I SA/Wa 2020/05

WyrokWSA w Warszawie2006-06-09

Skład orzekający: Ewa Dzbeńska, Anna Lech, Iwona Kosińska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy osoba, której ojciec opuścił nieruchomość na terenach dawnej Polski w grudniu 1939 r. w związku z wojną, ale nie repatriował się na podstawie umów międzynarodowych wymienionych w ustawie z 2003 r., jest uprawniona do zaliczenia wartości tej nieruchomości na poczet ceny sprzedaży lub opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji błędnie zinterpretowały ustawę z dnia 12 grudnia 2003 r., ograniczając prawo do rekompensaty wyłącznie do osób, które repatriowały się na podstawie wskazanych w niej umów międzynarodowych. Sąd stwierdził, że ustawa ta, podobnie jak późniejsza ustawa z 2005 r., obejmuje również osoby, które opuściły swoje nieruchomości z przyczyn niezależnych od nich, związanych z wojną, nawet jeśli nie przeszły formalnej procedury repatriacyjnej. W związku z tym uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Stan faktyczny
Skarżący K. K. domagał się potwierdzenia prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza granicami Polski przez jego ojca, W. K. Organy administracji odmówiły, uznając, że W. K. nie repatriował się na podstawie umów międzynarodowych wskazanych w ustawie z 2003 r. Skarżący argumentował, że jego ojciec opuścił nieruchomość wbrew woli z powodu działań wojennych, a ustawa nie ogranicza prawa do rekompensaty wyłącznie do osób repatriowanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną.
Rozstrzygnięcie
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Infrastruktury oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...], a także stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie NSA Anna Lech Asesor WSA Iwona Kosińska /spr./ Protokolant Michał Samoraj po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2005 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. K., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. W jej uzasadnieniu organ II instancji stanął na stanowisku, że wnioskodawca wystąpił o potwierdzenie prawa zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego przez jego ojca W. K. Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. odmówił potwierdzenia posiadania przez K. K. uprawnień do zaliczenia wartości przedmiotowego mienia. W uzasadnieniu decyzji organ wojewódzki stwierdził, iż właściciel mienia, W. K., nie repatriował się na podstawie wymienionych w ustawie umów, a zatem K. K. nie jest osobą uprawnioną do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem K. K. złożył odwołanie do Ministra Infrastruktury. W jego uzasadnieniu stwierdził, że wydana decyzja jest nieprawidłowa, ponieważ pogląd, że wnioskodawca nie będąc ewakuowany z dawnych terenów polskich w trybie umów międzynarodowych wymienionych w art. 1 sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39, ze zm.) nie jest uprawniony do rekompensaty za pozostawione mienie, nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Infrastruktury stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż W. K. przybył na teren Polski w grudniu 1939 r., a więc nie repatriował się w trybie "umów republikańskich". Ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. ogranicza zaś uprawnienie do uzyskania rekompensaty za pozostawione mienie jedynie do osób repatriowanych na podstawie jednej z umów wymienionych w art. 1 tej ustawy. Mając powyższe na uwadze i uznając zasadność decyzji Wojewody [...], organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Decyzja ta stała się podstawą wniesienia przez K. K. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że w 1939 r. pas szerokości około 400 km został zaanektowany przez ZSSR. Jego ojciec, W. K. wraz z rodziną posiadający polskie obywatelstwo, zamieszkały i pracujący na terenach wschodnich Polski, na skutek najazdu wojsk radzieckich znalazł się we wrześniu 1939 r. pod okupacją ZSRR. Represje ówczesnych władz ZSRR wobec Polaków spowodowały, że jego ojciec wraz z rodziną dnia [...] grudnia 1939 r. przekroczył granicę radziecko-niemiecką i znalazł się na terenach zaanektowanych przez Niemcy, pod okupacją niemiecką, a posiadane mienie położone w P., woj. [...], składające się z gospodarstwa o powierzchni [...] ha wraz z zabudowaniami pozostało w ZSRR. Opuszczenie rodzinnej nieruchomości nastąpiło wbrew ich woli i z przyczyn od nich niezależnych. Nie może zatem ponosić jakichkolwiek ujemnych konsekwencji z tego tytułu. Zdaniem skarżącego fakt, że ustawodawca nie przewidział wprost tego rodzaju sytuacji, nie może mieć wpływu na jego uprawnienia. Oddalenie złożonego wniosku jest jego zdaniem niesprawiedliwe i nieprawidłowe. Ponadto skarżący uznał, iż z przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego nie wynika, iż przepisy te znajdują zastosowanie wyłącznie do osób ewakuowanych. Na dowód czego przywołał treść art. 2 tej ustawy. Ponieważ skarżący był i pozostaje obywatelem polskim, zamieszkiwał na terenie byłych ziem państwa polskiego i z cała pewnością opuścił swoją nieruchomość w związku z wojną, która rozpoczęła się w 1939 r., w związku z tym spełnia wszystkie przesłanki wynikające z wyżej wymienionej ustawy. Z tych względów K. K. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa przez błędną wykładnię przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego poprzez przyjęcie, iż ustawa dotyczy jedynie osób ewakuowanych i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z jego wnioskiem. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując w ramach kontroli legalności zaskarżonej decyzji analizy zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego Sąd uznał zasadność złożonej skargi. Organy I i II instancji zgodnie przyjęły, że z brzmienia art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r Nr 6, poz. 28, ze zm.) wynika, iż uprawnienia o których mowa w ustawie nabyły wyłącznie osoby, które poddały się procedurze repatriacji przewidzianej wymienionymi w niej porozumieniami międzynarodowymi i spełniają inne, określone w ustawie warunki. Wobec takiej interpretacji przepisów ustawy oraz niekwestionowanego faktu, że skarżący opuścił tereny Państwa Polskiego przed 1944 r. a po zakończeniu wojny powrócił do Polski z terenu Niemiec, organy administracji zaniechały w toku postępowania ustalenia innych okoliczności sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny stanął jednak na stanowisku, że przed-stawiona przez organy wykładnia przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego nie znajduje uzasadnienia ani w treści jej przepisów, ani w ugruntowanym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, które nie może być pominięte przy analizie prawidłowości stanowiska organów rozstrzygających przedstawioną sprawę. Jak wynika z treści art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. "Ustawa określa zasady zaliczania na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w: 1) układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski; 2) układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski; 3) układzie z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad, dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski; 4) umowie z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR, i o ich ewakuacji do Polski, i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski, i o ich ewakuacji do ZSRR." Z przywołanego brzmienia art. 1 wynika jednoznacznie, że dotyczy on kwestii określenia rodzaju mienia, którego utrata może rodzić prawo do rekompensaty w formie przewidzianego w ustawie zaliczenia. Oznacza to, że generalnie zaliczeniu podlega "wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r." Z redakcji tego przepisu wynika, iż w dalszej jego części następuje uszczegółowienie zakresu przedmiotowego ustawy, poprzez uściślenie, że uprawnienie do zaliczenia dotyczy tych nieruchomości, za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w wymienionych dalej porozumieniach międzynarodowych. W treści tego artykułu brak jest odniesień do podmiotowego zakresu działania ustawy, a więc do kręgu osób uprawnionych do przewidzianego ustawą zaliczenia. Zakres podmiotowy omówiony jest wyczerpująco dopiero w art. 2. Zwrócić przy tym należy uwagę na fakt, że (wbrew odmiennemu stanowisku prezentowanemu przez organy rozpatrujące sprawę) ani w art. 1, ani w art. 2, ani w żadnym innym przepisie tej ustawy ustawodawca nie zawarł warunku, aby jedynie osoby, które podlegały procedurze repatriacji, przewidzianej przywołanymi porozumieniami międzynarodowymi, były osobami uprawnionymi do uzyskania zaliczenia. Wprost przeciwnie, w art. 2 zawarto różne warunki, jakie musiała spełniać osoba ubiegająca się o tzw. rekompensatę za mienie zabużańskie. Między innymi warunek, że właściciele pozostawionych nieruchomości "zamieszkiwali w dniu 1 września 1939 r. na terenach, o których mowa w art. 1, byli w tym dniu obywatelami polskimi i opuścili te tereny w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r." Gdyby, jak to przyjęły organy obu instancji, niezbędnym warunkiem do uznania uprawnień do tzw. rekompensaty był fakt repatriacji wyłącznie w ramach akcji zorganizowanej na podstawie wymienionych w art. 1 porozumień międzynarodowych, to w oczywisty sposób zbędny byłby wymóg opuszczenia tych terenów "w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r." zamieszczony przez ustawodawcę w art. 2 ust. 1. Zdaniem Sądu wymienienie w art. 1 ustawy z 2003 r. określonych porozumień międzynarodowych ma dla jej treści jedynie takie znaczenie, że ogranicza przedmiotowy zakres ustawy do nieruchomości, za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w tych -kontynuuje realizację zobowiązania podjętego w międzynarodowych porozumieniach wobec obywateli polskich, którzy poddali się repatriacji. Nie ulega wątpliwości, że zobowiązanie to dotyczyło wówczas wyłącznie osób repatriowanych w ramach zawartych porozumień. Nie oznacza to jednak, że Państwo Polskie nie może obecnie udzielić świadczeń analogicznych do przyrzeczonych w porozumieniach innym osobom, znajdującym się w podobnej sytuacji. Sąd uznał, że w ramach ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego ustawodawca stworzył warunki dalszej realizacji świadczeń przyrzeczonych aktami prawa międzynarodowego, jak i świadczeń dla innych osób, znajdujących się w podobnej sytuacji. Podkreślić należy, że przedstawiona powyżej analiza treści przepisów art. 1 ustawy znajduje potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W szczególności w uchwałach z dnia 30 maja 1990 r. (sygn. akt III CZP 1/90, publ. OSNC 1990/10-11/129), 5 czerwca 1990 r. III CZP 4/90 (nie opubl.) oraz 10 kwietnia 1991 r. (sygn. akt III CZP 84/90, publ. OSNC 1991/8-9/97) Sąd Najwyższy dokonał wykładni obowiązujących ówcześnie przepisów art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. z 1998 r. Dz. U. Nr 14, poz. 74, ze zm.). W obszernych uzasadnieniach wyjaśnił, dlaczego zasadne jest objęcie uregulowaniami dotyczącymi realizacji zobowiązań podjętych przez Państwo Polskie w porozumieniach dotyczących repatriacji kręgu obywateli szerszego niż tylko te osoby, które opuściły tereny zajęte przez Związek Radziecki w ramach zorganizowanej akcji repatriacyjnej. Dokonana w tych orzeczeniach analiza zarówno ówczesnej sytuacji prawnej i faktycznej osób, które opuściły nieruchomości w związku z wojną, jak i charakteru zobowiązań podjętych przez Państwo w ramach porozumień międzynarodowych oraz wnioski, jakie współcześnie wynikają z tej analizy pozostają aktualne mimo zmiany przepisów regulujących realizację tych zobowiązań. Należy podkreślić, że Sąd Najwyższy orzekał w stanie prawnym, w którym z brzmienia przepisu wynikało, że uprawnienia przyznano "osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły majątek nieruchomy na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez Państwo mają otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą". Skoro w takim stanie prawnym Sąd Najwyższy nie miał wątpliwości, że podobne uprawnienia przysługują osobom, które spełniają określone warunki, ale nie brały udziału w akcji repatriacyjnej, to wydaje się oczywiste, że po zastąpieniu przepisu zawierającego klauzulę o charakterze podmiotowym: "osoby, które (...) pozostawiły majątek nieruchomy (...),a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez Państwo mają otrzymać ekwiwalent", przepisem zawierającym klauzulę o charakterze przedmiotowym: "nieruchomości (...) za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia" nie ma podstaw do twierdzenia, że taka zmiana redakcji przepisu zawęża krąg osób uprawnionych. Także w obszernym uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r. (sygn. akt K 2/04, publ. OTK-A 2004/11/117), dotyczącym przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 28, ze zm.) Trybunał potwierdził obowiązującą wcześniej linie orzecznictwa w sprawach tzw. mienia zabużańskiego. Przypomniał, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 grudnia 2002 r. (sygn. akt K 33/02, publ. OTK-A 2002/7/97) przyznane prawo zaliczenia wartości utraconego mienia ma szczególny charakter jako prawo majątkowe o charakterze publicznoprawnym i jako takie objęte jest konstytucyjną ochroną praw majątkowych. Oznacza to, że ograniczenia takich uprawnień przez ustawodawcę, aczkolwiek możliwe, muszą spełniać surowe wymogi konstytucyjne. Trybunał uwzględniał tak określone standardy do oceny konstytucyjności ograniczeń podmiotowych wprowadzonych ustawą z dnia 12 grudnia 2003 r. Z wyroku Trybunału nie wynika, aby w toku postępowania zakładano, że przedmiotowa ustawa ogranicza uprawnienia do uzyskania zaliczenia jedynie do osób, które dokonały repatriacji w ramach wymienionych w ustawie porozumień międzynarodowych, aczkolwiek potwierdzono, że ówcześnie jedynie tych osób dotyczyły prawno-międzynarodowe zobowiązania wynikające z tych porozumień. Nie sposób również pominąć faktu, że uchwalona w dniu 8 lipca 2005 r. ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418), która uchyliła ustawę z dnia 12 grudnia 2003 r., na podstawie której orzekano w przedmiotowej sprawie, zawiera odmienną konstrukcję prawną określającą krąg osób uprawnionych. Zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 ustawa ta dotyczy "realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie" wymienionych następnie porozumień międzynarodowych. Oznacza to, że przepis ten określa zarówno zakres podmiotowy, jak i przedmiotowy prawa do rekompensaty jako wynikający bezpośrednio z wymienionych porozumień, a więc w szczególności dotyczy osób, które repatriowały się w ich ramach lub podlegały wypędzeniu. Dopiero więc treść art. 1 ust. 1 ustawy z 2005 r. zawiera zapisy, których znaczenie w rozpatrywanej sprawie organy błędnie przypisywały art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Jednocześnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nie pozostawia jednak wątpliwości, że podobnie jak we wcześniejszych uregulowaniach intencją ustawodawcy jest objęcie prawem do rekompensaty szerszego kręgu osób, niż osoby repatriowane w ramach wymienionych porozumień. Art. 1 ust. 2 stanowi bowiem, że "przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej." Taki kształt nowych uregulowań prawnych nie pozostawia wątpliwości, że niepoddanie się formalnej procedurze repatriacyjnej nie ma decydującego znaczenia przy ustaleniu prawa do rekompensaty. W tym zakresie rozwiązania ustawowe niezmiennie utrzymują standardy wyznaczone wspomnianymi orzeczeniami Sądu Najwyższego. Biorąc powyższe wywody pod uwagę Sąd uznał, że organ I instancji poprzez ograniczenie postępowania do ustalenia, że rodzina skarżącego nie powrócił do kraju w ramach zorganizowanej akcji repatriacji i stwierdzenia, że wyklucza to nabycie przez niego uprawnień wynikających z ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., nie zebrał, nie wyjaśnił i nie rozpatrzył dokładnie całego materiału dowodowego. Tym samym przedstawiona sprawa nie została przez organ dostatecznie zbadana. Ponadto organ I instancji dokonał niewłaściwej interpretacji przepisów art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji administracyjnej organ odwoławczy naruszył także obowiązujące przepisy prawa. W tej sytuacji Sąd uznał, że zapadłe decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 6, 7 i 77 §1, 80 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie organ I instancji ustalił, że ojciec wnioskodawcy W. K. opuścił swój majątek w grudniu 1939 r., czyli nie repatriował się na podstawie wymienionych w przywołanej ustawie umów, a zatem K. K. nie jest osobą uprawnioną do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. Ponieważ fakt ten nie może stanowić wyłącznej podstawy odmowy potwierdzenia ewentualnych uprawnień skarżącego, w toku ponownie prowadzonego postępowania organ powinien ustalić inne okoliczności sprawy, istotne z punktu widzenia obecnie obowiązujących przepisów. W istniejącym orzecznictwie (patrz zwłaszcza wyrok Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 1991 r. - sygn. akt III CZP 29/91, nie publ.) podkreślono, że na równi z osobami, które powróciły do kraju na podstawie wymienionych umów powinny być traktowane osoby, które nie mogły z prawa do repatriacji skorzystać. Chodzi o osoby, które zamieszkiwały przed 1 września 1939 r. na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego, pozostawiły tam mienie nieruchome i opuściły ZSRR przed rozpoczęciem ewakuacji między innymi w związku z wydarzeniami wojennymi, wskutek czego ich mienie nie zostało urzędowo opisane, a one nie zostały umieszczone na listach ewakuacyjnych (uchwała Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1990 r., III CZP 1/90/OSNCP 1990 poz. 129). Oznacza to, że prawo do omawianego ekwiwalentu przysługuje osobom, które były obywatelami polskimi w chwili rozpoczęcia wojny w 1939 r., przebywały na terenach RP, które nie weszły w skład obecnego Państwa i pozostawiły swoje mienie na tych terenach. W związku z tym organ ustalić powinien, czy utrata własności nieruchomości przez skarżącego nastąpiła w okolicznościach, które objęte są dyspozycją obowiązujących przepisów dotyczących prawa do rekompensaty. Dopiero bowiem wszechstronne wyjaśnienie tych kwestii pozwoli na prawidłowe ustalenie posiadania przez K. K. uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. Rozpoznając ponownie sprawę Wojewoda [...] biorąc pod uwagę treść art. 27 i 28 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz.1418) prowadzić je będzie już na podstawie tej ustawy. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c i a oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło