II SA/Wa 1002/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Sędziowie WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spr.) Eugeniusz Wasilewski Protokolant referent stażysta Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2011 r. sprawy ze skargi Urzędu Statystycznego w [...] na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych oddala skargę Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] sierpnia 2010 r., [...], którą to decyzją nakazał Urzędowi Statystycznemu w [...], z siedzibą w [...] przy ul. [...], usunięcie uchybień przy przetwarzaniu danych osobowych pracowników, poprzez pozyskiwanie informacji o osobach korzystających z obrony Komisji Zakładowej przy Urzędzie Statystycznym w [...] Ogólnopolskiego Związku Zawodowego [...], jedynie w sytuacji, gdy przepisy prawa pracy przewidują w stosunku do tych osób współdziałanie pracodawcy z zakładową organizacją związkową w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy, zgodnie z art. 232 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t. j. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.). Jako podstawę materialnoprawną organ wskazał: – art. 27 ust. 2 pkt 2, art. 26 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t. j. Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 z późn. zm.), – art. 232 ustawy – Kodeks pracy (t. j. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 926 z późn. zm.), – art. 30 ust. 21 ustawy o związkach zawodowych (t. j. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 z późn. zm.). W motywach uzasadnienia podał, że pracodawca – Urząd Statystyczny w [...] zwrócił się do zakładowych Związków Zawodowych (pismo z dnia [...] lutego 2008 r.) o podanie informacji o pracownikach zrzeszonych i niezrzeszonych, korzystających z obrony Związku. Jednocześnie zażądał informacji, czy takiej ochronie podlega B. W. W odpowiedzi Związek Zawodowy, pismem z tego samego dnia – [...] lutego 2008 r., wskazał pracodawcy wykaz osób, które podlegają szczególnej ochronie wynikającej z art. 32 ust. 1 i 4 ustawy o związkach zawodowych, nie udzielił informacji o pozostałych osobach korzystających z jego obrony oraz podał, że B. W. nie korzysta z ochrony Związku. W dniu [...] marca 2010 r. Związek Zawodowy zwrócił się do GIODO z żądaniem zbadania, czy Urząd Statystyczny w [...] przetwarza i gromadzi na zapas dane osobowe związkowców. GIODO po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, stwierdził, że żądanie pracodawcy, dotyczące przynależności związkowej pracowników było nielegalne, bowiem narusza art. 27 ust. 1 u.o.d.o., który stanowi, iż zabrania się przetwarzania danych ujawniających pochodzenie rasowe lub etniczne, poglądy polityczne, przekonania religijne lub filozoficzne, przynależność wyznaniową, partyjną lub związkową (...). Organ wyjaśnił, że przepis ten wprowadza zakaz przetwarzania, a co za tym idzie zbierania danych, ujawniających przynależność związkową. Wskazał jednoznacznie, że przetwarzanie takich danych jest dopuszczalne na podstawie art. 27 ust. 2 pkt 2 u.o.d.o. w sytuacji, gdy przepis szczególny innej ustawy na to zezwala i takim przepisem jest art. 30 ust. 21 ustawy o związkach zawodowych, który stanowi, iż w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy, w których przepisy prawa pracy zobowiązują pracodawcę do współdziałania z zakładową organizacją związkową, pracodawca jest obowiązany zwrócić się do tej organizacji o informację o pracownikach korzystających z jej obrony. Nieudzielanie tej informacji w ciągu 5 dni zwalnia pracodawcę od obowiązku współdziałania z organizacją związkową. Organ podkreślił, że występowanie przez pracodawcę do Związku Zawodowego w trybie art. 30 ust. 21 ustawy o związkach zawodowych o informacje o wszystkich pracownikach korzystających z obrony związkowej narusza zasadę adekwatności – art. 26 ust. 1 pkt 3 i zasadę celowości – art. 26 ust. 1 pkt 2. Wskazał, że przepis art. 30 ust. 21 ustawy o Związkach Zawodowych odnosi się do indywidualnych spraw ze stosunku pracy i nie może stanowić podstawy do pozyskiwania danych osobowych wszystkich pracowników korzystających z obrony związku. Zdaniem GIODO, o informację, czy pracownik korzysta z ochrony związkowej pracodawca winien zwracać się każdorazowo indywidualnie. Organ stwierdził też, iż stosownie do art. 18 ust. 1 u.o.d.o. był uprawniony do nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi Urzędu Statystycznego w [...] (pracodawcy) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 29 ust. 2 i art. 26 ustawy o ochronie danych osobowych oraz art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że nałożenie przez GIODO "powinności nieprzewidzianej w ustawie – Prawo pracy leży poza