II GSK 292/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia NSA Jan Bała Protokolant Ewa Czajkowska po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 26 października 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 615/11 w sprawie ze skargi A. M. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. M. L. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w B.180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. wyrokiem z 26 października 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 615/11, oddalił skargę A. M. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego, z następującym uzasadnieniem. Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku W. L., celem wyegzekwowania nieuiszczonych w terminie należności podatkowych. W dniach 29 lipca 2009 r. oraz 24 marca 2010 r., z udziałem żony zobowiązanego – A. M. L. (dalej: skarżącej), organ egzekucyjny dokonał zajęcia ruchomości stanowiących majątek wspólny małżonków L., tj.: samochodu ciężarowego [...], przyczepy ciężarowej [...], ciągnika samochodowego [...], naczepy uniwersalnej [...], naczepy ciężarowej [...], ciągnika samochodowego [...], ciągnika siodłowego [...]. Skarżąca wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wskazując, że tytuły wykonawcze zostały wystawione z naruszeniem art. 27c ustawy z dnia 17 czerwca 1966r o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co skutkuje niedopuszczalnością prowadzonego postępowania (t.j. Dz. U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 ze zm.; dalej: u.p.e.a.). Postanowieniem z [...] grudnia 2009 r. organ egzekucyjny odmówił uznania powyższego zarzutu z uwagi na brak legitymacji skarżącej do złożenia wniosku. Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowienie to utrzymał w mocy. W toku postępowania egzekucyjnego uprawomocnił się wyrok Sądu Okręgowego w B. - rozwiązujący małżeństwo skarżącej z W. L. Ponadto prawomocnym wyrokiem z 1 lutego 2010 r. Sąd Rejonowy w I. ustanowił rozdzielność majątkową pomiędzy byłymi małżonkami z datą wsteczną (z dniem 24 grudnia 2008 r.). Wyrokiem z dnia 26 maja 2010r. (sygn. akt I SA/Bd 363/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. uchylił postanowienie organu odwoławczego utrzymujące w mocy postanowienie z dnia [...] grudnia 2009 r. – wobec stwierdzenia naruszenia art. 27c powołanej ustawy. Sąd nakazał jednocześnie uwzględnić przy ponownym rozpoznaniu sprawy fakt ustanowienia rozdzielności majątkowej pomiędzy skarżącą a W. L. Ponownie rozstrzygając sprawę Dyrektor Izby Skarbowej w B. uchylił w całości postanowienie organu egzekucyjnego i umorzył postępowanie w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Pismem z dnia [...] października 2010 r. skarżąca wniosła o zawieszenie egzekucji prowadzonej z majątku, który w części stanowi jej własność. W uzasadnieniu wskazała na prowadzone postępowanie sądowe w zakresie podziału majątku rozwiedzionych małżonków, w którym wniosła o nierówny podział majątku wspólnego. Jej zdaniem do czasu wydania orzeczenia konieczne jest wstrzymanie czynności egzekucyjnych poprzez zawieszenie postępowania. Postanowieniem z [...] marca 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2011 r. ww. postanowienie utrzymał w mocy. W ocenie organu odwoławczego, zawieszenie całego postępowania nie znajduje uzasadnienia, a przepisy u.p.e.a. nie przewidują zastosowania tej instytucji tylko co do wybranych składników majątkowych. Wskazując na uregulowania określone w art. 46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz art. 1035 Kodeksu cywilnego stwierdził, iż na obecnym etapie postępowania, obowiązuje domniemanie równości udziałów A. i W. L. w majątku wspólnym, które może zostać wzruszone dopiero w wyniku orzeczenia sądowego, ustalającego odmienny podział majątku wspólnego. Zdaniem organu odwoławczego w sprawie nie znajduje zastosowania art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a., ani też art. 97 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalił wniesioną skargę, w uzasadnieniu podając, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w art. 56 wylicza w sposób wyczerpujący okoliczności uzasadniające zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. odsyła do innych przepisów ustaw o ile zawierają one szczególne przypadki wskazujące na potrzebę zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Natomiast powołany w skardze art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. nie tworzy samodzielnej podstawy dla zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Sąd I instancji stwierdził, że wprawdzie ostatni z powołanych przepisów odsyła do przepisów k.p.a. w zakresie ich odpowiedniego stosowania, jednakże tylko wówczas, gdy dotyczy to kwestii nieobjętych wprost unormowaniem ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem Sądu I instancji, art. 18 u.p.e.a. nie daje podstaw do automatycznego stosowania w postępowaniu egzekucyjnym przepisów k.p.a. W przypadku zatem, gdy przepisy u.p.e.a. zawierają unormowania dotyczące zawieszenia postępowania egzekucyjnego, nie ma przesłanek do stosowania w tym zakresie przepisów k.p.a. Art 18 u.p.e.a. pozwala na to jedynie w przypadku braku uregulowania danego zagadnienia w tej ustawie. Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca upatruje przyczyny obligatoryjnego zawieszenia postępowania w konieczności oczekiwania na zakończenie postępowania o podział majątku wspólnego pomiędzy małżonkami, w którym mogą zostać ustalone nierówne udziały, stosownie do złożonego przez nią wniosku. W ocenie Sądu, nie jest trafne ani normatywnie uzasadnione twierdzenie skarżącej, iż samo wnioskowanie o nierówne udziały obala domniemanie istnienia równych udziałów małżonków w majątku wspólnym. Abstrahując od oceny, czy postępowanie o podział majątku wspólnego z ustaleniem nierównych udziałów małżonków w tym majątku ma charakter zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., Sąd I instancji wskazał, że na gruncie postępowania egzekucyjnego w administracji brak jest normatywnych podstaw do zawieszenia postępowania z uwagi na zagadnienie wstępne. Zdaniem WSA odmienny jest charakter i cel postępowań, toczących się na podstawie u.p.e.a. i k.p.a., skutkiem czego odmienne jest także uregulowanie podobnych instytucji, w tym zawieszenia postępowania. Sąd podniósł, że skoro ustawodawca regulacje w przedmiocie zawieszenia postępowania zamieścił w u.p.e.a., to nie ma podstaw, by modyfikować je postanowieniami zawartymi w k.p.a., szczególnie że przesłanki określone np. w art. 97 § 1 pkt 1, 2 i 3 k.p.a. i art. 56 § 1,2 i 3 u.p.e.a. w znacznej części pokrywałyby się. Z uwagi na wskazane przepisy, zdaniem Sądu I instancji, należało uznać, że przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego zostały uregulowane w art. 56 u.p.e.a. i wobec tego, nie można ich uzupełniać o wybrane przesłanki z art. 97 k.p.a. A. M. L. złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie oraz o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w B. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie: 1. art. 56 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, że przepis ten w sposób wyczerpujący wylicza okoliczności uzasadniające zawieszenie postępowania egzekucyjnego; 2. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 18 oraz art. 56 u.p.e.a. poprzez uznanie, że na gruncie postępowania egzekucyjnego w administracji brak jest normatywnych podstaw do zawieszenia postępowania z uwagi na zagadnienie wstępne. Skarżąca stwierdziła, że wskazane przez nią w skardze kasacyjnej naruszenia umożliwiają organowi egzekucyjnemu niezgodne z art. 97 § 4 i § 4a u.p.e.a. zajęcie, a także sprzedaż domniemanych - a nie faktycznych - udziałów zobowiązanego w majątku wspólnym byłych małżonków. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawierają regulacji, które odnosiłyby się do sytuacji, gdy nastąpiło zajęcie udziałów w majątku wspólnym przed dokonaniem podziału tego majątku przez byłych małżonków. Również organ egzekucyjny nie poczynił żadnych kroków, wynikających w szczególności z art. 67a u.p.e.a., w celu wyjaśnienia sytuacji zobowiązanego. Organ egzekucyjny swoim działaniem naruszył zatem przepisy art. 97 § 4 i § 4a u.p.e.a. Zdaniem skarżącej, art. 18 oraz art. 56 §1 pkt 5 u.p.e.a. dają organowi możliwość zastosowania w niniejszym przypadku art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i zawieszenia egzekucji z urzędu. Zdaniem skarżącej zagadnieniem wstępnym jest problem faktycznej ilości udziałów byłych małżonków w majątku wspólnym, jak również rzeczywisty skład poszczególnych składników majątkowych, które staną się własnością poszczególnych byłych małżonków, który może być rozstrzygnięty wyłącznie w wyniku postępowania cywilnego o podział majątku. Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną, domagając się jej oddalenia oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku nie zasługiwał na uwzględnienie. Wskazany w podstawach skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 56 § 1 pkt 5 tej ustawy nie znajduje bowiem usprawiedliwienia. Zgodnie z art. 56 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu: 1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej; 2) w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego; 3) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego; 4) na żądanie wierzyciela; 5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Brzmienie pkt 5 przytoczonej regulacji wskazuje zatem jednoznacznie, że art. 56 w § 1 nie określa w sposób wyczerpujący przesłanek zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Wbrew wywodom zawartym w skardze kasacyjnej nie można jednak przyjąć, że odwołanie się w art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. do "innych przypadków przewidzianych w ustawach" oznacza możliwość zastosowania art. 97 § 1 k.p.a. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje bowiem w art. 18 odpowiednie stosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego w kwestiach nieuregulowanych w ustawie egzekucyjnej. Nie można tymczasem zakładać, by racjonalny ustawodawca wprowadzał - dwukrotnie w tej samej ustawie – odesłanie do stosowania przepisów innej ustawy. Przyjąć zatem trzeba, że przewidziane w treści art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. odesłanie do przesłanek zawieszenia postępowania egzekucyjnego zawartych w innych ustawach, dotyczy uregulowań szczególnych, nie zaś uregulowań zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Istotnie, w doktrynie wskazuje się na pewne wątpliwości, co do tego czy w postępowaniu egzekucyjnym można zastosować przesłanki zawieszenia postępowania, określone w art. 97 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Wątpliwości takich nie ma jednak, jeżeli chodzi o brak możliwości zastosowania przesłanki zawieszenia postępowania - określonej w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. - w związku z wystąpieniem zagadnienia wstępnego. Skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego w całej rozciągłości podziela pogląd, że choć art. 18 u.p.e.a. odsyła do stosowania przepisów k.p.a., to jednak istotny jest zakres i sposób stosowania przepisów tej ustawy – "odpowiednio". Odpowiednie stosowanie oznacza tymczasem, iż niektóre z jego postanowień znajdą zastosowanie wprost, inne stosować należy z modyfikacjami, a jeszcze inne w ogóle nie będą miały zastosowania. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2101/10 "Przepisy k.p.a. na gruncie postępowania egzekucyjnego mogą być /.../ stosowane jedynie uzupełniająco w przypadkach, gdy regulacja u.p.e.a. okaże się niekompletna. Tak więc, skoro u.p.e.a. zawiera samodzielne, charakterystyczne dla tego postępowania, przesłanki jego zawieszenia, wskazane w przepisach art. 56 u.p.e.a., to brak jest podstaw do stosowania w zakresie instytucji zawieszenia postępowania egzekucyjnego przepisów art. 97 k.p.a. /.../. Nie wywołuje natomiast wątpliwości stanowisko, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie można zastosować przesłanki zawieszenia postępowania określonej w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z wystąpieniem zagadnienia wstępnego." (por. P. Pietrasz [w:] red. D. Kijowski, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, Warszawa 2010 r., kom. do art. 56, uw. 4.3 i kom. do art. 18 uw. 10.1 – i powołane tam: G. Łaszczyca "Zawieszenie postępowania egzekucyjnego" [w:] "system egzekucji administracyjnej pod. red. J. Niczyporuka; Wydawnictwo C.H. Beck 2004; str. 267). Stanowisko prezentowane w sprawie przez skarżącą wskazuje nadto, że w istocie rości ona sobie prawo do majątku, z którego prowadzona jest egzekucja. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie jest zaś instytucją mająca na celu ochronę takich osób. Zawieszenie dotyczy bowiem całego postępowania, nie zaś wybranych składników majątkowych, co do których roszczenia zgłaszają inne osoby. Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna - nie mając usprawiedliwionych podstaw - podlegała oddaleniu. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego znajduje oparcie w art. 204 pkt 1 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).