II FSK 1777/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędziowie NSA Antoni Hanusz, NSA del. Jan Grzęda (sprawozdawca), Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 11 października 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. S.A. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 marca 2010 r. sygn. akt I SA/Gl 717/09 w sprawie ze skargi K. S.A. z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 2 lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz K. S.A. z siedzibą w K. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 25 marca 2010 r. (sygn. akt III SA/Gl 717/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę K. S.A. w K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 2 lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Z uzasadnienia wyroku wynikało, że zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie m. in. art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. - dalej określanej: "u.p.e.a." po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej spółki uchyliło postanowienie Wójta Gminy S. z 23 stycznia 2009 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie uznania za nieuzasadnione zarzutów zgłoszonych w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej i umorzyło postępowanie. Organ odwoławczy w uzasadnieniu postanowienia stwierdził, że Wójt Gminy S., decyzją z 8 grudnia 2008 r. określił K. S.A. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2003, a z uwagi na "brak wpłaty zobowiązania" wystawił tytuły wykonawcze, które obejmowały zaległość z tytułu podatku od nieruchomości należnego za rok 2003 i skierował je na drogę postępowania egzekucyjnego. Pismem z dnia 24 grudnia 2008 r. spółka wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wskazując na nieistnienie części egzekwowanego obowiązku. Podniosła, że prowadzoną przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. egzekucją administracyjną zostały objęte nienależne Gminie S. odsetki za zwłokę. W związku z tym podniosła, że w drodze egzekucji dochodzony jest nieistniejący obowiązek, co czyni zasadnym zgłoszenie zarzutu na podstawie art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wójt Gminy S. postanowieniem Nr [...] z dnia 23 stycznia 2009 r., wyrażając swe stanowisko jako wierzyciel, uznał zarzuty za nieuzasadnione. K. S.A. wniosła zażalenie na wyżej wymienione postanowienie Wójta Gminy S. Odnosząc się do rozpoznawanego zażalenia Kolegium stwierdziło, że będący przedmiotem egzekucji obowiązek wynikał z decyzji Wójta Gminy S., która została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. [...] z dnia 25 maja 2009 r. W związku z tym organ odwoławczy uznał, że brak było określonego odpowiednią decyzją obowiązku, który podlegałby egzekucji, co przesądza o bezprzedmiotowości i konieczności umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Podkreślił, że wobec tego, wysokość egzekwowanego obowiązku powinna być najpierw określona w decyzji organu podatkowego, a decyzja doręczona podatnikowi, zgodnie z warunkami określonymi w Ordynacji podatkowej. W skardze od powyższego postanowienia, K. S.A. wniosła o jego uchylenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. Podniosła zarzut naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - dalej określanej: "p.p.s.a."). Uznał, że podstawowe znaczenie w sprawie miało rozstrzygnięcie, czy wystąpiły przesłanki umorzenia postępowania organu pierwszej instancji – tj. Wójta Gminy S. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie uznania za nieuzasadnione zarzutów zgłoszonych przez skarżącą w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 10 grudnia 2008 r. Będący bowiem przedmiotem egzekucji obowiązek wynikał z decyzji Wójta Gminy S. z dnia 8 grudnia 2008 r., która została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 25 maja 2009 r. Sąd w pełni podzielił stanowisko kolegium i podkreślił, że umorzenie postępowania administracyjnego w związku ze stwierdzeniem jego bezprzedmiotowości ma charakter obligatoryjny, co wynika z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdził, że przepis ten nie daje podstaw do uzależnienia umorzenia postępowania od równoczesnego wygaśnięcia interesu prawnego strony. Uznał, że istnienie interesu prawnego skarżącej w rozpoznaniu zarzutów przez wierzyciela, nie uniemożliwiało umorzenia postępowania w przedmiocie stanowiska wierzyciela. Sąd stwierdził również, że przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia było uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji w kwestii stanowiska wierzyciela o uznaniu za nieuzasadnione zarzutów zgłoszonych przez skarżącą w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oraz jednoczesne umorzenie postępowania organu pierwszej instancji. Czyniło to chybionymi uwagi i rozważania skarżącej spółki związane z ponoszeniem kosztów egzekucyjnych oraz dotyczące oceny w przyszłości, czy objęte egzekucją zaległości z tytułu podatku od nieruchomości należnego za 2003 r. uległy przedawnieniu. Sąd