zobowiązanego, którym wierzyciel dysponował, oraz tytuł ten posiada prawidłowe oznaczenie wierzyciela, poprzez wskazanie Ośrodka A. Powołując się na wskazywany w zażaleniu wyrok WSA w Krakowie sygn. akt I SA/Kr 380/08 z dnia 08.09.2008r. wierzyciel podał, że zwrot tytułu wykonawczego strona uznaje za uzasadniony w przypadku całkowitego braku adresu zobowiązanego w jego treści. Skarżący podniósł, że to organ egzekucyjny mając dostęp do dokumentacji podatkowej dłużnika, uzyskał informacje dotyczące nowego adresu zobowiązanego. Mimo to organ ten próbuje bezpodstawnie przerzucić na wierzyciela, nie posiadającego możliwości wglądu w dokumentację podatkową dłużnika, obowiązek wskazania adresu w oparciu o takie dane. Powyższe powoduje w ocenie wierzyciela, że wydając zaskarżone postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej naruszył wskazane już wyżej przepisy prawa, co ma istotny wpływ na wynik sprawy. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Organ podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo w zakresie zarzutu skargi co do właściwości Prezydenta w sprawie egzekucji należności za pobyt w Ośrodku A. organ odwoławczy podał, że nigdy nie twierdził, że organem uprawnionym do prowadzenia egzekucji jest Prezydent. Uznał jedynie, że organ ten pełni rolę wierzyciela w przedmiotowym postępowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25.07.2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżone akty administracyjne z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tych aktów. W przedmiotowej sprawie kontroli Sądu zostało poddane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w zakresie zwrotu wierzycielowi tytułu wykonawczego. Jako główny przedmiot sporu między Ośrodkiem A. a organami egzekucyjnymi I i II instancji należy uznać zwrot tytułu wykonawczego z dnia 18.04.2011r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wobec podania w treści tego dokumentu nieaktualnego adresu zobowiązanego. Dyrektor Izby Skarbowej rozpatrując zaś zażalenie wierzyciela stwierdził dodatkowo wadę tytułu w postaci określenia jako wierzyciela Ośrodek A. zamiast Prezydenta. Zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Na postanowienie organu egzekucyjnego o zwrocie tytułu wykonawczego przysługuje wierzycielowi, niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, zażalenie (§ 2). W myśl art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. tytuł wykonawczy zawiera wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu, a także określenie zatrudniającego go pracodawcy i jego adresu, jeżeli wierzyciel posiada taką informację. Z kolei na podstawie art. 22 § 2 u.p.e.a. właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 3. Jeżeli znany przed wszczęciem egzekucji majątek zobowiązanego lub większa jego część nie znajduje się na terenie działania organu egzekucyjnego ustalonego zgodnie z § 2, właściwość miejscową ustala się według miejsca położenia składników tego majątku (§ 3). Postępowanie egzekucyjne w administracji jest odrębnym i szczególnym postępowaniem, do którego na mocy art. 18 u.p.e.a. tylko odpowiednie zastosowanie mogą mieć przepisy Kpa. Postępowanie to należy zatem uznawać za procedurę całkowicie niezależną od innych postępowań administracyjnych. Jego specyfika powoduje, że należy się kierować zasadami przede wszystkim tego postępowania, a nie uregulowanymi w innych postępowaniach administracyjnych, choćby nawet dopuszczonymi do odpowiedniego stosowania. W niniejszej sprawie strony zgadzają się co do tego, że tytuł wykonawczy z dnia 18.04.2011r. zawiera wypełnione pozycje wskazujące na adres zobowiązanego (poz. 19 – 28 tytułu). Nie ma też sporu co do tego, że adres ten nie jest prawidłowy. Naczelnik Urzędu Skarbowego w oparciu o dokumentację podatkową wskazał wierzycielowi adres dłużnika, uznany za aktualny. Powyższe spowodowało, że właściwy miejscowo w sprawie stał się inny organ egzekucyjny. Rozpoznając sprawę Sąd stwierdza, że ocena prawna głównego przedmiotu sporu, zawarta w zaskarżonym postanowieniu, nie narusza przepisów prawa. Otrzymany przez Naczelnika Urzędu Skarbowego tytuł wykonawczy Nr "[...]" zawiera wadę, która przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego do zobowiązanego w celu wykonania obowiązku (co jest głównym celem działań wierzyciela), może być wyeliminowana poprzez wystawienie tytułu wykonawczego zawierającego prawidłowe dane adresowe dłużnika. Sąd nie podziela oceny dokonanej przez WSA w Krakowie w powoływanym przez wierzyciela wyroku z dnia 08.09.2008r. sygn. akt I SA/Kr 380/08. Przewidziany bowiem w art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wymóg wskazania adresu zobowiązanego należy rozumieć jako wymóg podania właściwego i aktualnego adresu miejsca zamieszkania zobowiązanego, a więc wskazania miejsca, w którym osoba zobowiązana przebywa z zamiarem stałego pobytu. Obowiązku tego wierzyciel nie może przerzucać na organ egzekucyjny. Konsekwencją wskazania nieprawidłowego adresu w przedstawionym wyżej rozumieniu, jest natomiast zwrot tytułu wykonawczego wierzycielowi, którego obowiązkiem jest ustalenie aktualnego miejsca zamieszkania zobowiązanego i skierowanie tytułu do realizacji przez właściwy miejscowo organ egzekucyjny (art. 29 § 2 u.p.e.a.). Stanowisko takie prezentowane już było w orzecznictwie sądów administracyjnych i sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni je podziela (vide: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17.12.2007r. sygn. akt I SA/Gl 464/07, wyrok WSA w Łodzi z dnia 11.05.2004r. sygn. akt I SA/Łd 992/03, opub. w LEX nr 127025, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 12.06.2008r. sygn. akt I SA/Ol 101/08, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W konsekwencji to do wierzyciela należy weryfikacja danych tytułu wykonawczego, co oznacza, że ma on obowiązek wskazać w tytule wykonawczym aktualne dane. W sytuacji, gdy nie wszczęto jeszcze egzekucji do majątku zobowiązanego i nie został doręczony dłużnikowi odpis tytułu wykonawczego, oznacza to obowiązek wystawienia nowego tytułu wykonawczego w miejsce dokumentu zawierającego błędne dane. W takiej sytuacji w odniesieniu do adresu zobowiązanego innego niż pierwotnie wskazany, oznaczać to może, iż właściwy miejscowo jest inny organ egzekucyjny, niż wierzyciel pierwotnie zakładał. Okoliczność, że podany przez wierzyciela w niniejszej sprawie adres zobowiązanego jest od 2003r. nieaktualny powoduje, iż dokument będący podstawą egzekucji administracyjnej, jakim jest tytuł wykonawczy, jest obarczony błędem. Z kolei w zakresie prawidłowości określenia wierzyciela w tym postępowaniu, co znalazło wyraz w pieczęci umieszczonej w tytule wykonawczym w miejscu oznaczonym jako: "oznaczenie wierzyciela (pieczęć)", Sąd stwierdza, że nie było to przyczyną zwrotu tytułu wykonawczego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Dopiero organ odwoławczy w końcowej części zaskarżonego postanowienia dodatkowo poczynił uwagę w tym zakresie. Niemniej Sąd dostrzega konieczność rozważenia tej kwestii. Zgodnie z art. 39 w/w ustawy z dnia 26.10.1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi organy samorządu terytorialnego w miastach liczących ponad 50.000 mieszkańców i organy powiatu mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień. Organem zaś wykonawczym samorządu jest prezydent danego miasta. Przepis art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 08.03.1990r. o samorządzie gminnym (j.t. Dz.U. z 2001r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) określa zadania prezydenta miasta, do których należy m.in. zatrudnianie i zwalnianie kierowników gminnych jednostek organizacyjnych. Poza tym prezydent miast jako kierownik urzędu gminy wykonuje uprawnienia zwierzchnika służbowego w stosunku do pracowników urzędu oraz kierowników gminnych jednostek organizacyjnych (art. 33 ust. 5) – jakimi są m.in. izby wytrzeźwień. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 04.01.2011r. sygn. akt III SA/Gl 2439/10 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl/), że wyłącznie gmina może mieć status wierzyciela w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym. Wierzycielem - w rozumieniu przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - może być jedynie podmiot administracji publicznej lub organ (instytucja) wykonujący funkcje władcze. W rubryce "oznaczenie wierzyciela" na tytule wykonawczym może ewentualnie figurować Prezydent - jako organ reprezentujący interesy danej gminy i odpowiedzialny za wykonywanie jej zadań własnych. Dyrektor Ośrodka A. jak wynika z treści udzielonego przez Prezydenta pełnomocnictwa nr "[...]" z dnia 03.02.2010r. - jest uprawniony do reprezentowania "[...]" m.in. przed organami egzekucyjnymi w postępowaniach egzekucyjnych związanych z działalnością Ośrodka. Jednak podmiotem uprawnionym do żądania m.in. wykonania obowiązku (art. 1a pkt 13 u.p.e.a.) nadal pozostaje Gmina "[...]" i ta instytucja (ew. Prezydent) winny być postrzegane jako wierzyciel. Dyrektor Ośrodka nie jest tu samodzielnym organem, ma natomiast prawo reprezentować interesy "[...]" jako posiadający do tego upoważnienie, zgodnie z jego zakresem. Na tle tych wywodów tracą na znaczeniu przedstawione w treści skargi poglądy doktryny i wskazane przepisy prawa (art. 41 ust. 3 i 4 w/w ustawy z dnia 26.10.1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz § 17 w/w rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.12.1955r. w sprawie tablic i pieczęci urzędowych). Natomiast zarzut skargi odnośnie nieprawidłowej oceny właściwości Prezydenta w sprawie egzekucji należności za pobyt w Ośrodku A. nie może odnieść skutku, gdyż stanowisko organu odwoławczego zmierza do wykazania, że Prezydent pełni rolę wierzyciela a nie organu egzekucyjnego w przedmiotowym postępowaniu. Na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.