II OZ 1003/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 27 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. M., M. K., A. P. i A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 373/10 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 373/10 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2011 r. (sygn. akt SA/Wa 373/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A. M., M. K., A. P. i A. P. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Uzasadniając powyższe orzeczenie Sąd wskazał, że A. M. działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik M. K., A. P. i A. P., złożyła w dniu [...] marca 2011 r. wniosek o sporządzenie uzasadnienia powyżej wskazanego wyroku Sądu. Postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r. Sąd odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku. A. M. (działająca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik M. K., A. P. i A. P.) w piśmie z dnia [...] kwietnia 2011 r. stanowiącym zażalenie na powyższe postanowienie z dnia [...] marca 2011 r. zawarła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. A. M. podniosła, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu do złożenia kolejnego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, gdyż z uwagi na obowiązujące przepisy, nie była formalnie zawiadomiona o zmianie terminu rozprawy odbytej w dniu [...] grudnia 2010 r., a tym samym została pozbawiona prawa do sądu. Wskazała także, że z uwagi na zły stan zdrowia, wiek i sytuację finansową, nie była obecna na rozprawie w dniu 15 grudnia 2010 r. Sąd w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] sierpnia 2011 r. oddalającym wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, przytoczył treść art. 86 § 1 i art. 87 § 1 p. p. s. a. i stwierdził, że podnoszone przez stronę argumenty, wbrew jej twierdzeniom, nie świadczą o braku winy w uchybieniu terminowi. Sąd zwrócił uwagę, że nie ma obowiązku doręczania zawiadomienia o terminie posiedzenia, na którym, z uwagi na odroczenie terminu ogłoszenia wyroku był ogłoszony wyrok (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 1968 r., III CZP 62/68, OSNCP 1969, nr 3, poz. 41). Podkreślił, że w tej sprawie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny, który stwierdził, że w wypadku orzeczenia o odroczeniu terminu ogłoszenia wyroku sąd nie ma obowiązku zawiadamiania w trybie art. 91 § 2 p.p.s.a. o tym terminie strony nieobecnej na rozprawie. Artykuł 139 § 2 p.p.s.a. wyłącza w tym zakresie zastosowanie art. 91 § 2 p.p.s.a. ustanawiając własny, odrębny sposób zawiadamiania o terminie publikacji orzeczenia. Przewiduje on bowiem, że w postanowieniu o odroczeniu terminu ogłoszenia wyroku sąd powinien wyznaczyć ten termin i ogłosić go niezwłocznie po zamknięciu rozprawy. Sąd wskazał, iż bezspornym było, że zawiadomienie o rozprawie przewidzianej na 15 grudnia 2010 r. zostało skutecznie doręczone A. M. w dniu [...] listopada 2010 r. Pismo to zawierało pouczenie, że uzasadnienie wyroku oddalającego skargę doręczane jest na wniosek złożony w terminie 7 dni od daty ogłoszenia wyroku, a złożenie wniosku po tym terminie jest bezskuteczne. Sąd zawiadomił również profesjonalnego pełnomocnika skarżącej A. M. – adw. B. T. o terminie rozprawy. Skarżąca jak również reprezentujący ją profesjonalny pełnomocnik nie stawili się na rozprawę. W dniu 15 grudnia 2010 r. (termin rozprawy) Sąd po zamknięciu jej ogłosił o terminie posiedzenia, na którym nastąpi ogłoszenie wyroku, a w związku z tym, że skarżąca jak i jej pełnomocnik zostali prawidłowo zawiadomieni o terminie rozprawy, nie było konieczności odrębnego zawiadamiania stron postępowania o terminie posiedzenia przewidzianego na 29 grudnia 2010 r., na którym nastąpiło ogłoszenie wyroku. Sąd pierwszej instancji podniósł, że gdyby A. M. wzięła udział w rozprawie, na której Sąd postanowił odroczyć termin ogłoszenia orzeczenia to zostałaby poinformowana o wyznaczonym terminie ogłoszenia orzeczenia. Skoro jednak nie uczestniczyła w rozprawie (stawiennictwo na rozprawie jest nieobowiązkowe) to powinna niezwłocznie po terminie posiedzenia Sądu zasięgnąć, chociażby telefonicznie informacji, co do sposobu załatwienia sprawy i treści zapadłego rozstrzygnięcia. Skarżąca, co prawda uzyskała informacje o zapadłych w sprawie rozstrzygnięciach Sądu i złożyła wniosek o uzasadnienie wyroku, ale uczyniła to dopiero w dniu 12 marca 2011 r., tj. 3 miesiące od wyznaczonego terminu rozprawy. W ocenie Sądu takie działanie skarżącej trudno oceniać jako odznaczające się starannością procesową, która uzasadniałaby