III SA/Lu 348/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia SO del. Robert Hałabis (sprawozdawca),, Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Asystent sędziego Adam Traczyk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 29 września 2011 r. sprawy ze skargi A.Ś. na decyzję Głównego Inspektor Transportu Drogowego w W. z dnia [...] 2011 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego po rozpatrzeniu odwołania A. S. od decyzji Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 3.000 złotych – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 138 § 1 k.p.a. oraz art. 3 ust. 2 pkt 3, art. 42 ust. 1, art. 87 ust. 1 i art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 z późn. zm.) oraz Ip. 4.1 załącznika do ustawy o transporcie drogowym i §§ 3 i 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia z dnia 5 czerwca 2009 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. Nr 86, poz. 721). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, że w dniu 16 grudnia 2010 r. poddano kontroli pojazd marki [...] o nr rej. [...] wraz z naczepą o nr rej. [...], o dopuszczalnej masie całkowitej 12 ton. Kierowca pojazdu H.D. nie okazał do kontroli aktualnej karty opłaty drogowe ważnej na dzień kontroli. Wyniki przeprowadzonej kontroli zostały utrwalone w protokole kontroli nr [...]. W toku postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. nr 125, poz. 874, dalej jako "u.t.d.") skarżący złożył pismo, w którym poinformował, że posiada gospodarstwo rolne, w którym kontrolowany pojazd służy do przewozu plonów, a kierowca nie mógł w dniu przejazdu nigdzie nabyć karty opłaty za przejazd drogami krajowymi. Za stwierdzone naruszenie organ I instancji nałożył na A. S. karę pieniężną w wysokości 3.000 zł z uwagi na wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych. Organ odwoławczy podtrzymując ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji wskazał, że przepis art. 42 u.t.d. enumeratywnie określa podmioty i rodzaje przewozów, które zwolnione są z obowiązku uiszczania opłaty za przejazd po drogach krajowych. Przewóz wykonywany w imieniu skarżącego nie był żadnym z rodzajów przewozów w tym przepisie wskazanych. Skoro skarżący przy wykonywaniu przewozu drogowego posługiwał się zatrudnionym przez siebie kierowcą H.D., który nie okazał karty opłaty ważnej na dzień kontroli, to zasadne było wymierzenie kary pieniężnej. Okoliczności faktyczne potwierdza dokumentacja fotograficzna oraz protokół kontroli, podpisany przez kontrolowanego kierowcę bez zgłaszania jakichkolwiek uwag. Zgodnie z art. 42 ust. 1 u.t.d., za przejazd po drogach krajowych podmioty wykonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy zobowiązane są uiszczać opłaty, natomiast obowiązkiem kierowcy jest udowodnienie w trakcie kontroli uiszczenia takiej opłaty poprzez okazanie do kontroli ważnej karty opłaty drogowej. W myśl art. 87 ust. 3 ustawy o transporcie drogowym, przedsiębiorca lub podmiot, o którym mowa w art. 3 ust. 2 u.t.d., wykonujący przewozy na potrzeby własne, odpowiedzialni są za wyposażenie kierowcy wykonującego transport drogowy lub przewóz na potrzeby własne w wymagane dokumenty. W związku z powyższym to na podmiocie wykonującym przewóz ciąży obowiązek wyposażenia kierowcy w wymagane przepisami prawa dokumenty. Odnosząc się do twierdzenia skarżącego odnośnie braku możliwości nabycia karty opłaty organ podniósł, że to po stronie pracodawcy leży obowiązek ustalenia takich rozwiązań organizacyjnych, które będą gwarantować, iż w trakcie wykonywania przewozu drogowego w pojazdach należących do pracodawcy znajdować się będą wszystkie wymagane prawem dokumenty, a przewóz wykonywany będzie zgodnie z regulującymi go przepisami. W świetle art. 92 ust. 1 u.t.d., przedsiębiorca ponosi odpowiedzialność za niezgodne z prawem wykonywanie przewozu drogowego, a zatem ponosi odpowiedzialność za naruszenia obowiązków przez osoby, którymi się posługuje. Ponadto zgodnie z art. 92 ust. 3 u.t.d. wszczęcie postępowania wobec kierowcy nie wyklucza wszczęcia postępowania także wobec przedsiębiorcy realizującego przewóz drogowy. Wyłączenie odpowiedzialności podmiotu wykonującego przewóz za powstałe naruszenia możliwe jest na podstawie art. 93 ust. 7 u.t.d. Odnosi się on do zdarzeń lub okoliczności, których podmiot wykonujący przewóz nie mógł przewidzieć. W badanym przypadku skarżący w toku postępowania wyjaśnił, że o konieczności dostawy jabłek dowiedział się z dwudniowym wyprzedzeniem, a zatem miał czas, aby przygotować wymagane do przewozu dokumenty. W ocenie organu nie można uznać złożonych wyjaśnień strony za podstawę do zwolnienia go z odpowiedzialności, a wymierzona kara wynika z Ip. 4.1 załącznika do ustawy o transporcie drogowym, który karą 3.000 zł sankcjonuje wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący A. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił, że karty dobowej opłaty drogowej mają kilkudniowy okres ważności bez względu na to, czy zostaną zużyte, czy też nie, a z uwagi na to, że zamówienia realizowane przez niego jako przedsiębiorcę rolnego dla A. są nieregularnie, nie może kupić ich na zapas. Skarżący opisał szczegółowo próby nabycia wymaganej karty dobowej podjęte przez niego oraz kierowcę pojazdu zarówno w miejscu zamieszkania, jak i w dalszej okolicy przed wykonaniem transportu. Wobec nieskuteczności tych prób zobowiązał kierowcę do jej zakupu w najbliższej jednostce upoważnionej do poboru opłat, jednak kierowca również nie nabył karty opłaty drogowej wobec ich braku w punktach sprzedaży. W ocenie skarżącego naruszający przepisy może zwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że uczynił wszystko czego można było od niego rozsądnie wymagać, aby do naruszenia przepisów nie doszło. Skoro brak możliwości zakupu winiety występuje w bardzo wielu punktach sprzedaży, wobec tego organ winien był uwzględnić powyższe okoliczności, jako niezależne od skarżącego i jego kierowcy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W jego ocenie zarzuty dotyczące braku możliwości zakupu karty opłaty dobowej nie znajdują uzasadnienia i nie mogą być potraktowane jako zdarzenia i okoliczności, których podmiot wykonujący przewozy nie mógł przewidzieć. Skarżący miał wystarczająco dużo czasu na zakup karty opłaty. Ponadto podniesiono, że kierowca nie wniósł zastrzeżeń do protokołu kontroli i brak jest dowodów, że próbował nabyć kartę na trasie przejazdu. Wskazane trudności nie stanowią sytuacji nadzwyczajnej, o incydentalnym charakterze. W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Zwrócił również uwagę, że trudności w zakupie karty opłaty dobowej nie stanowią okoliczności uzasadniającej zastosowanie art. 93 ust. 7 u.t.d., zaś na podstawie art. 42 ust. 3b wskazanej ustawy karta opłaty dobowej może być wypełniona w terminie 7 dni od jej wydania, co oznacza, że skarżący miał wystarczająco dużo czasu na zakup karty opłaty drogowej przed rozpoczęciem przejazdu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Sąd administracyjny uprawniony jest do badania zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, a więc ustalenia, czy organ administracji prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa (materialnego i procesowego) w oparciu o należycie ustalony stan faktyczny sprawy (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm. oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a"). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia, bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Rozpoznając niniejszą sprawę we wskazanych granicach i w oparciu o okoliczności faktyczne ustalone w sprawie, Sąd nie dopatruje się naruszenia przepisów prawa, które skutkowałyby wadliwością zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, dlatego nie zachodzi podstawa do wyeliminowania ich z obrotu prawnego. W tym kontekście skarga jest nieuzasadniona, gdyż zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły między innymi przepisy art. 42 ust. 1, art. 87 ust. 1 i art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r., Nr 125, poz. 874 z późn. zm., dalej jako "u.t.d.") oraz Ip. 4.1 załącznika do ustawy o transporcie drogowym, a także § 3 i § 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia z dnia 5 czerwca 2009 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. Nr 86, poz. 721). Zastosowanie tych przepisów przez organy w okolicznościach faktycznych tej sprawy było prawidłowe. Zgodnie z art. 42 ust. 1 u.t.d., obowiązującym w chwili przeprowadzonej kontroli, za