I FSK 1574/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej sprawy ze skargi R. P. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2012 r. sygn. akt I FSK 2088/11 w sprawie ze skargi kasacyjnej R. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 615/11 w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 9 grudnia 2010 r. nr ... w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług postanawia: 1) odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowego; 2) umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy. 1. Postanowieniem z 18 stycznia 2012 r., sygn. akt I FSK 2088/11 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną R. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 maja 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 615/11 odrzucającego skargę R. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 9 grudnia 2010 r. nr ... w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług. Odrzucenie skargi nastąpiło na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) z uwagi na nieuzupełnienie w terminie braków formalnych skargi. 2. W piśmie procesowym z 24 października 2012 r. skarżący za pośrednictwem swojego pełnomocnika radcy prawnego wniósł o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego powołanym wyżej wyrokiem NSA. Skarga o wznowienie postępowania została oparta na art. 272 § 1 p.p.s.a. w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z 17 lipca 2012 r., sygn. akt P 30/11 (Dz. U. z 24 lipca 2012 r., nr 848), w którym Trybunał stwierdził, że: "Art. 70 § 6 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 58 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 169, poz. 1387 oraz z 2007 r. Nr 221, poz. 1650), w zakresie, w jakim wywołuje skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w związku z wszczęciem postępowania karnego lub postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, o którym to postępowaniu podatnik nie został poinformowany najpóźniej z upływem terminu wskazanego w art. 70 § 1 ustawy – Ordynacja podatkowa, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej." Skarżący wskazał, że nie został poinformowany, jakoby w jego sprawie toczyło się postępowanie karne skarbowe. Uzasadniając skargę o wznowienie postępowania, skarżący powołał się na orzeczenia sądów i poglądy doktryny dotyczące wznowienia postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3. Skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego można oprzeć na jednej z przesłanek wymienionych w Dziale VII ustawy p.p.s.a. "Wznowienie postępowania". Zgodnie z art. 270 p.p.s.a. tylko w przypadkach przewidzianych w dziale niniejszym można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Szczegółowe przesłanki wznowienia postępowania zostały wyczerpująco wymienione w art. 271 do art. 273 p.p.s.a. Stosownie do tych przepisów można żądać wznowienia postępowania m.in. gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie (art. 272 § 1 p.p.s.a.). 4. W świetle uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie 7 sędziów z dnia 28 czerwca 2010 r., sygn. akt II GPS 1/10: "Przepis art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stanowi podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w każdym przypadku, gdy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą obejmuje akt normatywny, jaki stosował lub powinien zastosować sąd administracyjny lub organ administracji publicznej w danej sprawie." (publ. ONSAiWSA 2010/5/81, LEX nr 580451). Na tę uchwałę powołał się skarżący w uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania, a Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie jest nią związany na mocy art. 269 § 1 p.p.s.a., podzielając zresztą zawarte w niej stanowisko. Uchwała ta nie ma jednak zastosowania w okolicznościach tej sprawy. Chodzi w niej bowiem o takie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności czy to przepisów prawa materialnego czy przepisów postępowania z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, które obejmuje akt normatywny, jaki w danej sprawie stosował lub powinien zastosować sąd administracyjny lub jaki stosował lub powinien zastosować organ administracji publicznej, którego działanie poddane zostało kontroli sądu administracyjnego. Tylko takie rozumienie przesłanki wznowienia z art. 272 § 1 p.p.s.a. spełnia gwarancję Konstytucyjną z cytowanego art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Wiąże się to z tym, że w niegdysiejszym orzecznictwie sądowoadministracyjnym pojawiły się orzeczenia, w świetle których przesłanka z art. 272 § 1 p.p.s.a. w zakresie sformułowania "na podstawie którego zostało wydane orzeczenie" odnosi się jedynie do takich orzeczeń TK, które stwierdzają niekonstytucyjność przepisów p.p.s.a. lub przepisów ustrojowych sądownictwa administracyjnego, co w istocie zawężało wspomnianą gwarancję konstytucyjną wznowienia postępowania. Takiej sytuacji, o jakiej mowa w uchwale, dotyczy wyrok NSA z 8 