przywrócenie uchybionego terminu. Nadto, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, iż wiek i zły stan zdrowia na które powołuje się skarżąca nie stanowią same w sobie podstawy do przywrócenia terminu. Wyjaśnił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że przyczyną uzasadniającą przywrócenie terminu może być choroba, ale tylko taka, która rzeczywiście uniemożliwiła stronie zachowanie terminu procesowego, wobec jej nagłego charakteru oraz niemożności wyręczenia się inną osobą (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 20 kwietnia 2006 r., sygn. akt I SA/Sz 169/06). Taka sytuacja nie zaistniała w niniejszej sprawie. Na powyższe postanowienie A. M. wniosła zażalenie w dniu [...] września 2011 r., zaskarżając postanowienie w całości. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. przez niezawiadomienie o rozprawie, na której ogłoszono wyrok oraz przez odmówienie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku. W związku z powyższym wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że w aktach sprawy brak jest dowodu zawiadomienia jej o terminie rozprawy na którym został ogłoszony wyrok, tj. w dniu 29 grudnia 2010 r. Nadto skarżąca nie zgadza się z argumentacją Sądu, podnosząc, że zgodnie z uchwałą na którą powołał się Sąd (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 1968 r., III CZP 62/68, OSNCP 1969, nr 3, poz. 41) tylko w sprawach zawiłych można odroczyć ogłoszenie sentencji na czas dwóch tygodni. A. M. podała, że w toku postępowania organy, w tym i sądy stoją na straży praworządności oraz słusznego interesu obywateli, a więc nieuwzględnienie uzasadnionej argumentacji skarżącej w zażaleniu z dnia [...] kwietnia 2011 r. jest nieuzasadnionym policzkiem dla skarżącej. Skarżąca podkreśliła, że termin do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku powinien biec od dnia skutecznego doręczenia zawiadomienia o rozprawie wyznaczonej na dzień 29 grudnia 2010, kiedy to Sąd ogłosił wyrok. Jednocześnie z zażaleniem A. M. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 29 grudnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 373/10. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, iż art. 141 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) zerwał z zasadą obligatoryjnego sporządzania przez sądy administracyjne uzasadnienia wszystkich wyroków. Zgodnie z art. 141 § 1 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku sporządza się z urzędu w terminie czternastu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo podpisania sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym, z zastrzeżeniem § 2. Jednak - stosownie do przepisu art. 141 § 2 p.p.s.a. - w sprawach, w których skargę oddalono uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Uzasadnienie wyroku sporządza się w terminie czternastu dni od dnia zgłoszenia wniosku. Przepis § 3 art. 141 p.p.s.a. stanowi natomiast, że odmowa sporządzenia uzasadnienia wyroku następuje postanowieniem wydanym na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie występuje sytuacja, przewidziana w art. 141 § 2 p.p.s.a., albowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2010 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Wobec tego warunkiem koniecznym sporządzenia uzasadnienia było złożenie wniosku o jego sporządzenie w trybie określonym w art. 141 § 2 p.p.s.a. W takim przypadku tj. sporządzenia uzasadnienia wyroku na wniosek strony, odpis wyroku z uzasadnieniem doręcza się tylko tej stronie, która złożyła wniosek – art. 142 § 2 p.p.s.a. Odnosząc się do zarzutu skarżącej, iż nie została powiadomiona o terminie rozprawy na której został wydany wyrok w przedmiotowej sprawie należy podnieść, iż w wypadku odroczenia terminu ogłoszenia wyroku sąd nie ma obowiązku zawiadomienia przez wezwanie o tym terminie strony (uczestnika) nieobecne(go) na rozprawie (uchwała SN z dnia 25 czerwca 1968 r. III CZP 62/68 - OSNCP 1969 nr 3 poz. 41). Odroczenie ogłoszenia wyroku następuje w drodze postanowienia, w którym sąd powinien wyznaczyć termin ogłoszenia wyroku. Postanowienie to powinno być ogłoszone niezwłocznie po zamknięciu rozprawy. Jest to nic innego, jak określony, odrębny sposób zawiadomienia o terminie publikacji orzeczenia. Jest to zawiadomienie wystarczające bez względu na to, czy strona była, czy też nie była na niej obecna - pod warunkiem oczywiście, że strona była należycie zawiadomiona o rozprawie ( por. wyrok NSA z dnia 17 lipca 2007 r., sygn. akt II OSK 1017/06). Sąd pierwszej instancji trafnie wyjaśnił skarżącej, iż Sąd nie ma obowiązku zawiadamiać strony nieobecnej na rozprawie o odroczeniu terminu posiedzenia, na którym zostanie ogłoszony wyrok. Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał, iż zawiadomienie o terminie rozprawy skutecznie doręczone A. M. zawierało pouczenie, że uzasadnienie wyroku oddalającego skargę doręczane jest na wniosek złożony w terminie 7 dni od daty ogłoszenia wyroku, a złożenie wniosku po tym terminie jest bezskuteczne. Należy zauważyć, że jak wynika z akt sprawy pełnomocnik skarżącej adwokat B. T. oraz A. M. działająca w imieniu rodzeństwa zostali powiadomieni o terminie rozprawy w dniu 15 grudnia 2010 r. Na rozprawie w dniu 15 grudnia 2010 r. żadna ze stron zawiadomionych o terminie nie stawiła się. Nie stawił się również pełnomocnik A. M. – adwokat B. T. Po zakończeniu rozprawy w tym dniu Sąd postanowił odroczyć termin ogłoszenia orzeczenia na dzień [...] grudnia 2010 r., w którym to dniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ogłosił wyrok w przedmiotowej sprawie. Powracając do przesłanek przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej należy odnieść się do podstawy prawnej postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji, w której strona z wiadomych dla siebie i trudnych do przezwyciężenia przyczyn nie stawia się w sądzie na rozprawie, powinna jednak dołożyć starań, aby skontaktować się z sądem i ustalić, czy i ewentualnie jak jej sprawa została zakończona. Informację taką można uzyskać również telefonicznie. Okoliczności przedstawione przez A. M. nie uprawdopodabniają braku winy skarżącej w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Okoliczności podniesione nie świadczą o zachowaniu przez skarżącą należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Należy też mieć na uwadze, że A. M. ustanowiła w dniu 20 lipca 2010 r. profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca oraz jej pełnomocnik zostali prawidłowo zawiadomieni o terminie i miejscu rozprawy. Przekonanie skarżącej o obowiązku zawiadomienia przez Sądu I instancji o odroczeniu terminu ogłoszenia orzeczenia nie może usprawiedliwiać uchybienia terminu, tym bardziej, iż to błędne przekonanie. Skarżąca mogła zweryfikować swoje stanowisko chociażby zasięgając stosownej informacji u swego pełnomocnika. A. M. i jej pełnomocnik - prawidłowo powiadomieni o terminie rozprawy - przy dochowaniu minimum staranności mogli dowiedzieć się o treści zapadłego w dniu 29 grudnia 2010 roku orzeczenia sądu. Tej powinności strony należycie dbającej o swoje sprawy nie niweczy okoliczność, że stawiennictwo na rozprawie przed sądem administracyjnym jest nieobowiązkowe. Sąd nie ma obowiązku udzielania pouczeń co do wszelkich możliwych zachowań; obowiązek odnosi się do wskazówek i pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu postępowania i dających gwarancje prawa strony do obrony (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2000 roku, sygn. akt II UKN 639/99, opubl. OSNP 2002/3/78). Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie nakłada na Sąd obowiązku pouczania strony o skutkach nieobecności na rozprawie jak też informowania stron o tym, jakie orzeczenia mogą zapaść na rozprawie i jakie służą od nich środki zaskarżenia. Zgodnie z art. 107 p.p.s.a. nieobecność stron lub ich pełnomocników na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. A zatem ustawodawca pozostawił woli stron decyzję co do udziału w rozprawie. W tym stanie rzeczy należy uznać, iż skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącej. Tym samym w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka ustanowiona w art. 86 § 1 p.p.s.a., warunkująca przywrócenie uchybionego terminu, a postanowienie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu. Odnosząc się do zawartego w treści zażalenia wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wywołanego wniesionym zażaleniem, stwierdzić należy, iż nie może on zostać uwzględniony, albowiem brak jest podstaw prawnych do orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny o zwrocie tego typu kosztów między stronami. Przypomnieć bowiem należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania we własnym zakresie (art. 199 p.p.s.a.). W szczególności podstaw tych nie ma w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczących zażalenia, a w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że nie mogą ich stanowić przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. J.P.Tarno, wyd. LexisNexis Warszawa 2010, str. 511, postanowienie NSA z 24.06.2010 r., II OZ 594/10). Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.