II FZ 760/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del.) Krzysztof Winiarski (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "R." Spółki z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 1453/11 zawieszające postępowanie sądowe w sprawie ze skargi "R." Spółki z o.o. w W. na indywidualną interpretację Ministra Finansów z dnia 10 czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych p o s t a n a w i a: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 1453/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zawiesił, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") postępowanie sądowe w sprawie ze skargi "R." Spółki z o.o. w W. (zwanej dalej "Spółką") na indywidualną interpretację Ministra Finansów z dnia 10 czerwca 2011 r. nr [...], dotyczącą podatku dochodowego od osób prawnych. Kwestią sporną w sprawie jest rozstrzygnięcie problemu, czy przychód z dywidendy otrzymanej przez akcjonariusza spółki komandytowo-akcyjnej, będącego spółką kapitałową, podlega opodatkowaniu w momencie wypłaty dywidendy, czy też w miesięcznych zaliczkach. WSA we Wrocławiu zwrócił uwagę, że postanowieniem z dnia 7 marca 2011 r., sygn. akt II FSK 2025/09 Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 187 P.p.s.a., przedstawił do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów NSA zagadnienie prawne budzące wątpliwości, tj. "czy w stanie prawnym obowiązującym w 2008 r. przychód (dochód) spółki kapitałowej posiadającej status akcjonariusza spółki komandytowo-akcyjnej podlega opodatkowaniu w dniu otrzymania dywidendy wypłaconej akcjonariuszom na podstawie uchwały walnego zgromadzenia o podziale zysku, tj. na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 ze zm.), czy też zgodnie z zasadami określonymi w art. 5 ust. 1 i 2 i art. 25 ust. 1 u.p.d.o.p., w miesięcznych zaliczkach?" W ocenie Sądu I instancji uchwała składu siedmiu sędziów NSA pozwoli wyjaśnić pojawiające się na omawianym gruncie wątpliwości prawne, a tym samym będzie miała wpływ na treść rozstrzygnięcia. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika będącego doradcą podatkowym, wniosła o jego uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że w rozpoznawanej sprawie zachodzą przesłanki zawieszenia postępowania. W obszernym uzasadnieniu zażalenia Spółka zwróciła uwagę na treść uchwały NSA z dnia 24 listopada 2008 r. (sygn. akt II FPS 4/08), w której wskazano, że art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. nie stanowi podstawy do zawieszenia przez wojewódzki sąd administracyjny z urzędu postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w innej sprawie tego samego rodzaju, w której zapadło już orzeczenie, ale zostało zaskarżone do NSA. Zdaniem strony skarżącej zawieszenie postępowania w trybie określonym w art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. jest możliwe, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy "zależy" od wyniku innego toczącego się postępowania. Spółka uważa, że warunek ten w rozpatrywanym przypadku nie został spełniony. Przywołując treść art. 170, 171 oraz 193 P.p.s.a. strona stwierdziła, że moc wiążąca wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego rozciąga się jedynie na sprawę, w której wyrok ten został wydany. Spółka nadto jest zdania, że zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie narusza wyrażony w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP nakaz rozpoznawania spraw bez zbędnej zwłoki oraz zasadę szybkości postępowania (art. 7 P.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Rozstrzygnięcie sprawy zależy od innego postępowania, gdy orzeczenie, które zapadnie w tym drugim postępowaniu, będzie stanowić jedną z głównych podstaw rozstrzygnięcia w postępowaniu zawieszonym. Kluczowe w tym przepisie jest więc słowo "zależy", na co również zwraca uwagę skarżąca Spółka, tym nie mniej Sąd odmiennie postrzega sposób interpretacji tego określenia. W języku potocznym, użycie w określonym tekście sformułowania "zależy" oznacza, że coś zależy od danej sytuacji, to ona decyduje o tym lub ma na to decydujący wpływ (Słownik Języka Polskiego, praca zbiorowa pod red. M. Bańki, Wydawnictwo PWN, Warszawa 2000, Tom P-Ż, s. 1231). Nie chodzi przy tym o jakikolwiek wpływ, ale o wpływ przewidziany prawem. W konsekwencji zawieszenie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym może mieć miejsce wtedy, gdy wynik toczącego się postępowania (w tym przypadku uchwała siedmioosobowego składu NSA) wydany w innej sprawie ma decydujący wpływ na rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem pierwszej instancji. Owe "decydujące znaczenie" jest konsekwencją użycia przez ustawodawcę w analizowanym przepisie P.p.s.a. zwrotu "zależy". Interpretując go nie można jednak poprzestać jedynie na wykładni językowej (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 141/11). Systemowa wykładnia unormowań zawartych w P.p.s.a. prowadzi do wniosku, że jednym z kluczowych zadań Naczelnego Sądu Administracyjnego jest nie tylko kontrola orzecznictwa wojewódzkich sądów administracyjnych w konkretnych sprawach, ale także dbałość i stanie na straży jednolitości wykładni prawa administracyjnego. Ochrona wskazanej przez ustawodawcę wartości, jaką jest jednolitość orzecznictwa sądowoadministracyjnego, powinna być zatem uwzględniona przy wykładni art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w stanie faktycznym i prawnym rozpoznawanej sprawy. Przechodząc na grunt wykładni funkcjonalnej, należy z kolei stwierdzić, że racjonalność ustawodawcy, jako twórcy całości systemu prawa, w tym regulacji P.p.s.a., wymaga przyjęcia takiej interpretacji przepisów tejże ustawy, które pozwalają na realizację celów wskazanych przez ustawodawcę. Jeżeli zatem NSA ma dążyć do usuwania rozbieżności interpretacyjnych w praktyce orzeczniczej wojewódzkich sądów administracyjnych, to realizacja tego celu wymaga zastosowania adekwatnych środków. Jednym z tym środków jest możliwość zawieszenia przez wojewódzki sąd administracyjny postępowania sądowego, jeżeli dysponuje informacją, że jeden ze składów orzekających NSA przedstawił do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienie prawne budzące istotne wątpliwości. W istocie celem uchwały NSA będzie wyeliminowanie rozbieżności, jakie obecnie występują w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego powinno być zatem uzasadnione ze względów celowości, sprawiedliwości, jak również ekonomiki procesowej. W sprawach sądowoadministracyjnych, zwłaszcza w tych, które dotyczą szeroko rozumianego prawa daninowego, zjawiskiem wysoce niepożądanym i utrudniającym praworządne działanie administracji jest odmienne stanowisko sądu, co do wykładni i stosowania prawa w sprawach o analogicznym lub zbliżonym stanie prawnym i faktycznym (por. postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 221/08). Reasumując, wbrew stanowisku wyrażonego w zażaleniu, merytoryczna tożsamość zagadnienia prawnego, które wyłoniło się w danej sprawie prowadzonej przez wojewódzki sąd administracyjny, z zagadnieniem, które w odrębnej sprawie stanowiło przedmiot przedstawionego do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów NSA zagadnienia prawnego, uzasadniało zawieszeniem postępowania sądowego na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zawieszając w takim przypadku postępowanie sądowe wojewódzki sąd administracyjny postępuje adekwatnie do potrzeby ujednolicania praktyki wykładniczej sądownictwa administracyjnego. Uchwały posiadają w innych sprawach sądowoadministracyjnych także ogólną moc wiążącą, na co wskazuje art. 269 P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio. Ogólna moc wiążąca uchwały powoduje, że wiąże ona sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których miałby być stosowany interpretowany przepis (por. A. Skoczylas, Działalność uchwałodawcza Naczelnego Sądu Administracyjnego, C. H. Beck Warszawa 2004, s. 221 i nast.). Pogląd wyrażony w konkretnej uchwale NSA może zostać zmieniony tylko stosowaną uchwałą takiego samego składu NSA. Zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego przez siedmioosobowy skład NSA nie powinno być traktowane jako naruszenie zasady ekonomii procesowej (art. 45 Konstytucji RP oraz art. 7 P.p.s.a.). Pierwszą bowiem zasadą i to zasadą naczelną, jest zasada państwa prawa. W państwie prawa liczą się przede wszystkim: stabilność orzecznicza sądów administracyjnych, trwałość i niewzruszalność prawomocnych wyroków, spójność systemu prawnego i konstytucyjna eliminacja wadliwych aktów normatywnych (por. P. Brzozowski, Glosa do postanowienia NSA z dnia 28 marca 2006 r., sygn. akt I FZ 99/06, Lex/el 2007). Ponadto w postanowieniu NSA z dnia 13 kwietnia 2010 r. I GSK 746/09 wskazano, że zasada koncentracji materiału procesowego wyrażona w art. 7 P.p.s.a. nie oznacza, że dynamika postępowania ma przesłaniać nadrzędny cel postępowania jakim jest wydanie zgodnego z prawem rozstrzygnięcia. Powyższe uwagi przesądzają w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego o wadliwości poglądu wyrażonego w zażaleniu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku art. 197 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.