I SA/Ke 171/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska,, Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2010r. sprawy ze skargi A. . na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 28 grudnia 2009 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz A. W. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2009r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. stwierdził, iż odwołanie A. W. wniesione od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K.z dnia 19 listopada 2009r. nr [...] w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004r. zostało wniesione z uchybieniem terminu określonego w art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, iż w/w decyzją nr [...] organ pierwszej instancji określił A. W. zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004r. w wysokości 116 447 zł. Zgodnie z przepisami art. 148 § 1 i 149 Ordynacji podatkowej, przedmiotowa decyzja została doręczona pełnoletniemu domownikowi – J. W. (synowi podatnika) w dniu 23 listopada 2009r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru. Decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. zawierała prawidłowe pouczenie o terminie i trybie wniesienia od niej środka odwoławczego. Zgodnie z art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej, odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. W związku z powyższym organ drugiej instancji stwierdził, że termin do wniesienia odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej dla A. W. upłynął w dniu 7 grudnia 2009r. Pełnomocnik podatnika odwołanie od przedmiotowej decyzji wniósł za pośrednictwem poczty w dniu 8 grudnia 2009r., a więc jeden dzień po upływie terminu do wniesienia odwołania, o czym świadczy stempel na kopercie. Pełnomocnik strony nie złożył przy tym prośby o przywrócenie zaniedbanego terminu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. A. W. zarzucił powyższemu postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w K. naruszenie art. 149 w związku z art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej poprzez stwierdzenie, iż J.W., któremu doręczono decyzję wydaną przez organ pierwszej instancji, jest domownikiem w rozumieniu art. 149 Ordynacji podatkowej i tym samym doręczenie decyzji było skuteczne w świetle przepisów Ordynacji podatkowej, co doprowadziło organ drugiej instancji do wydania zaskarżonego postanowienia i co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem pozbawiło skarżącego możliwości zaskarżenia decyzji pierwszoinstacyjnej. Zdaniem skarżącego, nie ma podstaw do uznania, iż J.W. - odbierający decyzję organu pierwszej instancji - był domownikiem w rozumieniu art. 149 Ordynacji podatkowej, a więc nie można zasadnie twierdzić, iż decyzja ta została skutecznie doręczona skarżącemu. W konsekwencji wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. było bezpodstawne. Doręczenie, o którym mowa w art. 149 Ordynacji podatkowej (tzw. doręczenie zastępcze) jest skuteczne, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: pełnoletni domownik, sąsiad lub dozorca pokwituje odbiór korespondencji, oraz pełnoletni domownik, sąsiad lub dozorca podejmie się oddania korespondencji adresatowi, a ponadto - w przypadku doręczenia korespondencji sąsiadowi lub dozorcy domu - zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy domu zostanie umieszczone w oddawczej skrzynce pocztowej, na drzwiach mieszkania adresata lub widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W ocenie strony skarżącej, w niniejszej sprawie nie doszło do spełnienia żadnej ze wskazanych przesłanek. J. W., który odebrał decyzję Dyrektora UKS, nie może być uznany za domownika w rozumieniu art. 149 Ordynacji podatkowej, ponadto Dyrektor Izby Skarbowej w K. nie wykazał, że J. W. podjął się oddania korespondencji adresatowi. Doręczenie decyzji Dyrektora UKS J. W. było działaniem nieprawidłowym. Jak wskazała strona, pojęcie domownika w rozumieniu art. 149 Ordynacji podatkowej stało się przedmiotem wielokrotnej analizy w doktrynie prawa podatkowego i orzecznictwie sądów administracyjnych, które w skardze powołano i z której wynika, iż o uznaniu krewnego za domownika nie decyduje wyłącznie pokrewieństwo z adresatem korespondencji. Do uznania osoby za domownika konieczne jest jej zamieszkiwanie z adresatem pisma w jednym mieszkaniu lub domu, z zamiarem stałego pobytu. Strona wskazała na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2007r., sygn. akt III SA/Wa 3307/06 i zauważyła, że o uznaniu