II GSK 814/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska Sędzia NSA Jan Bała (spr.) Sędzia del. NSA Stanisław Śliwa Protokolant Karol Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 12 września 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 15 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Op 402/11 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z 15 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Op 402/11, oddalił skargę M. G. (dalej: skarżący) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy. Referując stan faktyczny sprawy, Sąd I instancji podał, że skarżący zobowiązania wobec ZUS odziedziczył, przyjmując spadek po zmarłym ojcu. W dniu [...].12.2010 r. do ZUS wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie należności z uwagi na stan majątkowy, który uniemożliwia wywiązanie się z zadłużenia niezawinionego przez wnioskodawcę. W uzasadnieniu wniosku przedstawiono, iż zobowiązany osiąga dochód w kwocie 1.500 zł brutto, z tego opłaca składki na ubezpieczenie społeczne, niezbędne zakupy, opłaty za telefon komórkowy, pozostałe wydatki, w tym odzież i obuwie oraz spłaca kredyt. Sytuacja materialna spowodowała, że zamieszkał z matką, która również ma niewielkie środki na swoje utrzymanie (emerytura w wysokości 1.410 zł). Tym samym po opłaceniu niezbędnych wydatków dnia codziennego wraz z lekarstwami matki do ich wspólnej dyspozycji pozostaje kwota 1.084,65 zł. W oparciu o zebrany materiał dowodowy ZUS ustalił, iż zobowiązany wraz z matką nie korzysta z żadnych form pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, gospodarstwo domowe prowadzi wraz z matką. Łączny dochód rodzinny wynosi 2.680 zł, zaś miesięczne wydatki w tym zakup leków wynoszą 735 zł, zatem zdaniem organu rodzinie do dyspozycji pozostaje dochód w kwocie 1.945 zł. Ustalono również, że wobec M. G. w dniu [...].10.2010 r. skierowano do Sądu Rejonowego w O. Wydział VI Ksiąg Wieczystych wniosek o wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości stanowiącej własność skarżącego oraz dokonano zabezpieczenia na udziale matki A. G.. Wobec wnioskodawcy nie wdrożono postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wskazane w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585). Na podstawie delegacji ustawowej wynikającej z art. 28 ust. 3b ustawy systemowej Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365) określił przypadki, w których organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli ubezpieczony wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ dokonał analizy przesłanek wynikającej z § 3 tegoż rozporządzenia i stwierdził, że skarżący nie spełnia warunków do umorzenia należności. Zdaniem organu, skarżący nie dołożył też starań, aby odrzucić spadek po zmarłym ojcu a nadto nie złożył odwołania od decyzji orzekającej o jego odpowiedzialności za zobowiązania ojca, co należało uznać za zgodę na obciążenie go odpowiedzialnością za te zobowiązania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. stwierdził, że organy prawidłowo oceniły, że nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy zasadnie uznały, że skarżący uzyskuje dochody ze świadczenia pracy i jest współwłaścicielem mieszkania, a wobec skarżącego nie wszczęto postępowania egzekucyjnego. Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż w toku kontrolnego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tej zasady, która nakazuje organom administracji publicznej uwzględnić interes społeczny i słuszny interes obywateli. WSA nadmienił, że skarżący może powtórnie złożyć wniosek o umorzenie należności składkowych w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów w sprawie. W skardze kasacyjnej na powyższe orzeczenie M. G. wniósł o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Skargą kasacyjną zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik, a to art. 145 § 1 ust. 1 pkt c/ Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – poprzez jego błędne zastosowanie wobec naruszenia przez organ, który wydał prawomocną decyzję, art. 7 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela, odmawiając mu umorzenia nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu podał, że organ w ramach uznania administracyjnego nie wziął pod uwagę jego słusznego interesu indywidualnego, a sam WSA nie pochylił się należycie nad tym problemem. Zdaniem skarżącego bezspornym jest, że skarżący znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej, która została niezwykle skrupulatnie wykazana przez stronę w toku całego postępowania. Poza sporem jest również fakt, że skarżący nie zaciągnął