uznał również, iż stanowiska o prawidłowości umorzenia postępowania nie zmieniał również fakt uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 19 stycznia 2010 r. (I SA/Gl 596/09) decyzji uchylającej decyzję wymiarową gdyż w ramach kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia uwzględniono stan faktyczny w dacie wydania przedmiotowego postanowienia. W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, spółka zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 i art. 106 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18, art. 23 § 3, art. 34 § 1 u.p.e.a oraz wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenie i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że wierzyciel jest zobowiązany przedstawić swoje stanowisko co do zarzutów na postępowanie egzekucyjne niezwłocznie (art. 106 § 3 k.p.a.) i nie jest powołany do oceny przydatności tego stanowiska dla postępowania zainicjowanego zarzutami. Uprawniony do zwolnienia z obowiązku zajęcia stanowiska przez wierzyciela jest organ prowadzący postępowanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie było więc uprawnione do uznania, że postępowania dotyczące stanowiska wierzyciela było bezprzedmiotowe i - w konsekwencji - do umorzenia postępowania. Kolegium nie pełniło również funkcji organu sprawującego nadzór nad organem egzekucyjnym, co uniemożliwiało stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania egzekucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna była uzasadniona. Sąd pierwszej instancji błędnie bowiem uznał, że postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. miało podstawę prawną w art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Należy podzielić stanowisko skarżącej spółki i stwierdzić, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając jako organ odwoławczy, rozpoznający zażalenie na postanowienie zawierające stanowisko wierzyciela co do zarzutów na postępowanie egzekucyjne nie był, w realiach rozpoznawanej sprawy, uprawniony do uchylenia zaskarżonego doń postanowienia i umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Wbrew stanowisku sądu pierwszej instancji nie uzasadniał takiego orzeczenia fakt uchylenia w administracyjnym toku instancji decyzji określającej zobowiązanie podatkowe z której wynikał podatek od nieruchomości dochodzony w drodze egzekucji administracyjnej. Zasadnie wskazano w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że postępowanie w przedmiocie stanowiska wierzyciela inicjowane jest przez organ egzekucyjny. Wierzyciel, do czasu, gdy prowadzone jest postępowanie egzekucyjne i postępowanie w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne, obowiązany jest zająć stanowisko w przedmiocie zgłoszonych zarzutów (art. 34 u.p.e.a.). Bezprzedmiotowość postępowania w przedmiocie stanowiska wierzyciela, jako postępowania ubocznego, wystąpiłaby wówczas, gdyby umorzono postępowanie w przedmiocie zarzutów prowadzone przez organ egzekucyjny (in casu: naczelnika urzędu skarbowego), bądź postępowanie egzekucyjne, co - jak wynika z akt egzekucyjnych - w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. Przedmiot postępowania zatem istniał i zawierał się w obowiązku zajęcia przez wierzyciela stanowiska co do złożonych przez zobowiązanego zarzutów na wciąż prowadzone postępowanie egzekucyjne. Umarzanie postępowania dotyczącego tego stanowiska przez organ odwoławczy, nie będący, nawiasem mówiąc, organem sprawującym nadzór nad organem egzekucyjnym (art. 23 § 1 u.p.e.a.), było pozbawione podstawy prawnej. Odnosząc się do stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o bezprzedmiotowości postępowania w związku z uchyleniem w odrębnym postępowaniu decyzji wymiarowej, z której wynikał egzekwowany podatek, należy zresztą zwrócić uwagę, że w orzecznictwie sporne jest czy okoliczność taka rodzi obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego. W wyroku z 10 marca 2010 r. (sygn. akt II FSK 1826/08 LEX 596008) Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego winno nastąpić, gdy zaistnieją przeszkody mające charakter trwały, przy czym zdarzeniem takim nie jest uchylenie decyzji wymiarowej. Stanowisko takie argumentowano deklaratoryjnym charakterem decyzji wymiarowej, co należy odnieść również do decyzji określającej zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości dla podatnika będącego osobą prawną (art. 6 ust. 9 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych). Fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne stał na przeszkodzie umorzeniu postępowania dotyczącego stanowiska wierzyciela. Okoliczności te nie zostały dostrzeżone przez sąd pierwszej instancji, co spowodowało, że zaskarżony wyrok zapadł z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 pkt 1 lit. "c" oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Uwzględniając powyższe, na Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Orzeczenie o kosztach postępowania odwoławczego znajduje podstawę prawną w art. 203 pkt 1 p.p.s.a.