II GSK 1023/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska Sędzia NSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Protokolant Karol Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 12 marca 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 1800/11 w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania. Wyrokiem objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę M. B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2011 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oraz zasądził od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. na rzecz r. pr. [...] tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 295,20 zł. Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że Burmistrz Miasta i Gminy N. wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. o wszczęcie egzekucji należności pieniężnych z tytułu opłat za opróżnianie zbiornika bezodpływowego na podstawie tytułów wykonawczych: nr [...] wydanego w oparciu o decyzję z dnia [...] grudnia 2006 r., nr [...] wydanego w oparciu o decyzję z dnia [...] grudnia 2006 r., nr [...] wydanego w oparciu o decyzję z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...] wydanego w oparciu o decyzję z [...] stycznia 2008 r., nr [...] wydanego w oparciu o decyzję z [...] stycznia 2008 r. Odpisy tytułów wykonawczych zostały dłużniczce doręczone w dniu 13 lipca 2009 r. wraz z zawiadomieniem z [...] lipca 2009 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w wysokości 1211,46 zł. Pismem z dnia 17 lipca 2009 r. M. B. na podstawie art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej: u.p.e.a., złożyła skargę na powyższą czynność. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w W., zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone w sprawach egzekucyjnych wymienionych w tym postanowieniu, których podstawą były m.in. tytuły wykonawcze, których dotyczy sprawa, do czasu uzyskania ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela. Wierzyciel postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2009 r. zajął stanowisko w sprawie zgłoszonych przez dłużniczkę zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. umorzył postępowanie egzekucyjne w sprawach nr [...], [...], [...] prowadzonych odpowiednio na podstawie tytułów wykonawczych [...], [...], [...]. Naczelnik wydał wspomniane postanowienie na wniosek wierzyciela w związku z treścią wyroku III SA/Kr 1154/09 WSA w K. Następnie postanowieniem z dnia [...] września 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. oddalił skargę dłużniczki na czynność egzekucyjną z dnia [...] lipca 2009 r. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2011 r. Organ wyjaśnił, że w ramach skargi złożonej na podstawie art. 54 u.p.e.a. można wnosić jedynie zarzuty formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego bądź egzekutora, przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych. W postępowaniu tym nie rozpoznaje się żadnych innych kwestii, stąd zarzuty merytoryczne skargi odnoszące się do wymagalności egzekwowanego obowiązku, nie mogły być uwzględnione. Od postanowienia tego M. B. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. Sąd I instancji uzasadniając oddalenie skargi, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a., wskazał, że M. B. w skardze na czynność egzekucyjną podniosła generalny zarzut co do prawa prowadzenia postępowania egzekucyjnego, które w jej ocenie, prowadzone było bez podstawy prawnej. Skarżąca kwestionowała bowiem decyzje nakładające na nią obowiązek opłat z tytułu opróżniania zbiornika bezodpływowego (szamba) oraz wydanych na ich podstawie tytułów wykonawczych. Sąd I instancji uznał, że zaskarżona czynność egzekucyjna odpowiada prawu, natomiast zarzuty skargi M. B. na czynność egzekucyjną to zarzuty merytoryczne odnoszące się do wymagalności egzekwowanego obowiązku, które nie mogły być rozpatrywane w postępowaniu ograniczonym do rozpatrywania skargi na czynność egzekucyjną. Uznając za niezasadny zarzut dokonania zajęcia mimo zawieszenia postępowania, WSA stwierdził, że czynność egzekucyjna została wykonana przed zawieszeniem postępowania, które miało miejsce dopiero w dniu [...] grudnia 2009 r. Co do kwestii umorzenia postępowania egzekucyjnego postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z [...] lipca 2010 r. WSA stwierdził, że odnosi się ono jedynie do części spraw egzekucyjnych, w ramach których dokonano zajęcia z [...] lipca 2009 r. i nie dotyczy ono postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych [...], [...], [...], wydanych na podstawie decyzji [...], która nadal pozostaje w obrocie prawnym. Niezależnie więc od faktu, że "w związku z wyrokami WSA w K. sygn. akt III SA/Kr 1154/09, II SA/Kr 971/09, II SA/Kr 40/10 decyzje administracyjne wydawane w postępowaniach administracyjnych, których te wyroki dotyczyły zostały umorzone, zarówno organ jak i Sąd w sprawie, nie mogły wziąć ich pod uwagę". Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M. B., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w W., a także o zasądzenie kosztów postępowania. Orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzuciła naruszenie: 1) przepisów postępowania poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 149 w zw. z .art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 54 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że przedmiotem skargi mogą być tylko zarzuty formalnoprawne, gdy tymczasem przepis ten nie zawiera żadnych ograniczeń w tym zakresie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, 2) art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że jakkolwiek organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, to jest obowiązany do sprawdzenia, czy obowiązek ten nie wygasł. Takie działanie powinno być przez organ podjęte w ramach skargi z art. 54 u.p.e.a. W związku z tym, że przepis ten nie zawiera ograniczeń do zgłaszania w tym postępowaniu zarzutów materialnoprawnych, skarżąca uznała za prawidłowe podnoszenie w skardze na czynność egzekucyjną zarzutów dotyczących podstaw prawnych do prowadzenia egzekucji. Zdaniem skarżącej, egzekucja prowadzona wobec niej jest pozbawiona podstaw prawnych z uwagi, w szczególności, na prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego wydanego na podstawie decyzji wydanej z naruszeniem prawa, tj. art. 10 i 61 k.p.a. Ponadto postępowanie jest prowadzone pomimo zawieszenia postępowania egzekucyjnego, mimo obowiązku jego umorzenia z uwagi na upływ 3 letniego okresu w sytuacji braku ściągnięcia należności oraz pomimo umorzenia tego postępowania w odniesieniu do poszczególnych tytułów wykonawczych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu. Przedmiotem kontroli kasacyjnej jest wydany na podstawie art. 151 p.p.s.a. wyrok, którym stwierdzono zgodność z prawem postanowień ze skargi M. B. na czynność egzekucyjną. Jak stanowi art. 1a pkt 2) u.p.e.a. pod pojęciem czynności egzekucyjnej należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania środka egzekucyjnego. Zgodzić się należy z poglądem, że wszelkie działania, o których stanowi cyt. przepis obejmują nie tylko same działania faktyczne, ale również oświadczenia woli lub wiedzy organu egzekucyjnego, od których nie przysługuje żaden środek zaskarżenia (patrz: P. Przybysz [w:] Administracyjne środki prawne w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, str. 250; LEX Wolters Kluwer business; Warszawa 2012). Z kolei środek egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym to konkretne narzędzie, przy użyciu którego dokonuje się egzekucji. Stosownie do art. 1a pkt 12) u.p.e.a. Środki egzekucyjne dzieli się na te, które znajdują zastosowanie przy egzekucji należności pieniężnych i na te dla obowiązków o charakterze niepieniężnym. Jednym ze środków egzekucyjnych z grupy pierwszej dotyczącej należności pieniężnych jest m.in. egzekucja z rachunków bankowych. Powracając do skargi na czynność egzekucyjną, należy stwierdzić, że przewidziane art. 54 § 1 u.p.e.a. prawo zobowiązanego złożenia skargi na tę czynność ograniczać się musi do jedynie określonych, faktycznych działań organu egzekucyjnego lub niezaskarżalnych zażaleniem aktów wiedzy lub woli tego organu. W rozpatrywanej sprawie skarga na czynności egzekucyjne dotyczyła zajęcia rachunku bankowego poprzez przesłanie Bankowi Polska Kasa Opieki S.A. w W.– zawiadomienia z dnia [...] lipca 2009 r. o zajęciu wierzytelności pieniężnej skarżącej z rachunków bankowych skarżącej na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...], [...], [...], [...] i [...] wystawionych przez Burmistrza Miasta i Gminy N. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż w sprawie rozpatrywanej równolegle ze sprawą niniejszą, zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 12 marca 2012 r. (sygn. akt V SA/Wa 1799/11), organ egzekucyjny dokonał tego samego dnia, co zajęcie rachunków bankowych w BPKO S.A., zajęcia rachunku bankowego w Małopolskim Banku Spółdzielczym w W. Powyższe dokonało się w oparciu, jak wynika z zaskarżonego wyroku, o te same tytuły wykonawcze przywołujące te same decyzje administracyjne ustalające zaległą należność z tytułu opłat za opróżnianie zbiornika bezodpływowego. Sąd I instancji, stwierdzając w kontrolowanym kasacyjnie wyroku, że zaskarżona czynność przeprowadzona została zgodnie z prawem oraz że organ zastosował najmniej uciążliwy dla zobowiązanej środek egzekucyjny, nie uwzględnił okoliczności wynikających z rozpatrywanej przez ten sam Sąd i w tym samym dniu innej sprawy ze skargi M. B. na czynność egzekucyjną i nie odniósł się do dwóch kwestii. WSA nie ocenił, czy zgodne z prawem jest równoległe stosowanie tego rodzaju środka egzekucyjnego jak zajęcie prowadzonych w różnych bankach rachunków bankowych na tę samą kwotę. Sąd nie ocenił również jak się ma tego rodzaju działanie organu egzekucyjnego do zasad ogólnych postępowania egzekucyjnego mających na celu ochronę praw jednostki, a to zasady stosowania najmniej uciążliwego środka i zasady niezbędności. Zgadzając się co do zasady z wywodami Sądu I instancji, iż w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić jedynie zarzuty wiążące się bezpośrednio z zaskarżoną czynnością, a także z oceną prawną związaną z nieuwzględnieniem przez organ tak zawieszenia postępowania jak też jego późniejszego umorzenia, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż z powodów wyżej przedstawionych uznanie zaskarżonej czynności egzekucyjnej za zgodną z prawem i oddalenie skargi na zasadzie art. 151 p.p.s.a. było przedwczesne. Mając na uwadze powyższe na zasadzie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.