I SA/Wa 1651/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska WSA Maria Tarnowska Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2011 r. sprawy ze skargi M.D. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania M.D., E.K., J.K., F.K. oraz I.M. od decyzji Wojewody [...] z [...] marca 2011 r., nr [...], odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez P.K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości K., powiat L. w województwie [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2011 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że decyzją z dnia [...] marca 2011 r., Wojewoda [...] odmówił M.D., E.K., J.K., F.K. oraz I.M. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu decyzji organ wojewódzki stwierdził, że P.K. w chwili wyjazdu na obecne tereny Rzeczypospolitej Polskiej nie był już właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości K., powiat L. w dawnym województwie [...]. Tym samym żadnej nieruchomości nie pozostawił. Od decyzji tej odwołanie złożyli M.D., E.K., J.K., F.K. oraz I.M. Minister Skarbu Państwa wskazał, że w przedmiotowej sprawie, ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje ustawa z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418). Pismem z 21 grudnia 1992 r. E.K. złożył do Urzędu Wojewódzkiego w G. wniosek w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za pozostawione mienie poza obecnymi granicami Polski. Pismem z 12 sierpnia 2008 r. wyżej wymieniony złożył ponowny wniosek na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. Pismem z 15 października 2008 r. Wojewoda [...] wezwał E.K. do uzupełnienia wniosku o dowody zawarte w nadesłanym piśmie. Z postanowienia Sądu Powiatowego w G. z [...] marca 1973 r. wynika, że spadek po P.K. zmarłym [...] kwietnia 1971 r. na podstawie ustawy nabyli: G.K., E.K., D.K., F.K., J.K. oraz M.D. Z postanowienia Sądu Rejonowego w G. z [...] lutego 2003 r. wynika, że spadek po D.K. zmarłym [...] stycznia 2003 r. nabyła I.M. Z postanowienia Sądu Rejonowego w G. z [...] marca 2009 r. wynika, że spadek po G.K. zmarłej [...] lutego 1989 r. na podstawie ustawy nabyli: E.K., M.D., F.K., J.K. oraz D.K. Z oświadczenia E.K. z [...] listopada 2008 r. wynika, że P.K. z całą rodziną przybył w 1959 r. do Polski, a od 1961 r. do śmierci zamieszkiwał w G. Pismami z 27 grudnia 2008 r., 29 grudnia 2008 r., 27 grudnia 2008 r., 29 grudnia 2008 r. odpowiednio M.D., I.M., F.K. oraz J.K. złożyli do Wojewody [...] wnioski w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez P.K. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ze znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń A.D. oraz L.M., złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań wynika, że P.K. posiadał nieruchomości we wsi K. o powierzchni [...] ha ziemi ornej oraz [...] ha lasu, sadu wraz z zabudowaniami o określonej w oświadczeniach powierzchni. Z karty ewidencyjnej repatrianta P.K. wynika, że została ona wydana [...] marca 1959 r. Z zaświadczenia Komitetu Wykonawczego Rady Delegatów Ludowych Gromadzkiej Rady Narodowej w K. z [...] czerwca 1957 r. wynika, że P.K. i jego żona do roku 1939 r. zamieszkiwali w miejscowości urodzenia. Ponadto z przedmiotowego zaświadczenia wynika, że wszyscy członkowie rodziny P.K. byli rolnikami-kołchoźnikami. Z protokołów przesłuchań M.D., F.K., E.K. oraz J.K. z dnia [...] maja 2010 r. wynika, że gospodarstwo będące własnością P.K. zostało po wojnie wcielone do kołchozu. Z uwagi zaś na pozbawienie rodziny środków do życia oraz szykanowanie ze strony władz radzieckich w stosunku do Polaków, P.K. wraz z rodziną zmuszony był wyjechać do Polski. Rodzinne gospodarstwo w K. wyżej wymienieni opuścili w marcu 1959 r. W protokołach strony potwierdziły również fakt, iż świadkowie A.D. oraz L.M. mieszkali nieopodal K. i uczęszczali do szkoły we wsi K. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Skarbu Państwa stwierdził, że z ustaleń podjętych przed organem wojewódzkim wynika, że powodem wydania odmownej decyzji w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty było niespełnienie przesłanek z art. 2 i 3 ustawy z 8 lipca 2005 r. P.K. nie był właścicielem nieruchomości w chwili ich opuszczenia, a co za tym idzie nie opuścił on swojego mienia, a tym samym nie spełnił przesłanek zawartych w ustawie. W ocenie Ministra Skarbu Państwa zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do potwierdzenia stronom prawa do rekompensaty. W aktach sprawy brak jest dowodów na podstawie, których można by pozytywnie ocenić przesłanki zdefiniowane w ustawie z 8 lipca 2005 r. Organ wskazał na treść art. 2 ustawy, zgodnie z którym prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie. Organ stwierdził, że z oświadczeń z [...] maja 2010 r. M.D., F.K., E.K. oraz J.K. wynika, że przed opuszczeniem Kresów Wschodnich przedmiotowe nieruchomości zostały włączone do kołchozu. W ocenie Ministra Skarbu Państwa włączenie majątku do kołchozu uniemożliwia uznanie nieruchomości za nieruchomości pozostawione, co jednocześnie uniemożliwia potwierdzenie