krewnego za domownika nie decyduje wyłącznie pokrewieństwo z adresatem korespondencji. Do uznania takiej osoby za domownika konieczne jest zamieszkiwanie z zamiarem stałego pobytu osoby odbierającej korespondencję z adresatem pisma w jednym mieszkaniu lub domu, niezależnie od tego, czy osoba ta równocześnie z adresatem korespondencji prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Tymczasem, J. W.i tej przesłanki nie spełnił. J. W. nie zamieszkuje ze skarżącym pod tym samym adresem, tj. na Oś. N. S. (...), (...) K.. Jest zameldowany i mieszka przy ul. K. (...) m (...), (...) K., co potwierdzają dane zamieszczone w jego dowodzie osobistym. W mieszkaniu skarżącego w momencie doręczenia przedmiotowej decyzji J. W. nie przebywał z zamiarem stałego pobytu. Chwilowe jego przebywanie, pomimo pokrewieństwa z adresatem, nie przesądza o statusie domownika, co potwierdza również orzecznictwo sądów administracyjnych (pow. wyżej wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 3307/06) Skoro J. W. nie zamieszkuje ze skarżącym pod tym samym adresem z zamiarem stałego pobytu (i nie zamieszkiwał tam również w dacie odbioru decyzji organu pierwszej instancji), nie można uznać go za domownika w rozumieniu art. 149 Ordynacji podatkowej. W konsekwencji doręczenie decyzji Dyrektora UKS J. W. w dniu 23 listopada 2009r. nie było skuteczne. Wobec tego skarżący nie mógł uchybić terminowi do wniesienia odwołania, stąd zaskarżone postanowienie narusza prawo. Niezależnie od powyższego, zdaniem skarżącego, organ drugiej instancji w zaskarżonym postanowieniu nie wykazał również drugiej ze wskazanych powyżej przesłanek określonych w przepisie art. 149 Ordynacji podatkowej, przesądzających o skuteczności doręczenia zastępczego. Organ nie wykazał bowiem faktu, aby J.W. podjął się oddania przedmiotowej korespondencji adresatowi pisma. W odpowiedzi na powyższą skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Ustosunkowując się do zarzutów skargi, organ podniósł, iż powołany przepis art. 149 Ordynacji podatkowej nie precyzuje pojęcia domownika. Z przepisu tego nie wynika konieczność prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z osobą, która zobowiązała się przekazać pismo adresatowi, jak również nie musi to być osoba, która jest w mieszkaniu zameldowana. Organ powołał się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 1996r., sygn. III RN 27/96 (OSNAPiUS nr 11, poz. 87) i stwierdził, iż status "domowników" adresata pisma mają zamieszkujący z nim w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli, krewni i powinowaci, niezależnie od tego czy równocześnie prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe. Powołany przepis jednoznacznie stanowi, że w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem m.in. pełnoletniemu domownikowi, gdy podjął się on oddania pisma adresatowi. Z zawartego w aktach sprawy potwierdzenia odbioru przesyłki wynika, że decyzja Dyrektora UKS w K.została doręczona pełnoletniemu domownikowi, który podjął się oddania pisma adresatowi. Fakt ten potwierdził własnoręcznym podpisem J. W. - syn podatnika. Ponadto o skutecznym doręczeniu decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. podatnikowi świadczy wniesienie odwołania od tej decyzji do Dyrektora Izby Skarbowej w K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w ramach jego zgodności z prawem, zarówno procesowym jak i materialnym, w granicach wyznaczonych zakresem sprawy i przepisami prawa, w tym art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269 ze zm.) oraz art. 3, 134 §1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., określanej dalej jako ustawa p.p.s.a.), stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie narusza prawo. Jak wynika z akt sprawy, doręczenia decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z dnia 19 listopada 2009r. nr (... ) w sprawie określenia A. W. zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004r. dokonano w mieszkaniu skarżącego, jednakże osobą odbierającą przesyłkę nie była strona osobiście, był nią natomiast jej syn J. W. Fakt ten jako bezsporny należało odnieść do przepisu art. 149 Ordynacji podatkowej. Stanowi on, że w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Jest to środek dla usprawnienia postępowania podatkowego poprzez wprowadzenie zastępczego sposobu doręczania pism. Doręczenie, o którym mowa w art. 149 Ordynacji podatkowej, wywołuje pożądany skutek, gdy łącznie spełnione są następujące warunki: - pełnoletni domownik, sąsiad