przejazd pojazdami samochodowymi po drogach krajowych przedsiębiorcy wykonujący przewóz drogowy zobowiązani są – co do zasady – do uiszczenia stosownej opłaty. Według zaś art. 87 ust. 1 i 3 u.t.d., podczas wykonywania przewozu drogowego kierowca pojazdu samochodowego obowiązany jest mieć przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu kontroli stosowne dokumenty (w tym dowód opłaty za przejazd po drogach krajowych), natomiast przepis art. 92 ust. 1 u.t.d. stanowi, że kto wykonuje przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, naruszając obowiązki lub warunki wynikające z przepisów ustawy, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 15.000 złotych, przy czym wykaz naruszeń obowiązków lub warunków, o których mowa w ust. 1 oraz wysokość kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik do ustawy (art. 92 ust. 4 u.t.d.). W lp. 4.1 tego załącznika do ustawy ustawodawca za delikt polegający na wykonywaniu przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych przewidział karę pieniężną w wysokości 3.000 złotych. Zgodnie z § 3 i § 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia z dnia 5 czerwca 2009 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych, obowiązującego w dacie kontroli, uiszczenie opłaty następuje poprzez nabycie przez podmiot wykonujący na terenie Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy, karty opłaty w jednostce upoważnionej do poboru opłat. Pracownik jednostki dokonując sprzedaży karty opłaty drogowej wpisuje na rewersie odcinka kontrolnego datę zakupu i składa podpis oraz przedziurkowuje winietę i odcinek kontrolny zgodnie ze wskazaniem podmiotu wykonującego przewóz drogowy, z wyjątkiem karty opłaty dobowej, którą przedziurkować może także podmiot wykonujący przewóz. Karta opłaty składa się z dwóch części, tj. winiety samoprzylepnej, umieszczonej w sposób trwały wewnątrz pojazdu samochodowego, w prawym dolnym rogu przedniej szyby pojazdu oraz z odcinka kontrolnego przechowywanego w pojeździe samochodowym i okazywanego na żądanie osób uprawnionych do kontroli karty opłaty. Dowód uiszczenia opłaty stanowi łącznie przedziurkowany odcinek kontrolny i przedziurkowana winieta o tym samym numerze i serii umieszczona w sposób, o którym była mowa. W tych warunkach wymaga powtórzenia, co podnosił już organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że za działalność przedsiębiorstwa wykonującego transport drogowy lub przewóz na potrzeby własne – odpowiedzialność administracyjną ponosi przedsiębiorca. Odpowiedzialność tę ponosi także za skutki działań osób, którymi przy wykonywaniu działalności gospodarczej się posługuje. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 marca 2010 r. (P 9/08) stwierdził, że art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym w związku z pkt 4.1 załącznika do tej ustawy w zakresie, w jakim sankcja administracyjna w postaci kary pieniężnej za nieuiszczenie opłaty za przejazd po drogach krajowych obejmuje sytuację, gdy kierowca nie posiadał karty opłaty w pojeździe w momencie kontroli, jest zgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Konstytucyjność tego rozwiązania legislacyjnego oznacza, że nawet w sytuacji rzeczywistego uiszczenia należnej opłaty za przejazd po drogach krajowych, ale w sytuacji nieposiadania karty opłaty drogowej (dowodu jej dokonania) w pojeździe w momencie kontroli, nałożenie sankcji administracyjnej byłoby uzasadnione. Wynika to z faktu, że tego rodzaju odpowiedzialność, co potwierdza również orzecznictwo sądów administracyjnych, ma charakter wyłącznie administracyjny, nie zaś karnoadministracyjny. Naczelny Sad Administracyjny w wyroku z dnia 26 lipca 2007 r. (sygn. akt I OSK 1257/06, LEX nr 382716) stwierdził, że kary pieniężne wymierzane w postępowaniu administracyjnym na podstawie ustawy o transporcie drogowym nie uzależniają nałożenia kary od winy, wystarczające jest stwierdzenie samego faktu nieprzestrzegania nałożonych obowiązków. Oznacza to w konsekwencji, że organy administracji nie są upoważnione do ustalania i oceny przyczyn powstałych naruszeń prawa, lecz mają za zadanie jedynie stwierdzenie zaistniałych skutków. Skarżący podniósł w skardze przede wszystkim zarzut braku możliwości zakupu karty opłaty dobowej z uwagi na braki występujące na lokalnym rynku, co – jego zdaniem – skutkować winno ustaleniem, że naruszenie przepisów nastąpiło wskutek zdarzeń lub okoliczności, których podmiot wykonujący przewozy nie mógł przewidzieć, co w konsekwencji winno doprowadzić do wydania decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej (art. 93 ust. 7). Sąd nie podziela tego zarzutu i zwraca również uwagę, że organ trafnie odniósł się do niego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Można jedynie dodać, że regulacja zawarta w art. 93 ust. 7 u.t.d. stanowi wyjątek od ogólnych zasad odpowiedzialności przedsiębiorcy w omawianym zakresie, co oznacza, że przepis ten nie może być interpretowany rozszerzająco. Odnosi się on do sytuacji, w której nie ma możliwości przewidzenia przez przedsiębiorcę zdarzeń lub okoliczności, które spowodowały naruszenie przepisów prawa, a przy tym wystąpienie okoliczności objętych hipotezą przepisu art. 93 ust. 7 u.t.d. powinien udowodnić przedsiębiorca, gdyż to on wywodzi z niego skutki prawne, które zwalniać go mają z odpowiedzialności za wykroczenie, a którego bezspornie się dopuścił. Skarżący powinien więc przedłożyć dowody na okoliczności objęte hipotezą omawianego przepisu, a tym samym wykazać, że naruszenie prawa nastąpiło wskutek zdarzeń lub okoliczności, których nie mógł przewidzieć. Tego rodzaju dowodów skarżący jednak nie przedstawił. Natomiast na organie spoczywały procesowe obowiązki zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego sprawy stosownie do art. 7, 77 i 80 k.p.a., z których to obowiązków organ wywiązał się należycie. Oznacza to, że nie doszło do naruszenia wskazanych zasad postępowania administracyjnego. Orzecznictwo sądów administracyjnych krytyce poddaje oparcie odpowiedzialności przedsiębiorców wykonujących przewóz drogowy na zasadzie ryzyka i na stwierdzeniu samego faktu nieprzestrzegania nałożonych obowiązków, wskazując, że zachowanie takiego podmiotu (strony postępowania administracyjnego) powinno być oceniane z uwzględnieniem tzw. obiektywnego miernika staranności wymaganej zwykle od wykonującego przewóz (por. wyroki WSA w Białymstoku: z dnia 5 marca 2009 r., II SA/Bk 19/09, ONSA WSA 2010, nr 4, poz. 74 i z dnia 26 listopada 2009 r., II SA/Bk 503/09, LEX 589080). W tym kontekście organ trafnie skonstatował, że przedsiębiorca posiada szereg instrumentów prawnych i faktycznych umożliwiających mu zabezpieczenie swoich interesów oraz zapewnienie należytego wykonywania obowiązków przez zatrudnione osoby. Innymi słowy, przedsiębiorca jest zobowiązany do takiej organizacji pracy przedsiębiorstwa transportowego, aby wszystkie określone w przepisach prawa zasady dotyczące wykonywania tego rodzaju działalności gospodarczej były uwzględniane. Zgodnie z tymi zasadami przedsiębiorca powinien kształtować relacje z pracownikami wykonującymi na jego rzecz transport drogowy w taki sposób, aby – przy użyciu odpowiednich środków kontroli i nadzoru – nie dochodziło do łamania przepisów znajdujących w tym zakresie zastosowanie. Oczekiwane od przedsiębiorcy standardy zachowania mieszczą się w granicach zachowania oczekiwanego od przedsiębiorcy jako profesjonalisty, prowadzącego działalność gospodarczą obejmującą transport drogowy lub co najmniej wykonującego przewozy drogowe na potrzeby własne. W konsekwencji organ prawidłowo przyjął, że nie było żadnych podstaw faktycznych uzasadniających zastosowanie w okolicznościach tej sprawy przepisu art. 93 ust. 7 u.t.d. Jak wynika z akt administracyjnych, skarżący miał wystarczająco dużo czasu na zakup karty opłaty dobowej, jak również kierowca nie wniósł żadnych zastrzeżeń do protokołu kontroli. Brak też dowodów na to, że w ogóle próbował nabyć kartę na trasie przejazdu w dniu jego wykonywania, jeszcze przed przeprowadzeniem kontroli. Ponadto karta opłaty dobowej nie jest jedynym dowodem uiszczenia należnej opłaty za przejazd po drogach krajowych, gdyż możliwe jest też wykupienie karty opłaty drogowej z dłuższym niż doba okresem ważności. W tych okolicznościach wbrew zarzutom skargi organy administracyjne nie naruszyły ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania, co prowadzi do wniosku, że skarga nie jest uzasadniona. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.