władztwem GIODO". Zarzucano też, że o sposobie wykonania praw przy udziale Związków Zawodowych rozstrzygają sądy powszechne w sprawach z zakresu prawa pracy. Strona skarżąca podniosła też, że działała zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 2 u.o.d.o., nadto, że art. 27 u.o.d.o. przewiduje i dopuszcza wyłączenia w sytuacjach określonych w art. 27 ust. pkt 5 i 6, takich jak zatrudnienie, spory sądowe. Wyjaśniła, że członkowie związku zawodowego sparaliżowali funkcjonowanie Urzędu, że była zmuszona rozwiązać stosunki pracy, wobec łamania przez związkowców przepisów prawa pracy. Prezentowała pogląd, że powinna mieć prawo domagania się danych osobowych pracowników, którzy są objęci perspektywą ustania stosunku pracy. Twierdziła, że skoro Kodeks pracy wymaga przeprowadzenia konsultacji związkowej, to ustawa o ochronie danych osobowych nie może stanowić ku temu przeszkody. Skarżąca zarzuciła też, że realizowała swe prawo celem uniknięcia zarzutów niedochowania trybu konsultacji ze Związkami Zawodowymi. Wyjaśniła, że celem pracodawcy było ustalenie sytuacji prawnej pracowników, w stosunku do których będą wyciągane konsekwencje na gruncie prawa pracy. W ocenie strony skarżącej taki zamiar dostatecznie usprawiedliwia pozyskanie danych wrażliwych pracowników. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ustalił i zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Stosownie do treści art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t. j.. z 2002 r. Dz. U. Nr 101, poz. 926 z późn. zm.), zabrania się przetwarzania danych ujawniających pochodzenie rasowe lub etniczne, poglądy polityczne, przekonania religijne lub filozoficzne, przynależność wyznaniową, partyjną lub związkową, jak również danych o stanie zdrowia, kodzie genetycznym, nałogach lub życiu seksualnym oraz danych dotyczących skazań, orzeczeń o ukaraniu i mandatów karnych, a także innych orzeczeń wydanych w postępowaniu sądowym lub administracyjnym, zaś danymi osobowymi w myśl art. 6 ust. 1 ustawy, są wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowania lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej. Zatem przepis ten statuuje generalną zasadę przetwarzania danych sensytywnych, a do takich bezspornie zaliczyć należy ewentualną imienną listę osób przynależących do związku zawodowego. Jednakże od tej zasady wprowadza się szereg wyjątków, a do jednego z nich zalicza się, w myśl art. 27 ust. 2 pkt 6 ustawy, dopuszczalność przetwarzania tych danych, kiedy jest to niezbędne do wykonania zadań administratora danych, odnoszących się do zatrudnienia pracowników i innych osób, a zakres przetwarzania danych jest określony w ustawie. Nie można również utracić z pola widzenia treści art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy, według którego przetwarzanie danych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy m.in. jest to niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Niewątpliwie więc, jeśli się zważy na treść art. 232 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t. j. z 1998 r. Dz. U. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.), w myśl którego, jeżeli przepisy prawa pracy przewidują współdziałanie pracodawcy z zakładową organizacją związkową w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy, pracodawca ma obowiązek współdziałać w takich sprawach z zakładową organizacją związkową reprezentującą pracownika z tytułu jego członkostwa w związku zawodowym albo wyrażenia zgody na obronę praw pracownika niezrzeszonego w związku – zgodnie z ustawą o związkach zawodowych oraz na przepis art. 30 ust. 21 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (t. j. z 2001 r. Dz. U. Nr 79, poz. 854 z późn. zm.), zgodnie z którym w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy, w których przepisy prawa pracy zobowiązują pracodawcę do współdziałania z zakładową organizacją związkową, pracodawca jest obowiązany zwrócić się do tej organizacji o informację o pracownikach korzystających z jej obrony, zgodnie z przepisami ust. 1 i 2. Nieudzielenie tej informacji w ciągu 5 dni zwalnia pracodawcę od obowiązku współdziałania z zakładową organizacją związkową w sprawach dotyczących tych pracowników. Skarżący Urząd miał nie tylko prawo, lecz wręcz obowiązek zażądać od związku zawodowego wykazu osób, bądź danych osobowych osoby, o ile związałby tę powinność (żądania od organizacji związkowej) ze ściśle określonymi celami wynikającymi z Kodeksu pracy. Zaś tym celem może być np. zamiar wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę. Zgodnie z art. 38 § 1 k.p., o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony pracodawca zawiadamia na piśmie reprezentującą pracownika