I SA/Wa 1083/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz (spr.) WSA Iwona Kosińska Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2011 r. sprawy ze skargi J.G. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] kwietnia 2011r. po rozpatrzeniu odwołania J. G. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2010 r., odmawiającej potwierdzenia na rzecz J. G. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. G. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w T., dawne woj. [...] postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Pismem z dnia 20 marca1991 r. skierowanym do Urzędu Miejskiego w G. J. G. zwrócił się o ekwiwalent za mienie pozostawione poza obecnym obszarem RP. Zgodnie z załączonym przez niego do wniosku oryginałem oświadczenia J. N. - urodzonego dnia [...] marca 1912 roku we wsi O. oraz S. N., urodzonej dnia [...] kwietnia 1917 roku w P., F. G. mieszkał w miejscowości T., aż do powołania do wojska w 1939 roku. Wedle ww. oświadczenia F. G. miał także wystawioną kartę repatriacyjną (w 1946), jednakże "nie zdążył wyjechać do Polski ponieważ w październiku 1946 roku został wstrzymany wyjazd, a w 1951 roku zmarł". Z załączonego tłumaczenia kopii zaświadczenia archiwalnego Dyrekcji Generalnej Archiwów [...] przy Rządzie [...] (sporządzonego w języku [...]) wynika, iż w dokumentach archiwalnych Zarządu Ziemskiego obwodu [...], we wsi T., gminy [...], powiatu [...], w aktach za lata 1935-1939 - w wykazach właścicieli działek [...].[...].[...].,[...]..[...]..[...]., figuruje F. G., syn J. Z postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...]. kwietnia 1994 r. Sygn. akt [...]. wynika, że spadek po Panu F. G. zmarłym w dniu [...].01.1951 r., ostatnio stale zamieszkałym w T., na podstawie ustawy nabyły dzieci – E. G. oraz J. G., każdy z nich w 1/2 części spadku. Na podstawie powyższych dokumentów. Kierownik Urzędu Rejonowego w G., zaświadczeniem z dnia [...] marca 1993 roku, stwierdził iż osobami uprawnionymi do otrzymania ekwiwalentu zgodnie z art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, za mienie pozostawione w miejscowości T., gmina [...]., powiat [...]., które było własnością F. G., syna J., są: J. G. oraz nieżyjący E. G., każdy z nich w 1/2 części. Zawiadomieniem z dnia [...]. maja 2008 roku, Wojewoda [...]. poinformował J. G. o wszczęciu z urzędu, na podstawie art. 156 § 1 pkt.2 Kpa w związku z art. 157 Kpa, postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności zaświadczenia Kierownika Urzędu Rejonowego w G. z dnia [...]. marca 1993 roku. Ponadto organ wojewódzki w powyższym zawiadomieniu poinformował stronę o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań, zgodnie z dyspozycją art. 10 Kpa. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 156 §1 pkt.2 w związku z art. 157 § 1 oraz art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. stwierdził nieważność zaświadczenia Kierownika Urzędu Rejonowego w G. z dnia [...] marca 1998 r. W szczególności Wojewoda [...] stwierdził, iż przedmiotowe zaświadczenie wydane zostało z rażącym naruszeniem art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, poprzez nieprawidłowe ustalenie okoliczności opuszczenia przez F.G. nieruchomości w związku z wojną rozpoczętą w 1939r. Pismem z dnia [...].08.2008 r. J. G. wniósł do Ministra Skarbu Państwa odwołanie od ww. decyzji . Decyzją z dnia [...].08.2009r. Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...].07.2008r. Pismem z dnia [...].08.2009 r., J. G. zaskarżył ww. decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, która to skarga wyrokiem z dnia 17.02.2010 r., sygnatura akt I SA/Wa 1520/09 została oddalona. Jednocześnie sąd wskazał, iż w ponownym postępowaniu organ I instancji oceni czy w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki do potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez F. G. poza obecnym obszarem RP. W wyniku rozpatrzeniu odwołania Minister Skarbu Państwa stwierdził, że odwołanie jest nieuzasadnione i nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Ministra Skarbu Państwa organ wojewódzki