II SA/Po 550/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2011 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie choroby zawodowej; oddala skargę. Decyzją z dnia (...) marca 2010 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. na podstawie art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) oraz art. 5 pkt. 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.) stwierdził u J. K. chorobę zawodową – obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo- nerwowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznej 1, 2 i 3 kHz, wymieniony w poz. 21 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869). Organ I instancji wskazał, że w orzeczeniu lekarskim Centrum Medycyny Pracy z dnia (...) stycznia 2010 r. rozpoznano u J. K. chorobę zawodową. W toku postępowania ustalono, że był on zatrudniony w okresie od 16 maja 1997 r. do 31 października 2009 r. w "A" Sp. z o.o. z siedzibą w P. na stanowisku operatora spycharki. Długoletnia praca w narażeniu na hałas ponadnormatywny, pomimo wyposażenia przez pracodawcę w ochronniki słuchu, spowodowała trwałe uszkodzenie słuchu. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła "A" Spółka z o.o. w P., wnosząc o jej zmianę i uznanie, że uszkodzenie słuchu u J. K. nie ma charakteru zawodowego albo o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Skarżąca Spółka zarzuciła organowi, że nie przekazał on jej orzeczenia lekarskiego z dnia (...) stycznia 2010 r., a ponadto w treści rozstrzygnięcia nie stwierdzono, aby nieznaczne przekroczenie norm hałasu, których skutek niwelowało używanie przez J. K. ochronników słuchu, w istocie było przyczyną powstania zawodowego uszkodzenia słuchu. Decyzją z dnia (...) kwietnia 2010 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.), § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. oraz art. 138 § 2 kpa uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Organ odwoławczy uznał, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do rozstrzygnięcia sprawy. Z dokumentacji, bowiem znajdującej się w aktach sprawy wynika, że J. K. był zatrudniony również w innych jednostkach niż tylko "A" Sp. z o.o., w których również był narażony na ponadnormatywny hałas. Jednostki te nie brały udziału w postępowaniu, gdyż nie zostały o nim zawiadomione, co stanowiło nie tylko naruszenie zasad postępowania administracyjnego, ale uniemożliwiło także wyczerpujące zebranie materiału dowodowego. Ponadto zdaniem organu odwoławczego orzeczenie lekarskie z dnia (...) stycznia 2010 r. Centrum Medycyny nie spełnia cech opinii biegłego, bowiem ogranicza się jedynie do lakonicznych stwierdzeń i nie zawiera wszechstronnego wyjaśnienia wątpliwości i dostatecznego uzasadnienia. Skargę na powyższą decyzję złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. K., wnosząc o jej uchylenie i zarzucając naruszenie norm proceduralnych poprzez przyznanie "A" Sp. z. o. o. przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym, jak również naruszenie art. 80 oraz art. 84 kpa poprzez przyjęcie, że organ I instancji nienależycie zebrał materiał dowodowy w sprawie i wadliwie uznał, że orzeczenie lekarskie z dnia (...) stycznia 2010 r. nie spełnia cech opinii biegłego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 08 października, sygn. akt II SA/Po 422/10, uchylił zaskarżoną decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia (...) kwietnia 2010 r. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie, Sąd, wskazując na treść art. 28 kpa uznał, że zakład pracy nie ma przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym choroby zawodowej osoby u niego zatrudnionej. W ocenie Sądu w poprzednim okresie interes prawny zakładów pracy w uczestniczeniu w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej wyrażał się tym, że pracodawca był zobowiązany do wypłaty jednorazowego odszkodowania poszkodowanym pracownikom, niezależnie od świadczeń wypłacanych z tego tytułu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 kwietnia 2002 r., sygn. P 5/01, orzekającego o niezgodności z Konstytucją RP nieobowiązującego art. 32 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułów wypadków przy pracy i chorób zawodowych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych został zobowiązany do wypłacania jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych pracownikom wszystkim zakładów pracy i członkom ich rodzin. Aktualnie jednorazowe odszkodowanie z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu pracownika albo śmierci pracownika wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego uregulowanym w ustawie z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Tym samym, w obecnym stanie prawnym zerwano z obowiązującym poprzednio dualizmem podmiotów zobowiązanych do wypłaty jednorazowych odszkodowań dla poszkodowanych pracowników, a w związku z tym zakład pracy nie jest już zobowiązany do wypłacenia pracownikowi jednorazowego świadczenia z tytułu choroby zawodowej. Odpadła, zatem zdaniem Sądu pierwszej instancji materialnoprawna podstawa do udziału zakładu pracy w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej. W konsekwencji "A" Kopalnie Sp. z o.o., wnosząc odwołanie od decyzji organu I instancji nie legitymowało się własnym interesem prawnym do wniesienia powyższego środka zaskarżenia. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła "A" Sp. z o.o. z siedzibą w P., zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 28 kpa. w związku z art. 30 ust. 5 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, polegającą na przyjęciu, że skarżąca nie jest stroną w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej J. K., albowiem były pracodawca, jakim jest skarżąca Spółka, nie ma interesu prawnego do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie choroby zawodowej. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 11/11 uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 08 października 2011 r., i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Jak podkreślił sąd II instancji, w świetle przepisów Kodeksu pracy pracodawca jest obowiązany systematycznie analizować m. in. przyczyny chorób zawodowych związanych z warunkami środowiska pracy i podejmować właściwe środki zapobiegawcze. Także przepis art. 235 Kodeksu pracy nakłada na pracodawcę określone obowiązki związane z niezwłocznym zgłoszeniem każdego przypadku podejrzenia choroby zawodowej (§ 1), dokonania określonych działań w związku z rozpoznaniem takiej choroby (§ 3), prowadzenia odpowiedniego rejestru (§ 4) oraz dokonywania odpowiednich zawiadomień (§ 5). We wskazanym wyżej zakresie, prócz wymogu zgłoszenia choroby zawodowej, pozostałe obowiązki będą odnosić się również do byłego pracodawcy. Powyższe obowiązki w zakresie podejrzenia wystąpienia choroby zawodowej, czy też innych okoliczności z nią związanych mają istotne znaczenie dla pracodawcy i wiążą się z jego ewentualną odpowiedzialnością karną, cywilną, jak i służbową względem pracownika odpowiedzialnego za dopełnienie procedur wskazanych w Kodeksie pracy. Przy czym, co oczywiste, odpowiedzialność powyższa będzie miała inny charakter w zakresie odpowiedzialności pracodawcy, który nie pozostaje z pracownikiem w aktualnym stosunku pracy. Przedstawione wyżej uwarunkowania spowodowały, że w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych ustawodawca skonkretyzował uprawnienia i obowiązki pracodawcy w § 6 ust. 4 i 5 pkt 1, § 7 ust. 1, § 8 ust. 3 pkt 2. Dodatkowo, jak podkreślił sąd II instancji, analiza powyższego rozporządzenia wskazuje, że zakres informacji zawartych w dokumentacji obejmującej dane o narażeniu zawodowym może dotyczyć zarówno obecnego, jak i byłego pracodawcy. W tym też zakresie nie można wykluczyć obowiązku organu do przesłania pracodawcy rozumianego jako obecnego, czy byłego, decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzji o braku podstaw do jej stwierdzenia (§ 8 ust. 3 pkt 2 ww. rozporządzenia) z zachowaniem określonej w nim przesłanki, iż warunki pracy mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej. Przedstawione wyżej okoliczności, przy uwzględnieniu obowiązków pracodawcy do stosowania właściwych środków zapobiegawczych wskazują na to, iż pracodawca nie może być pozbawiony wiedzy o ewentualnych roszczeniach pracowników, jak i o zagrożeniach istniejących w ocenie tychże pracowników w warunkach pracy. W powyższym zakresie konieczne jest jednakże dokonanie oceny, czy były pracodawca istotnie ma interes prawny w postępowaniu w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej. W dalszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż interes prawny autora skargi kasacyjnej należało powiązać z treścią art. 30 ust. 5 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, gdyż stwierdzenie choroby zawodowej stanowi okoliczność wskazującą na możliwość poniesienia przez pracodawcę dodatkowych kosztów z tytułu ubezpieczenia wypadkowego. Skoro, bowiem wysokość stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe ustalana jest w zależności od kategorii ryzyka, wyznaczonej również m.in. poprzez stwierdzone choroby zawodowe, przy tym kategoria ryzyka dla grup działalności ustalana jest na okres nie dłuższy niż na 3 lata składkowe, to słusznie Spółka wywiodła swój interes prawny do wzięcia udziału w toczącym się postępowaniu w możliwości zwiększenia swojego ciężaru ekonomicznego ponoszonych kosztów jako płatnika składek w ramach systemu ubezpieczeń społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Na wstępie dalszych rozważań należy podkreślić, iż Sąd rozstrzygnął sprawę mając na uwadze, iż zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przy ponownym rozpoznaniu sprawy jest związany wykładnią prawa dokonaną w niniejszej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 452/10. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia prawidłowości rozstrzygnięcia z dnia (...) kwietnia 2010 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wskazaną decyzją uchylił decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia (...) marca 2010 r. w przedmiocie stwierdzenia u J. K. choroby zawodowej – obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo - nerwowego spowodowany hałasem. Zgodnie z przepisem art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, dodanym ustawą z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2009 r. Nr 99 poz. 825), a obowiązującym od dnia 03 lipca 2009 r., za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Użyte w treści powyższego artykułu wyrażenie "choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych" musi być interpretowane z uwzględnieniem wydanego na podstawie art. 237 Kodeksu pracy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, wymieniającego w załączniku wykaz chorób zawodowych. Tym samym dla rozpoznania choroby zawodowej niezbędne jest stwierdzenie u danej osoby jednostki chorobowej wymienionej w załączniku do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., o ile, w wyniku dokonanej przez właściwy organ administracji oceny warunków pracy, można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Stwierdzenie wystąpienia choroby zawodowej, zgodnie z § 5 powyższego rozporządzenia, musi zostać potwierdzone orzeczeniem lekarza spełniającego wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach dotyczących służby medycyny pracy, zatrudnionego bądź to w jednostce orzeczniczej I stopnia, wymienionej w ust. 2 powyższego paragrafu, lub też w jednostce orzeczniczej II stopnia określonej w ust. 3 § 5 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać należy, iż jak prawidłowo podniósł Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w zaskarżonej decyzji, postępowanie prowadzone przed Powiatowym Inspektorem Sanitarnym obarczone było wadami uzasadniającymi ponowne rozpoznanie sprawy przez organ I instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż orzeczenie lekarskie nr (...) nie spełniało wymogów opinii biegłego, gdyż, jak trafnie podniósł organ II instancji, ograniczało się ono wyłącznie do lakonicznych stwierdzeń, nie zawierając wszechstronnego wyjaśnienia wątpliwości jak i dostatecznego uzasadnienia. Zarówno z treści powyższego orzeczenia lekarskiego, jak i decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego nie wynika bowiem, aby dokonana została wyczerpująca analiza okoliczności faktycznych w sprawie, umożliwiająca stwierdzenie, iż dokonana przez organ ocena warunków pracy, pozwoliła na stwierdzenie w sposób bezsporny lub z wysokim prawdopodobieństwem, że przedmiotowa choroba zawodowa została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Jak trafnie wywiódł skarżący – "A", kwestionowana decyzja nie zawiera dostatecznego uzasadnienia, iż przekroczenia norm hałasu, na które narażony był J. K. podczas wykonywania pracy w przedmiotowej spółce, mogły skutkować utratą przez niego słuchu. W szczególności podjęcie powyższych ustaleń wymaga wyjaśnienia przez organ prowadzący postępowanie, czy skarżący był narażony na czynniki szkodzące zdrowiu w poprzednich miejscach pracy. W tym miejscu podkreślania wymaga, iż jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny, analiza rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych wskazuje, że zakres informacji zawartych w dokumentacji osoby wnioskującej o stwierdzenie choroby zawodowej obejmującej dane o narażeniu zawodowym, może dotyczyć zarówno obecnego, jak i byłego pracodawcy. W tym też zakresie nie można wykluczyć obowiązku organu do przesłania pracodawcy rozumianego jako obecnego, jak również byłego, decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzji o braku podstaw do jej stwierdzenia (§ 8 ust. 3 pkt 2 ww. rozporządzenia) z zachowaniem określonej w nim przesłanki, iż warunki pracy mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej. Przedstawione wyżej okoliczności, przy uwzględnieniu obowiązków pracodawcy do stosowania właściwych środków zapobiegawczych wskazują na to, iż również były pracodawca nie może być pozbawiony wiedzy o ewentualnych roszczeniach pracowników, jak i o zagrożeniach istniejących w ocenie tychże pracowników w warunkach pracy. W powyższym zakresie konieczne jest jednakże dokonanie oceny, czy były pracodawca istotnie ma w konkretnym przypadku interes prawny w postępowaniu w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej. Analiza zakwestionowanej decyzji organu I instancji wskazuje, iż zaniechano dokonania powyższej oceny. W powyższym świetle niezbędne staje się ustalenia przez Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu, czy J. K., podejmując pracę w innych zakładach pracy niż "A", również w tym zakładzie narażony był na ponadnormatywny hałas. Podjęcie powyższych ustaleń jest nie tylko istotne dla stwierdzenia, czy spełnione zostały przesłanki uznania choroby zawodowej u J. K. ale umożliwi prawidłowe ustalenie stron postępowania administracyjnego. Reasumując dotychczasowe rozważania wskazać należy, że decyzja Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia (...) marca 2010 r. stwierdzającą u J. K. chorobę zawodową została wydana z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3, co uzasadniało jej uchylenie. W powyższym świetle decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia (...) kwietnia 2010 r. odpowiadała prawu. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.