II OZ 920/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 19 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. G. i D. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 września 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 794/11 w sprawie ze skargi A. G. i D. G. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 września 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 794/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w punkcie 1. odrzucił skargę kasacyjną D. G., a w punkcie 2. przywrócił skarżącej A. G. termin do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tegoż Sądu z dnia 18 kwietnia 2012 r. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego. Sąd I instancji stwierdził, że skarżący D. G. nie złożył wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w związku z czym nie jest uprawniony do wniesienia skargi kasacyjnej. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył pełnomocnik skarżących. Postanowienie zostało na podstawie art. 194 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., Poz. 270, dalej jako "p.p.s.a.") zaskarżone w punkcie 1 odrzucającym skargę kasacyjną D. G. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w punkcie 1, oraz o przywrócenie skarżącemu D. G. terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie D. G. terminu do wniesienia skargi kasacyjnej na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że wykładnia przepisów art. 173 § 1 i 2, art. 177, art. 141 § 2 , art. 51 w zw. z art. 214 § 2 p.p.s.a. zawarta w orzecznictwie sądów administracyjnych w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także piśmiennictwie, odróżnia ocenę skutków wniesienia skargi kasacyjnej przez kilku skarżących, wśród których jest taki który nie złożył wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku I instancji od charakteru ich współuczestnictwa w sprawie. Zwrócono także uwagę, iż z orzecznictwa wynika, że istnieje możliwość wniesienia skargi kasacyjnej również przez współskarżącego, który nie złożył wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, w szczególności w odniesieniu do małżonków, którzy w konkretnej sytuacji procesowej zgodnie z art. 214 § 2 p.p.s.a. są zobligowani są do uiszczenia jednej opłaty od skargi. Podniesiono, że w uzasadnieniu postanowienia z dnia 8 listopada 2011 r. sygn. akt II GZ 458/11 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał za B. Gruszczyńskim, że: "w sytuacji, gdy skargę kasacyjną wnieśli oboje małżonkowie, nie można odrzucić skargi kasacyjnej jednego z nich tylko na tej podstawie, że wniosek o uzasadnienie wyroku złożył drugi małżonek. Jeżeli bowiem Sąd I instancji uznał małżonków za współskarżących i rozpoznał ich skargę, to nie można przyjąć, aby konieczne było złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku także przez drugiego małżonka". Nawiązując do powyższego wskazano, że obowiązki małżonków A. i D. G. związane z przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie są wspólne. Przedmiotem postępowania jest wszakże decyzja Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego nakładającą na nich wspólny obowiązek rozbiórki obiektu budowlanego posadowionego na nieruchomości wchodzącej w skład wspólności majątkowej. Co prawda skarżącym udzielono prawa pomocy poprzez zwolnienie ich od kosztów sądowych w całości, lecz z charakteru sprawy pism skarżących i wydawanych w toku postępowania orzeczeń wynika, że wniesiona przez nich skarga, oraz skarga kasacyjna podlegałaby zgodnie z art. 214 § 2 p.p.s.a. jednej opłacie. W dalszej części uzasadnienia wskazano na niejasne pouczenie skarżącej A. G. - występującej na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2012 r. bez pełnomocnika o sposobie zaskarżenia wyroku. Pouczenie dokonane przez Sąd I instancji dotyczyło wprawdzie konieczności złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku i terminu 30 dniowego na złożenie środka odwoławczego liczonego od dnia doręczenia wyroku z uzasadnieniem, lecz nie dotyczyło konieczności odrębnego złożenia wniosku przez każdego ze skarżących, aby mogli oni zaskarżyć wyrok wspólnie (k. 164). Podniesiono, iż mając zatem na względzie wynikający z art. 6, art. 140 § 1 p.p.s.a. obowiązek pouczenia przez Sąd strony występującej w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika, ogólną zasadę zarządu majątkiem wspólnym przez każdego z małżonków (art. 36 k.r.o. w zw. z art. 196 § 2 k.c.), a także konieczność wykładania przepisów procesowych w kierunku zapewnienia stronom konstytucyjnego prawa do zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji) okoliczności niniejszej sprawy przemawiają za dopuszczeniem wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie przez obydwu skarżących. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 173 § 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną może wnieść strona, prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich po doręczeniu im odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Ponadto zgodnie z art. 177 § 1 p.p.s.a. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Zgodnie zaś z art. 141 § 2 p.p.s.a. w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia sentencji wyroku. Z treści wskazanych powyżej przepisów wynika jednoznacznie, że skarga kasacyjna od wyroku oddalającego skargę nie może być skutecznie wniesiona bez uprzedniego wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Skarga taka jako przedwczesna jest niedopuszczalna. Oznacza to, że strona która nie wystąpiła o uzasadnienie orzeczenia, nie może skutecznie wnieść skargi kasacyjnej. Warunek uprzedniego wystąpienia o uzasadnienie orzeczenia podyktowany jest wymogiem oparcia skargi kasacyjnej na konkretnych podstawach (art. 174 p.p.s.a), którymi Naczelny Sąd Administracyjny jest związany przy rozpoznaniu sprawy. Z akt sprawy wynika, że z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku wystąpiła jedynie A. G. (k–167), której odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem został doręczony w dniu 14 maja 2012 r. (k- 174). Skoro skarżący nie wystąpił z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 18 kwietnia 2012 r., to nie mógł skutecznie wnieść skargi kasacyjnej. Nie zmienia tego okoliczność, iż jest on mężem A. G. Wbrew stanowisku zaprezentowanemu w zażaleniu, w takiej sytuacji każdy ze skarżących jest oddzielnie uprawniony do podejmowania czynności w postępowaniu sądowym, a czynności podejmowane przez jednego ze skarżących nie wywołują skutku wobec drugiego skarżącego, chyba że jeden skarżący udzieli pełnomocnictwa do jego reprezentowania przez drugiego skarżącego. W niniejszej sprawie z wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wynikało jednoznacznie, iż A. G. złożyła go w imieniu własnym. Treść tego wniosku nie daje jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że skarżąca dokonując powyższej czynności działała także w imieniu męża. Wobec tego, że A. G. wniosła o sporządzenie uzasadnienia wyroku tylko w swoim imieniu i tylko ona otrzymała odpis tego orzeczenia wraz z uzasadnieniem, zasadnie Sąd I instancji odrzucił skargę kasacyjną D. G. jako niedopuszczalną. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko zaprezentowane w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt II OZ 421/10 (dostępne https://cbois.nsa.gov.pl), iż sytuacja współuczestnictwa materialnego przewidziana jest w art. 214 § 2 p.p.s.a. i odnosi się jedynie do kwestii kosztów sądowych. Bowiem wskazać należy, iż sytuacja, w której więcej niż jeden podmiot skarży to samo rozstrzygnięcie, rodzi stan wielopodmiotowości po stronie skarżącej, a w relacjach między tymi podmiotami powstaje współuczestnictwo materialne (wyrażające się wspólnością praw lub obowiązków współuczestników) lub procesowe (istnieje, gdy przedmiotem sporu są roszczenia lub zobowiązania tego samego rodzaju oparte na tożsamej podstawie prawnej i faktycznej). Zaistnienie na gruncie przedmiotowej sprawy między wnoszącymi skargę współuczestnictwa materialnego nie oznacza jednak, że dokonanie czynności procesowej (z pewnymi skonkretyzowanymi wyjątkami) w postępowaniu sądowym przez jednego ze współuczestników jest skuteczne wobec pozostałych podmiotów występujących po tej samej stronie. Przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują bowiem ogólnej, odnoszącej się do wszystkich czynności procesowych normy, która przewidywałby taką możliwość. W ustawie tej nie znajduje się odpowiednik art. 73 § 2 k.p.c., w którym przewidziano, odstępstwo od zasady działania w sprawie przez każdego współuczestnika we własnym imieniu, wskazując, że jeżeli z istoty spornego stosunku prawnego lub z przepisu ustawy wynika, że wyrok dotyczyć ma niepodzielnie wszystkich współuczestników, czynności procesowe współuczestników działających są skuteczne także wobec nie działających. Niedopuszczalnym jest przy tym stosowanie - bez wyraźnego upoważnienia ustawowego - w postępowaniu sądowoadministracyjnym, zasad wynikających z przepisów regulujących inne postępowania procesowe, w szczególności postępowanie cywilne. Nadto podkreślić należy, iż w niniejszej spawie wiadomym jest, że skarga kasacyjna skarżącej A. G. będzie przedmiotem postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w którym to postępowaniu skarżący D. G. będzie brał udział jako uczestnik postępowania. Zatem rozpoznanie zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej skarżącej A. G. (podpisanej również przez D. G.) nie doprowadzi do powstania ujemnych konsekwencji dla skarżącego D. G. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę uznał, że Sąd I instancji nie naruszył art. 6 p.p.s.a., gdyż pouczenie dla skarżących o prawie, terminie i trybie złożenia skargi kasacyjnej było precyzyjne i zgodne z przepisami ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.