w sposób prawidłowy ustalił okoliczności faktyczne i prawne przedmiotowej sprawy. W decyzji z [...].09.2010 r. organ wojewódzki odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz J. G. z uwagi na brak spełnienia przesłanki zmuszenia F. G. do opuszczenia nieruchomości . Minister Skarbu Państwa podzielił tą argumentację . Wskazał na treść art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w kontekście faktu , że jej właściciel – F. G. zmarł na jej terenie w dniu [...].01.1951 r. czego dowodem jest postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] kwietnia 1994 r. sygn. akt [...] potwierdzające datę i miejsce zgonu. Dokonując w związku z tym analizy istnienia przesłanek wynikających z treści wskazanych przepisów ustawy wyjaśnił, że w jego ocenie F. G. nie został zmuszony do opuszczenia nieruchomości, której był właścicielem. Zamieszkiwał on bowiem w T. przez cały okres powojenny, aż do swojej śmierci w 1951 roku. W związku z powyższym nie opuścił byłego terytorium RP w ustawowym rozumieniu tego pojęcia. Za niespełnioną uznał więc organ przesłankę art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku - odnoszącą się do osób, które zostały zmuszone do opuszczenia byłego terytorium RP na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 roku. W uzasadnieniu Minister Skarbu Państwa podsumował , iż do potwierdzenia prawa do rekompensaty konieczne jest spełnienie ustawowych przesłanek przez właściciela nieruchomości. W razie jego śmierci prawo do rekompensaty może zostać potwierdzone na rzecz spadkobierców w przypadku posiadania przez nich obywatelstwa polskiego jednakże, przy założeniu spełnienia wszystkich wyżej wskazanych przesłanek przez samego właściciela nieruchomości pozostawionej. Skoro F. G. nie spełnił ustawowych przesłanek koniecznych do potwierdzenia prawa do rekompensaty, nie mogli takiego prawa nabyć jego spadkobiercy. Konstatując stwierdził, iż F. G. nie został zmuszony do opuszczenia swojej nieruchomości w związku z "innymi" okolicznościami, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy. Pozostał na niej także po 1945 roku, aż do śmierci 6 lat później, w związku z czym nie opuścił byłego terytorium RP. Skargę na powyższą decyzję złożył J.G. Domagał się jej uchylenia, zasądzenia należnej mu rekompensaty wraz ustawowymi odsetkami oraz zasądzenia zwrotu kosztów. W uzasadnieniu opisał obszernie przebieg postępowania w niniejszej sprawie począwszy od dnia wydania mu zaświadczenia będącego podstawą realizacji należnego roszczenia. Przytoczył rozstrzygnięcia sądów odnoszące się do roszczeń zabużańskich i stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Stasburgu. Odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Przede wszystkim wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zatem kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy, wydając zaskarżony akt, nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji i zebranego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa. W związku ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, sąd podziela stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W przedmiotowej sprawie kluczowym zagadnieniem pozostaje kwestia czy ojciec skarżącego J. G., F. G. został zmuszony do opuszczenia swojej nieruchomości w związku z innymi okolicznościami , o których mowa w art.1ust,2 ustawy zabużańskiej. Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. w art. 1 ust. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich" z 1944 r. i umów enumeratywnie w nim wymienionych. Co wynika z treści art. 1 ust. 2, przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone po 1 września 1939 r. opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 2 tej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; posiada obywatelstwo polskie. Zgodnie z wyrokami sądów administracyjnych w porównywalnych sprawach (wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: I SA/Wa 2020/05, I SA/Wa 715/08, I SA/Wa 299/10 i I SA/Wa 1512/08) łączne spełnienie wszystkich wymogów art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. jest konieczne i decydujące w kwestii potwierdzenia lub niepotwierdzenia prawa do rekompensaty. Skarga J. G., ze względu na niespełnienie jednego z powyższych, ustawowych wymogów przez F.G. , nie może być uwzględniona. Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Wyroku z dnia 26 maja 2010 r. (sygn. akt I SA//Wa 299/10, niepubl.): niezbędnym do potwierdzenia prawa do rekompensaty jest, by spadkodawca - pierwotny właściciel - sam był osobą uprawnioną do rekompensaty, poprzez spełnienie przesłanek wskazanych w art. 2 "ustawy zabużańskiej". Pierwotny właściciel musiał więc pozostawić nieruchomość z przyczyn wskazanych w art. 1 powołanej ustawy. Brak spełnienia tej przesłanki oznacza, iż uprawnienie do potwierdzenia prawa do rekompensaty nie przysługuje mu i tym samym nie przysługuje jego ewentualnym spadkobiercom. Niespełnienie tego wymogu oznacza, iż osobom, które wywodzą swoje prawo do rekompensaty jako spadkobiercy pierwotnego właściciela, przedmiotowe prawo nie może być potwierdzone. Należy podkreślić, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną kumulatywnie wszystkie wskazane w art. 1 i 2 ww. ustawy przesłanki. Niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje utratą prawa do rekompensaty w świetle art. 7 ust. 2 powołanej ustawy. W ocenie Sadu, w rozpoznawanej sprawie, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie - postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...].04.1994r. [...] - jednoznacznie wynika, że przedwojenny właściciel nieruchomości F. G., nie opuścił opisanego wyżej majątku po 1 września 1939 r., z przyczyn związanych z rozpoczętą wojną lecz stale w nim zamieszkiwał aż do swojej śmierci gdyż zmarł w T. [...]01.1951 r. Jeśli więc , ustawodawca uzależnia przysługiwanie lub nie, prawa do rekompensaty właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, od tego czy opuścił je z przyczyn, związanych z wybuchem wojny, należy stwierdzić, że ojciec skarżącego nie spełnił tej ustawowej przesłanki. Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie I SA/Wa 1512/08, innych wymogów, niż opisane w art. 1 i 2, przepisy cytowanej ustawy nie przewidują. Przepisy te zaś są oczywiste i jasne i z tego powodu - co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 lipca 2008 r. (sygn. akt I OSK 1087/07 - niepubl.) - sięgnięcie w ich przypadku do wykładni innej aniżeli gramatyczna jest nieuprawnione. Zatem wykładnia rozszerzająca, przyznająca prawo do rekompensaty nie tylko osobom spełniającym warunki wyżej opisane byłaby, wobec oczywistości i jasności przepisów ustawy nieprawidłowa. Podkreślić należy , że zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04 rekompensata za pozostawienie mienia , w związku z działaniami wojennymi , poza obecnym terytorium Rzeczpospolitej nie ma charakteru czysto odszkodowawczego. W założeniu, kompensacja ta ma przede wszystkim cechy świadczenia "pomocowego" o charakterze w pierwszej kolejności socjalnym , umożliwiającego obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej ponowny start życiowy po utracie mienia pozostawionego poza nowymi granicami państwa polskiego. Była, zgodnie z postanowieniami umów republikańskich, przeznaczona wyłącznie dla obywateli Rzeczypospolitej Polskiej (wg stanu prawnego z dnia 1 września 1939 r.) narodowości polskiej i żydowskiej, którzy-decydując się na przesiedlenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach po II wojnie światowej -manifestowali tym postępowaniem swą więź z państwem i narodem polskim. Miała ona zatem zrekompensować niedogodności związane z koniecznością szybkiego opuszczenia domu spowodowaną działaniami wojennymi, ułatwić ponowny start życiowy w nowym miejscu i okolicznościach oraz w pewien sposób "wynagrodzić" przywiązanie do państwa Polskiego, silniejsze od potrzeby zachowania własnego majątku. W przypadku F. G. żadna z tych funkcji rekompensaty nie miałaby zastosowania, gdyż nie opuścił on swojego majątku w związku z działaniami wojennymi, ani z innych przyczyn z nimi związanych. Mając powyższe na uwadze Sąd, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.