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 2425/10, na który również powołał się w uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania sądowego skarżący. Należy zgodzić się z zawartym w tym wyroku wywodem, że: "Sąd kasacyjny w ramach kontroli orzeczenia wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny kontroluje również legalność działalności administracji publicznej, w tym prawidłowość zastosowania norm prawa materialnego, co musi być jednoznaczne z uznaniem, że także te przepisy stoją u podstaw wyroku sądu administracyjnego drugiej instancji. Takie stanowisko zaprezentował też Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 28 czerwca 2010 r., sygn. akt II GPS 1/10, które Sąd orzekający w tej sprawie podziela. Stosowanie prawa materialnego przez Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje inne formy, niż powszechnie przyjęte i opisywane w doktrynie (ustalanie praw i obowiązków adresata normy prawa materialnego, czyli konkretyzacja normy prawa materialnego), sprowadza się zwłaszcza do uczynienia przepisu prawa materialnego wzorcem kontroli legalności decyzji administracyjnej, czyli kontroli zgodności działania organów i podejmowanych przez nie rozstrzygnięć z prawem, ze skutkiem - choć pośrednim - dla adresata normy materialnoprawnej. Orzeczenie sądu w zakresie wykładni prawa materialnego wiąże organ administracji, co oznacza, że w istocie przesądza o prawach i obowiązkach adresata takiej normy (treści stosunku administracyjnoprawnego). Tego szczególnego dla sądu administracyjnego sposobu stosowania prawa nie można wykluczyć z zakresu normy art. 272 § 1 p.p.s.a. Przyjęcie poglądu przeciwnego oznaczałoby, iż stosowanie art. 272 § 1 p.p.s.a. byłoby niemal wyłączone, gdyż ograniczałoby się do przypadków zakwestionowania przez Trybunał Konstytucyjny przepisów ustawy p.p.s.a." 5. Tymczasem w sprawie sądowoadministracyjnej, której wznowienia żąda skarżący, już na pierwszy rzut oka da się zauważyć, że przepis materialnoprawny będący przedmiotem orzeczenia TK o niekonstytucyjności, nie był i nie mógł być zastosowany przez sądy administracyjne obu instancji, skoro przedmiotem postępowania kasacyjnego było postanowienie odrzucające skargę z powodu uchybień formalnych. Skoro nie doszło w ogóle do merytorycznego rozpoznania sprawy, to nie miała miejsca sądowadministracyjna kontrola działań organów podatkowych, co oznacza, że sądy administracyjne nie tylko nie oceniały zakresu zastosowanych bądź niezastosowanych przez organy przepisów, ale w ogóle nie miały możliwości dokonania takiej oceny. Wiąże się to z tym, że skarżący w terminie nie uzupełnił braków formalnych skargi, więc w rezultacie nie doszło do jej skutecznego wniesienia. W takiej sytuacji wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, które zakończyło się de facto z przyczyn formalnych, na podstawie orzeczenia TK odnoszącego się do przepisów o charakterze materialnoprawnym prowadziłoby do obejścia przepisów o trybie wnoszenia skargi do sądu administracyjnego, w tym uzupełniania jej braków. Celem wznowienia postępowania sądowego jest bowiem ponowne rozpoznanie sprawy, a więc dokonanie kontroli działania organów administracji publicznej, ograniczone zakresem danej przesłanki wznowienia. 6. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że mimo powołania art. 272 § 1 p.p.s.a., autor skargi o wznowienie postępowania nie oparł tej skargi na ustawowej podstawie wznowienia. W świetle tego przepisu można żądać wznowienia, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, a w szerokim rozumieniu tej przesłanki - gdy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą obejmuje akt normatywny, jaki stosował lub powinien zastosować sąd administracyjny lub organ administracji publicznej w danej sprawie. Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 stycznia 2012 r., sygn. akt I FSK 2088/11 ani nie zostało oparte na podstawie ocenianego przez TK przepisu, ani też NSA nie stosował (czy też powinien zastosować) tego przepisu, ani wreszcie nie oceniał jego zastosowania bądź niezastosowania przez organ podatkowy. Nie miał bowiem w okolicznościach tamtego postępowania takiej możliwości. 7. Wobec braku oparcia skargi o wznowienie postępowania sądowego na ustawowej podstawie wznowienia, skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu stosownie do art. 280 § 1 p.p.s.a., w świetle którego sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd wniosek odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. 8. W sytuacji gdy skarga o wznowienie postępowania podlegała odrzuceniu a limine, postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie z wpisu od tej skargi stało się bezprzedmiotowe. Zgodnie zaś z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn niż wskazane w pkt 2 i 3 art. 161 § 1 stało się bezprzedmiotowe. 9. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 280 § 1 oraz na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z § 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.