zakładową organizację związkową, podając przyczynę uzasadniającą rozwiązanie umowy, a po rozpatrzeniu stanowiska organizacji związkowej, a także w razie niezajęcia przez nią stanowiska w ustalonym terminie, pracodawca podejmuje decyzję w sprawie wypowiedzenia (§ 5), bądź też rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, o czym mowa w art. 52 § pkt 1 – 3, bowiem pracodawca podejmuje decyzję w sprawie rozwiązania umowy po zasięgnięciu opinii reprezentującej pracownika zakładowej organizacji związkowej, którą zawiadamia o przyczynie uzasadniającej rozwiązanie umowy. Pracodawca ma obowiązek poznać stanowisko organizacji związkowej co do imiennie oznaczonych osób korzystających z jej ochrony, jednakże tylko pod warunkiem, że w swoim żądaniu przedstawi jego cel, tzn. powoła się na zamiar przewidziany np. w art. 38 lub 52 Kodeksu pracy i bez znaczenia w przedmiotowej sprawie jest, czy wskaże w tym żądaniu ściśle określone osoby, czy też powoła się ogólnie na ów zamiar, bowiem dla potrzeb niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie ma – co już wyżej zasygnalizowano – cel owego żądania. Z tego mianowicie powodu, że stosownie do brzmienia art. 26 ust. 1 pkt 3 in fine ustawy o ochronie danych osobowych, administrator danych przetwarzający dane powinien dołożyć szczególnej staranności w celu ochrony interesów osób, których dane dotyczą, a w szczególności jest obowiązany zapewnić, aby dane te były m.in. adekwatne w stosunku do celów, w jakich są przetwarzane, a ich zbieranie dla oznaczonych celów, nie może być niezgodne z prawnie oznaczonymi celami (art. 26 ust. 1 pkt 2). W ocenie Sądu, organ prawidłowo w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wykazał brak istnienia ustawowego celu i adekwatności przetwarzania danych osobowych w przypadku, gdy pracodawca żąda podania en bloc od organizacji związkowej danych osobowych pracowników należących do związku bez powołania się na wyżej wskazane okoliczności (np. wynikające z art. 38 lub art. 52 Kodeksu pracy), dopuszczające przetwarzanie przez pracodawcę takich danych. Oczywistym jest, że pracodawca ma prawo do gromadzenia danych w formie imiennej listy pracowników należących do związków zawodowych, jeżeli w swoim żądaniu określi wskazany cel, podając np. imienną listę pracowników, którym zamierza wypowiedzieć umowę o pracę lub też rozwiązać z nimi umowy o pracę bez wypowiedzenia. Wówczas nie można pracodawcy zarzucić, że narusza wskazane wyżej przepisy ustawy o ochronie danych osobowych. Nie ma bowiem żadnej, prawnie uzasadnionej różnicy, pomiędzy danymi dotyczącymi pojedynczego pracownika, a danymi grupy pracowników, przy założeniu, że zarówno w jednej sytuacji, jak i w drugiej, cel tego żądania będzie jasno sprecyzowany. Natomiast brak jest podstaw do domagania się przez pracodawcę od zakładowej organizacji związkowej danych o pracownikach bez podania wyżej wskazanych celów. Takie gromadzenie przez pracodawcę danych osobowych, "na zapas" – jak to określa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ – nie jest dopuszczalne. Nie określało celu informacji, nie było też adekwatne, w rozumieniu art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie danych osobowych. Z przywołanego przez organ stanowiska Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w wyroku z dnia 22 stycznia 2008 r. (sygn. II PK 138/2007) wynika, iż "(...) jeżeli konstrukcja zachowania pracodawcy oparta została na obowiązku ("pracodawca jest zobowiązany zwrócić się o informację o pracownikach korzystających z obrony zakładowej organizacji związkowej"), to obowiązek taki w zestawieniu z indywidualną sprawą pracownika wcale nie skłania do aprobowania poglądów przyjmujących, że wystarczy jednorazowe (jedynie pierwotne) zwrócenie się pracodawcy do zakładowej organizacji związkowej o wykaz chronionych pracowników, natomiast potem wykaz ten ma być aktualizowany przez zakładową organizację związkową ze skutkiem braku zobowiązania pracodawcy, gdy organizacja ta zaniecha aktualizacji wykazu". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pełni podziela ten pogląd. Reasumując, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, zaskarżona decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych i utrzymana nią w mocy decyzja poprzedzająca nie naruszają prawa. Organ prawidłowo przywołał i zastosował przepisy prawne leżące u podstaw rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się w niniejszej sprawie naruszenia prawa, które skutkowałoby uchyleniem zaskarżonej decyzji albo stwierdzeniem jej nieważności. Analogiczny pogląd Sąd zaprezentował w sprawach o sygnaturach II SA/Wa 923/10 i II SA/Wa 16/09. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.