prawa do rekompensaty. Organ wskazał, że za powyższym stanowiskiem przemawia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 grudnia 2004r., sygn. akt K 2/04, w którym stwierdzono, że "naturalnym warunkiem dla powstania (...) uprawnień było przysługiwanie zabużanom praw własności lub innych praw majątkowych (...) w odniesieniu do mienia pozostawianego poza powojennymi granicami Polski. Istnienie tego wymogu mieści się immanentnie w pojęciu "pozostawienia mienia". W tym kontekście trudno uznać składniki mienia objęte nacjonalizacją lub komunalizacją przed momentem repatriacji za "nieruchomości pozostawione". Organ powołał także wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 maja 2007 r. (sygn. akt I SA/Wa 78/07) oraz z 23 lipca 2010 r. (sygn. akt I SA/Wa 444/10), zgodnie z którymi w przypadku nacjonalizacji mienia nie można uznać spełnienie przesłanki "pozostawienia mienia". Ponadto w opinii organu odwoławczego wnioskodawcy nie udowodnili, że P.K. opuścił byłe terytorium RP na skutek wypędzenia lub opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. na podstawie umów, o których mowa w art. 1 pkt 1-4 ustawy z 8 lipca 2005 r. Nie wykazali również, że wyżej wspomniany był zmuszony do opuszczenia byłego terytorium RP na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. W ocenie organu powyższe wynika z protokołów przesłuchania stron (M.D., F.K., E.K. oraz J.K.), w których to strony jednoznacznie stwierdziły, że z uwagi na pozbawienie właściciela z jego rodziną mienia i środków do życia oraz szykan ze strony władz radzieckich w stosunku do Polaków, P.K. wraz z rodziną zdecydował się wyjechać do Polski. W oparciu o te zeznania organ ustalił, że okoliczności wyjazdu P.K. nie były bezpośrednio związane z wybuchem II wojny światowej, lecz z dyskryminacją jego i jego rodziny jako osób narodowości polskiej zamieszkałych na terytorium ZSRR. Powyższe okoliczności, w nawiązaniu do obowiązującego orzecznictwa (między innymi wyroku WSA w Warszawie z 8 maj 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 78/07), nie stanowią z kolei o spełnieniu, przewidzianej w art. 1 ust. 2 ustawy, przesłanki "zmuszania" do opuszczenia Kresów Wschodnich na skutek wybuchy wojny w 1939 r. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M.D. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów: – art. 2, art. 21 ust 1 i ust. 2, art. 32 ust 1 i ust. 2, art. 37 ust 1 i art. 64 Konstytucji, – umowy z 25 marca 1957 r. pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej – art. 77 kpa, poprzez nie zebranie przez organ w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie rozstrzyganiu wątpliwości na korzyść strony – przepisów ustawy z 8 lipca (błędnie wskazano, że z 6 września) 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że ojciec jej był właścicielem nieruchomości we wsi K., powiat L. Nieruchomość ta została wcielona do kołchozu, gdzie rodziców zmuszono do ciężkiej pracy. Prześladowania ze strony Rosjan następnie zmusiły ojca wraz rodziną do ucieczki do Polski. Skarżąca zarzuciła, że organy administracji państwowej nie przestrzegają przepisów Konstytucji i ustaw. Podniosła, że stawianie jej zarzutu odnośnie nie wykazania prawa do rekompensaty jest niezgodne z ustawą i przepisami kpa. Skarżąca wskazała, że ma poczucie ogromnej krzywdy, tym bardziej, że inni zabużanie, którzy przybyli do Polski w tym samym czasie i na tych samych zasadach, co skarżąca i którym także zabrano mienie do kołchozu, otrzymali rekompensaty. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Z przepisów art. 1, art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej może zrealizować będący obywatelem polskim spadkobierca właściciela tychże nieruchomości tylko wówczas, gdy właściciel pozostawionej nieruchomości był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je w związku z jedną z poniższych przyczyn: 1) w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie umów ewakuacyjnych z lat 1944 -1945 (art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 1 2) pkt 1-4 tej ustawy); 3) w wyniku przymusowego opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 2 tej ustawy). Spadkobierca obowiązany jest do udokumentowania tych przesłanek dowodami, o których mowa w art. 6 ustawy z 8 lipca 2005 r. Dowodami świadczącymi o pozostawieniu nieruchomości z uwagi na wystąpienie jednej z dwóch przedstawionych wyżej przyczyn opuszczenia byłego terytorium RP mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białorusi, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw, wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego (art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 6 ust. 4 pkt 1-3 tej ustawy). W przypadku braku dokumentów, o których mowa wyżej, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: – zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; – nie są osobami bliskimi w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 tej ustawy). Wszystkie powołane wyżej dowody spadkobierca obowiązany jest złożyć wraz z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty lub na wezwanie organu (art. 6 ust. 1 i 6 tej ustawy). Jak wynika z dowodów zebranych w postępowaniu administracyjnym strony nie udowodniły, że P.K. opuścił byłe terytorium RP na skutek wypędzenia lub opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., na podstawie umów, o których mowa w art. 1 pkt 1-4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Nie wykazały również, że był on zmuszony do opuszczenia byłego terytorium RP na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. Jak wynika z pism składanych przez strony (z 29 grudnia 2008 r., 27 grudnia 2008 r., k. 33-36 akt adm.) P.K. wraz z rodziną opuścił Kresy [...] marca 1959 r. Okoliczności jego wyjazdu nie były związane z II wojną światową, lecz z dyskryminacją jego i rodziny, jako osób narodowości polskiej zamieszkałych na terytorium ZSRR. Potwierdza to skarżąca wskazując w skardze na akty wrogości i przemocy Rosjan w stosunku do Polaków. Wprawdzie skarżąca podnosi, że repatriowała się na podstawie umowy międzyrządowej z 25 marca 1957 r., jednak z zebranych w sprawie dowodów nie wynika, że wyjazd ten był następstwem zmuszenia P.K. do opuszczenia byłych terenów RP, które dodatkowo byłoby skutkiem tej repatriacji (jako okoliczności wskazanej w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.). Należy podkreślić, że przed wyjazdem w 1959 r. do Polski nieruchomości, których właścicielem był P.K. zostały znacjonalizowane przez władze radzieckie - włączone do kołchozu, a rodzinę właściciela władze radzieckie zmusiły do pracy w kołchozie (akt adm. tłumaczenie z języka rosyjskiego zaświadczenia Komitetu Wykonawczego Rady Delegatów Ludowych Gromadzkiej Rady Narodowej w K.). W tej sytuacji nie można uznać, że spełniona została przesłanka "pozostawienia mienia", o której mowa w art. 1 ust. 1 w związku z ust. 2 ustawy. Podkreślił to wyraźnie Trybunał Konstytucyjny stwierdzając, że "naturalnym warunkiem dla powstania (...) uprawnień było przysługiwanie zabużanom praw własności lub innych praw majątkowych (...) w odniesieniu do mienia pozostawianego poza powojennymi granicami Polski. Istnienie tego wymogu mieści się immanentnie w pojęciu "pozostawienia mienia". W tym kontekście trudno uznać składniki mienia objęte nacjonalizacją lub komunalizacją przed momentem repatriacji za "nieruchomości pozostawione" (...). Zachowuje tu swe znaczenie wspomniane już ratio legis unormowań kompensacyjnych, a zwłaszcza - ich "pomocowy" (...) charakter" (por. wyrok TK z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04, OTK-A 2004/11/117). Wobec tego prawidłowo organy uznały, że brak wykazania przesłanek "pozostawienia mienia" oraz opuszczenia przez P.K. byłych terenów Rzeczypospolitej Polskiej na skutek przymusu wynikającego z wojny nie daje podstaw do przyznania jego spadkobiercom prawa do rekompensaty. Dlatego niezasadny jest zarzut skargi, że organy wydając zaskarżoną decyzję naruszyły przepisy Konstytucji RP (wskazane w skardze) oraz przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r. Nie można także uznać zarzutu skargi, co do naruszenia przez organy przepisu art. 77 kpa. W postępowaniu o ustalenie prawa do rekompensaty, to na stronie, a nie na organie, ciąży obowiązek wykazania, że spełniła ona wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa do rekompensaty. Obowiązkiem organu jest poinformowanie strony, w jaki sposób i jakimi dokumentami strona może to uczynić. Tak było w niniejszej sprawie. Pismem z 15 października 2008 r. organ szczegółowo poinformował wnioskodawcę o treści art. 5 i art. 6 ustawy wymieniając, jakie dowody w rozumieniu tego ostatniego przepisu należy w sprawie przedstawić i na jakie okoliczności. Ustawa z 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje możliwość realizacji prawa do takiej rekompensaty, wypłacenia odpowiedniego świadczenia pieniężnego, którego nie należy jednak utożsamiać z pełnym odszkodowaniem za utracone mienie w znaczeniu cywilnoprawnym. Kompensacja przez państwo polskie wartości pozostawionego mienia nie miała i nadal nie ma natury i cech odszkodowania cywilnego ale charakter sui generis publiczno-prawnej pomocy majątkowej dla obywateli polskich, którzy objęci zostali przemieszczeniem na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach. Odnosząc się natomiast do powoływanej przez skarżącą potrzeby równego i sprawiedliwego traktowania wszystkich repatriantów, którzy z niezależnych od siebie przyczyn znaleźli się poza granicami Polski, to stwierdzić należy, że nie znajduje ona uzasadnienia w przepisach art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Trzeba zauważyć, że akt ten nie uzależnia przyznania prawa do rekompensaty li tylko od ogólnego wymogu "pozostawienia" w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. majątku nieruchomego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa. Przepisy art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. uszczegółowiły przesłanki przyznania prawa do rekompensaty od spełnienia wymogów w nich wskazanych. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.