II GZ 539/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. Sp. z o.o. w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 14 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Op 409/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. odmówił przyznania prawa pomocy B. Sp. z o.o. w B. w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] czerwca 2011 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Uzasadniając wniosek Spółka wskazała, że aktualnie osiąga zysk uniemożliwiający kontynuowanie zatrudnienia na obecnym poziomie, natomiast 2010 rok zakończyła stratą. Obecny stan finansowy Spółki nie pozwala jej na poniesienie kosztów sądowych, a tym bardziej wymierzonej kary pieniężnej w kwocie 12000 zł. Spółka wskazała, że wartość środków trwałych według bilansu na ostatni rok wynosi 30279,39 zł, strata zaś według bilansu za ostatni rok obrotowy wynosi 61735,14 zł. Na koncie bankowym Spółki jest 123,92 zł, Spółka nie posiada majątku, ani dochodów. Na wezwanie Sądu Spółka przesłała odpis deklaracji miesięcznych dla podatku od towarów i usług za ostatni kwartał, odpis zeznania podatkowego CIT-8 za ostatni rok obrotowy, bilans i rachunek zysków za ostatni rok obrotowy oraz dokumenty potwierdzające wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodu (straty) za okres od 1 stycznia 2011 r. do 31 sierpnia 2011 r. Zamiast wyciągu z rachunków bankowych Spółka nadesłała zastawienie wyciągów z poszczególnych dni jak 13 czerwca 2011 r., 30 czerwca 2011 r., 31 lipca 2011 r., 2 sierpnia 2011 r., 31 sierpnia 2011 r. i 6 września 2011 r. Z przedłożonych przez Spółkę deklaracji dla podatku od towarów i usług za czerwiec 2011 r., lipiec 2011 r. i sierpień 2011 r., wynika, że skarżąca świadczyła w tym okresie usługi lub dostarczała towary, czyli ogólnie dokonała sprzedaży towarów lub usług za kwoty odpowiednio 31833 zł w czerwcu 2011 r., 31012 zł w lipcu 2011 r., 31805 zł w sierpniu 2011 r. Spółka wykazała, że według bilansu za 2010 r. ma 61735,14 zł straty, a na podstawie jednostronnego rachunku zysków i strat za okres od początku roku 2011 do sierpnia 2011 r., ma stratę w wysokości 63935,10 zł. Przychody Spółki w tym samym okresie wyniosły 254356,10 zł, koszty działalności 318022,94 zł, przy czym 63666,84 zł wynosi strata ze sprzedaży. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. nie uwzględnił wniosku Spółki, wskazując, że z akt sprawy wynika, że Spółka dysponuje majątkiem trwałym w kwocie 30279,39 zł, co wynika z jej oświadczenia o stanie majątkowym. Kapitał zakładowy wynosi 50000 zł, a środki finansowe w postaci krótkoterminowych aktywów finansowych stanowią kwotę 23601,14 zł, ze wskazaniem, że są to środki pieniężne i inne aktywa w kasie i na rachunkach. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji uznał, że Spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku i środkach finansowych, które mogą stanowić źródło pokrycia kosztów sądowych. Sąd wskazał, że analiza sytuacji finansowej Spółki w odniesieniu do wysokości obciążeń finansowych, jakie skarżąca musi ponieść w niniejszym postępowaniu, nie daje podstaw do przyjęcia, że Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, tym samym w przypadku skarżącej nie została spełniona przesłanka wymieniona w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w całości. Postanowieniu zarzucono obrazę przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. mającą wpływ na treść tego orzeczenia poprzez bezpodstawne przyjęcie, że sytuacja materialna skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, podczas gdy szczegółowa i wnikliwa analiza sytuacji materialnej Spółki, prowadzi do wniosku, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, dostępne na – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez stronę skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2010 r. w wysokości 61735,14 zł. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O możliwościach płatniczych Spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191). Na taka ocenę, jak widać nie ma wpływu to, że Spółka poniosła straty w działalności gospodarczej, skoro mimo tego prowadziła ją w dalszym ciągu. Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że Spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym, gdyż jak wynika ze złożonego przez nią oświadczenia o stanie majątkowym dysponuje majątkiem trwałym w kwocie 30279,39 zł. Ponadto jak wynika z bilansu Spółki środki finansowe w postaci krótkoterminowych aktywów finansowych stanowią kwotę 23601,14 zł, ze wskazaniem, że są to środki pieniężne i inne aktywa w kasie i na rachunkach. Spółka posiada zatem znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku i środkach finansowych, które mogą stanowić źródło pokrycia kosztów sądowych. Złej sytuacji finansowej nie dowodzą też nadesłane zestawienia wyciągów bankowych. Zgodzić należy się z poglądem wyrażonym w orzecznictwie sądowym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, dostępne na – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych dokumentów wynika, że Spółka pomimo wykazywanych strat jest w stanie opłacić koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 400 zł z tytułu wpisu sądowego od skargi, obliczonego zgodnie z § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Kierując się wyżej wymienionymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.