zobowiązań, za które jest odpowiedzialny i że odziedziczył je, wskutek niedostatecznej świadomości prawnej w owym okresie. Fakt przyznania organowi administracyjnemu swobody uznania w zakresie wydania decyzji w przedmiocie umorzenia należności względem ZUS, nie pozwala jednak organowi na pełną dowolność w tym zakresie. Swoboda ta ograniczona być powinna obowiązkiem uwzględnienia słusznego interesu jednostkowego strony przy wydawaniu danej decyzji, stanowiącego realizację podstawowej zasady postępowania administracyjnego z art. 7 k.p.a. Sąd administracyjny winien więc zbadać, czy organ administracyjny nie przekroczył ustawowo zakreślonych ram uznania administracyjnego w kontekście zasady uwzględniania słusznego interesu obywatela. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. Wynikające z powołanego przepisu związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego określenia jej podstaw. Prawidłowe określenie podstaw kasacyjnych obejmuje zarówno obowiązek ich przytoczenia jak i uzasadnienia. Wynika to wprost z treści art. 176 p.p.s.a. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo określać, do jakiego, zdaniem skarżącego, naruszenia przepisów prawa doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mimo że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionej podstawy, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonej podstawy kasacyjnej (por. wyroki NSA z: 5 sierpnia 2004 r. sygn. akt FSK 299/04 z glosą A. Skoczylasa OSP 2005, nr 3, poz. 36; 9 marca 2005 r. sygn. akt GSK 1423/04 Lex nr 186863; 10 maja 2005 r. sygn. akt FSK 1657/04 Lex nr 238595; 12 października 2005 r. sygn. akt I FSK 155/05 Lex nr 173263; 23 maja 2006 r. sygn. akt II GSK 18/06 Lex nr 236385; 4 października 2006 r. sygn. akt I OSK 459/06 Lex nr 281385). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza między innymi, że Sąd ten nie jest uprawniony do formułowania za stronę przyczyn jakie spowodowały postawienie zarzutu, jak również nie jest rzeczą Sądu domyślanie się w tym zakresie intencji strony. W skardze kasacyjnej kastrator zarzucił wyłącznie naruszenie art. 145 § 1 ust. 1 pkt c/ p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie wobec naruszenia przez organ art. 7 k.p.a., gdyż nie uwzględnił słusznego interesu obywatela, odmawiając mu umorzenia nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Odnosząc się do tych zarzutów stwierdzić należy, iż przepis art. 145 § 1 ust. 1 lit. c/ p.p.s.a. dotyczy jedynie sposobu rozstrzygania przez Sąd I instancji, a mianowicie Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji takich naruszeń prawa nie stwierdził, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i dlatego skargę oddalił na postawie art. 151 p.p.s.a. Odnosząc się zaś do zarzutu naruszenia art. 7 k.p.a., to stwierdzić należy, iż wyraża on zasadę ogólną uwzględnienia nie tylko słusznego interesu obywateli lecz również interesu społecznego, gdyż zgodnie z tym przepisem w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek strony podejmą wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia spawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Skarga kasacyjna koncentruje się zaś wyłącznie na indywidualnym interesie skarżącego, który znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Zauważyć jednak należy, iż Sąd I instancji nie kwestionował trudnej sytuacji materialnej skarżącego, lecz po szczegółowej analizie uzyskiwanych przez skarżącego dochodów oraz ponoszonych przez niego wydatków stwierdził, iż organ zasadnie uznał, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdyż skarżący nie wykazał, aby ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie był w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny (art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne). W skardze kasacyjnej ograniczono się zaś do stwierdzenia dotyczącego trudnej sytuacji materialnej, przy czym nie podjęto nawet próby wykazania, iż ta trudna sytuacja w przypadku opłacenia składek "pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki" o jakich mowa w § 3 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, a zatem aby doszło do naruszenia przepisów prawa stanowiących podstawę odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek ma niewątpliwie charakter uznaniowy, lecz zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej dotyczące przekroczenia przez Sąd I instancji granic tego uznania mają charakter ogólnikowy i sprowadzają się – o czym już była wcześniej mowa – do stwierdzenia dotyczącego trudnej sytuacji materialnej skarżącego. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.