II SA/Lu 533/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 października 2011 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. działający z upoważnienia Wójta Gminy Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej , odmówił przyznania M. R. zasiłku okresowego. W ocenie organu przedstawionej w uzasadnieniu decyzji wnioskodawca nie spełnia wymogów warunkujących przyznanie tegoż zasiłku określonych w ustawie o pomocy społecznej. W tym zakresie organ zaakcentował, że w myśl art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy przysługuje osobie w sytuacjach wskazanych tym przepisem jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego, którego wysokość dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł. Tymczasem jak ustalił organ dochód strony z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł 697,11 zł. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem M. R. wniósł odwołanie, w którym zarzucił organowi błędne ustalenie osiąganych przez niego dochodów. Wskazał, iż jedynym jego dochodem jest renta inwalidzka w kwocie 280 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł, co daje łączny miesięczny dochód w kwocie 433 zł. W jego ocenie organ nie uwzględnił rzeczywistych jego dochodów, lecz dochód którego nigdy nie osiąga. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze , utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Na poparcie swojego stanowiska Kolegium przytoczyło treść przepisów mających zastosowanie w sprawie oraz dokonane ustalenia faktyczne pokrywające się z ustaleniami organu pierwszej instancji. W szczególności odnosząc się do kwestii dochodu strony Kolegium wskazało, że na jej dochód składa się renta w kwocie 627,23 brutto, pomniejszona o zaliczkę na podatek w kwocie - 18 zł, składkę na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie - 56,45 zł oraz potrącenia z tytułu alimentów w kwocie 272,71 zł. Od dochodu nie można jednak zdaniem Kolegium odliczyć całej ściągniętej kwoty z tytułu należnych alimentów, lecz jedynie kwotę przekazaną przez komornika sądowego na rzecz wierzycielki, która wynosi 50 zł. Do tak ustalonego dochodu organ doliczył dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 41,33 zł oraz kwotę zasiłku pielęgnacyjnego wynoszącą 153 zł. W oparciu o powyższe organ ustalił, iż dochód strony w miesiącu kwietniu 2011 r. wyniósł 697,11 zł, a tym samym przekroczył obowiązujące kryterium dochodowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. R. wskazując na krzywdzący charakter wydanych decyzji, podważył ustalenia stanu faktycznego w zakresie jego sytuacji dochodowej. Wskazał, że organ nie uwzględnił na potrzeby ustalenia dochodu zaświadczeń Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazujących na kwotę otrzymywanego świadczenia rentowego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazało, iż odliczeniu od dochodu podlega wyłącznie kwota miesięcznych bieżących alimentów należnych osobie uprawnionej, tj. bez kwot zaległych świadczeń i ewentualnych odsetek oraz kosztów egzekucyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przeprowadzona ocena zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć wykazała bowiem, iż nie naruszają one przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Przedmiotem skargi jest decyzja odmawiająca przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku okresowego, wobec czego w odniesieniu do przedmiotowej sprawy mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), która to ustawa reguluje zasady ustalania prawa do świadczeń z pomocy społecznej, ich przyznawania i wypłacania. W myśl przepisów tej ustawy pomoc społeczna - co do zasady - udzielana jest osobom i rodzinom, które spełniają jednocześnie dwa kryteria, a mianowicie: kryterium dysfunkcji, o którym mowa w art. 7 ustawy - między innymi ubóstwo, sieroctwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba, oraz kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy. Wskazane kryteria obowiązują również w zakresie przyznawania pomocy mającej formę zasiłku okresowego na podstawie art. 38 ustawy o pomocy społecznej Stosownie bowiem do art. 38 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, zasiłek okresowy przysługuje osobie samotnie gospodarującej w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Na mocy § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055) od dnia 1 października 2009 r. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej (a taką jest skarżący) stanowi kwotę 477 zł. Dokonując natomiast ustaleń, czy wnioskodawca spełnia obowiązujące go kryterium dochodowe, tzn. czy osiągany przez niego miesięczny dochód nie przekracza wskazanej kwoty, organ obowiązany jest dokonać tych ustaleń po myśli art. 8 ust. 3 ustawy. Zgodnie z tym przepisem za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Przy czym, w dochodzie ogólnym strony powinien być uwzględniony również dochód z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego. W tego typu sytuacji przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł (§ 1 pkt 1 lit. e ww. rozporządzenia). Do dochodu ustalonego w powyższy sposób nie wlicza się natomiast: jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczenia w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Przechodząc w tym miejscu do kwestii ustalonego przez organy dochodu skarżącego, nie budzi wątpliwości Sądu, iż miesięczny dochód jakim on dysponuje przekracza obowiązujące kryterium dochodowe, co tym samym uprawniało organ do wydania decyzji odmawiającej przyznania przedmiotowego świadczenia. Na dochód ten ustalony na miesiąc kwiecień 2011 r. składa się renta z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 627,23 zł, otrzymany zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego 41,33 zł. Uwzględniając treść art. 8 ust. 3 kwota otrzymanego świadczenia rentowego została pomniejszona o zaliczką na podatek dochodowy w wysokości 18 zł, składkę na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 56,45 zł oraz przekazaną przez komornika sądowego wierzycielce należną jej tytułem alimentów kwotę w wysokości 50 zł. Ustalony w ten sposób dochód skarżącego wyniósł 697,11 zł (627,23 - 18 - 56,45 - 50) + 153 + 41,33). Bezspornym zatem jest, iż przekroczył obowiązującą kwotę kryterium dochodowego. Zdaniem skarżącego wyżej wskazany sposób ustalenia osiągniętego dochodu jest błędny, albowiem dochód z renty powinien być ustalony wyłącznie na podstawie faktycznej wysokości otrzymywanej (wypłacanej) renty, która w przypadku skarżącego wynosi 280,07 zł. Wyliczony w ten sposób dochód wyniósłby wówczas 474,40 zł, co uprawniałoby skarżącego do otrzymania wnioskowanej pomocy. Przywołana powyżej argumentacja skarżącego nie może jednak zostać zaakceptowana, w szczególności nie pozwala na to treść art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. W tym zakresie podnieść należy, iż bezspornym jest, że kwota należnej skarżącemu renty pomniejszona jest z powodu egzekucji komorniczej i faktycznie do wypłaty pozostaje kwota 280,07 zł. Pozostała bowiem kwota renty, pomijając zaliczkę na podatek dochodowy oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne ulega komorniczemu zajęciu. W miesiącu kwietniu 2011 r. z tego tytułu kwota renty skarżącego została pomniejszona o 272,71 zł. Uwzględniając jednak znaczenie art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy nie można uznać, że cała zajęta przez komornika kwota powinna pomniejszać dochód osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej. Jak wynika z zaświadczenia komornika sądowego z dnia 9 maja 2011 r. wyegzekwowana od skarżącego kwota w wysokości 272,71 zł dzielona jest zgodnie z planem podziału na dwie sprawy dłużnika. Na sprawę [...] oraz [...]. Na pierwszą ze spraw przypada kwota 247,98 zł, która w miesiącu marcu została rozdzielona w następujący sposób: koszty komornika - 19,84 zł, dwa przelewy - 4 zł, koszty korespondencji - 5,65 zł, kwota przekazana wierzycielce - 50 zł oraz kwota przekazana na fundusz alimentacyjny - 168,49 zł. Na drugą ze spraw przypada natomiast kwota 24,73 zł. Można więc w skrócie powiedzieć, iż wyegzekwowana przez komornika kwota dzielona jest na trzy grupy: koszty komornicze, bieżące alimenty należne osobie uprawnionej oraz kwoty zaległych świadczeń alimentacyjnych egzekwowanych na rzecz funduszu alimentacyjnego. Stosownie natomiast do brzmienia art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku pomniejszoną o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Przepis ten wprost zatem nakazuje pomniejszenie przychodów osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej przez odliczenie kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Analizując go należy wskazać, iż mówiąc w uproszczeniu - "alimenty" są to świadczenia środków utrzymania należne od określonych członków rodziny osobom, które potrzebują pomocy materialnej, ponieważ nie są w stanie utrzymać się samodzielnie (art. 128 i nast. ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy). Oczywistym zatem jest, że niepodobna zaliczyć do tej kategorii ogólnie rzecz ujmując kosztów ponoszonych w związku z egzekucją (wynagrodzenie komornika, koszty korespondencji oraz operacji bankowych), bowiem z oczywistych względów nie mieszczą się one we wspomnianej definicji. Bardziej skomplikowanie przedstawia się sytuacja w kwestii, czy zaległe alimenty egzekwowane na rzecz funduszu alimentacyjnego podlegają "odliczeniu" od dochodu strony ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej. W tym zakresie należy po pierwsze wskazać, że alimenty z zasady przeznaczone są na bieżące utrzymanie. Po wtóre natomiast w ocenie Sądu "osoba", o której mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy, to jedna z osób uprawnionych wymienionych w art. 130 i nast. kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Już z tych samych względów przy odliczeniu od dochodu należy uwzględnić wyłącznie alimenty świadczone na rzecz uprawnionej osoby. Inne świadczenia, a więc między innymi należności powstałe z tytułu obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego, nie podlegają odliczeniu od dochodu. Należności wynikające z obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, nie są alimentami, a wobec tego nie podlegają odliczeniu od dochodu na podstawie art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy. Poza tym nie można uznać, iż zaległości egzekwowane na rzecz funduszu alimentacyjnego stanowią to samo co alimenty świadczone "na rzecz innych osób". Poza tym uwzględnienie tego typu zaległości premiowałyby osobę zobowiązaną między innymi poprzez korzystniejsze wyliczenie dochodu dla potrzeb ustalenia prawa do świadczeń pomocowych. W oparciu o powyższą argumentację należałoby przyjąć, iż na podstawie art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, od dochodu strony odlicza się wyłącznie alimenty należne osobie uprawnionej (por. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1121/08, niepubl.). Nie można jednak nie wskazać, iż przedstawiony pogląd nie jest jednolicie przyjęty w orzecznictwie. Argumentując odmienne w tym zakresie stanowisko sądy wskazują, iż fakt, że fundusz alimentacyjny zastępczo wypłacał kwoty zasądzonych alimentów, które skarżący ma obowiązek zwrócić, jest obojętny dla sprawy, albowiem płacone przez stronę zobowiązaną alimenty służą zaspokajaniu potrzeb jego dzieci, a rola funduszu alimentacyjnego zawsze sprowadza się do płatnika zastępczego. Jeżeli więc nawet fundusz ten uzyskuje za pośrednictwem organu egzekucyjnego alimenty, to zawsze chodzi o świadczenia, które wcześniej wypłacił w zastępstwie zobowiązanego do alimentacji na rzecz innych osób (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 1421/10, niepubl.). Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pierwszy przywołany powyżej pogląd, który legł u podstaw rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Wskazać jednakże należy, iż przyjęcie odmiennej wykładni art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy nie miałoby w niniejszej sprawie żadnego wpływu na prawo skarżącego do przedmiotowego świadczenia, a tym samym na treść zaskarżonej decyzji. Dokonanie bowiem nawet "odliczenia" od dochodu strony (697,11 zł) kwoty przekazanej przez komornika sądowego na rzecz funduszu alimentacyjnego (168,49 zł) nie spowoduje, że dochód skarżącego nie będzie przekraczał obowiązującego kryterium dochodowego (697,11 - 168,49 = 528,62 zł). Ponadto podnieść należy, iż organy zasadnie w dochodzie skarżącego uwzględniły powierzchnię posiadanych przez niego gruntów rolnych i na tej podstawie wyliczyły dochód otrzymywany z tego tytułu. Również w tym zakresie wyjaśnić skarżącemu należy, iż z punktu widzenia art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej (określającego ryczałtowa stawkę dochodu z 1 ha) bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody. Z przepisu tego wynika, że sam fakt posiadania określonej ilości hektarów przeliczeniowych powoduje, że istnieje domniemanie osiągania dochodu w wysokości określonej w ustawie o pomocy społecznej. W świetle tego przepisu nie ma zatem znaczenia, czy właściciel gruntu rzeczywiście osiąga dochody. Reasumując, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a argumentacja prezentowana przez skarżącego w świetle powyższych wywodów nie zasługuje na uwzględnienie. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł jak w sentencji wyroku.