lub dozorca podejmie się oddania pisma adresatowi, - osoby te pokwitują odbiór pisma, - utrwalony zostanie fakt podjęcia się oddania pisma adresatowi, zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy domu zostanie umieszczone w oddawczej skrzynce pocztowej, na drzwiach mieszkania adresata lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Ażeby doręczenie było skuteczne, osoby podejmujące się oddania pisma, czyli domownik, dozorca lub sąsiad, powinny być pełnoletnie. Pokwitowanie jest dowodem doręczenia pisma domownikowi, natomiast dowód, że domownik podjął się oddania pisma adresatowi, stanowi dopiero wówczas, kiedy zawiera odpowiednią informację (por. wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 2002r., sygn. akt I SA 2614/00, niepubl.). Jeżeli dorosły domownik odebrał decyzję, ale nie oświadczył, czy podejmuje się oddania tego pisma adresatowi, to decyzja nie została doręczona prawidłowo w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej (por. wyrok z dnia 17 września 2002 r., sygn. akt I SA/Wr 1117/00, POP 2003, poz. 62, z. 3). Zwrotne poświadczenie odbioru powinno być szczegółowo i prawidłowo wypełniane przez osobę doręczającą. Z dokumentu tego musi jednoznacznie wynikać, w jaki sposób przesyłka została doręczona. W przeciwnym razie doręczenie nie może zostać uznane za skuteczne (por. wyrok NSA z dnia 24 marca 1999r., sygn. akt I SA/Lu 151/98, niepubl.). Z akt sprawy wynika bezspornie, że odbioru przesyłki w dniu 23 listopada 2009r., adresowanej do skarżącego dokonał jego pełnoletni syn J.W., który pokwitowanie opatrzył datą oraz własnoręcznym podpisem. Fakty te nie są kwestionowane w postępowaniu, jak również przekazanie przez J. W. pisma stronie. Wobec powyższego nie można uznać za zasadny zarzut skargi naruszenia przez organ przesłanki polegającej na braku zobowiązania się J. W. do przekazania przesyłki stronie. Z tego obowiązku J. W. wywiązał się, co potwierdza prawidłowo wypełnione przez doręczyciela pokwitowanie doręczenia przesyłki oraz fakt jej przekazania skarżącemu. Oceniając skuteczność doręczenia w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej wskazać należy, że o statusie domownika decyduje jedna z dwóch przesłanek. Po pierwsze - osoba odbierająca korespondencję musi pozostawać w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa wobec adresata pisma. Po drugie - powinna ona przystąpić do wspólnoty domowej adresata. Przy czym status "domowników" adresata pisma mają zamieszkujący z nim w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci, niezależnie od tego, czy równocześnie prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 listopada 1996r., III RN 27/96, a następnie doktryna: np. P. Pietrasz: Ordynacja podatkowa. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2006 - system informacji prawnej LEX oraz orzecznictwo sądowe, np. wyrok WSA w Lublinie z dnia 11 lutego 2009r. sygn. akt I SA/Lu 691/08 – lex 511389 i wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 stycznia 2007r. sygn. akt III SA/Wa 3307/06- lex 314463). W niniejszej sprawie dla uznania skuteczności doręczenia decyzji jej adresatowi zasadnicze znaczenie ma okoliczność, czy J.W., jako jego krewny (syn) zamieszkuje razem ze skarżącym. Sam fakt pokrewieństwa jest tu bowiem niewystarczający. Również chwilowe przebywanie w mieszkaniu, np. w celu sprawdzenia jego bezpieczeństwa, nie przesądza jeszcze o statusie domownika. W związku zaś z twierdzeniami skarżącego o zamieszkiwaniu syna pod innym adresem okoliczności te należy wyjaśnić. Jeżeli w ich następstwie okaże się, że J. W. nie byłby domownikiem w rozumieniu powołanego przepisu, to nie można by było mówić o skutecznym doręczeniu w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej. Reasumując skoro strona na etapie skargi podważa walor materialny dowodu doręczenia, jakim jest zwrotka pocztowa, to istnieje konieczność dokładnego wyjaśnienia okoliczności doręczenia decyzji. Przepisy o doręczeniach mają charakter gwarancyjny, a ich naruszenie godzi w zasadę czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania. Wątpliwości co do prawidłowości ustaleń w zakresie zastosowania przepisu art. 149 Ordynacji podatkowej, a tym samym skuteczności doręczenia skarżącemu decyzji wymagają ponownej analizy organu, celem zbadania dopuszczalności rozpoznania wniesionego odwołania. Ponieważ stan faktyczny sprawy nie został dokładnie zbadany, doszło do naruszenia art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej. W ponownym postępowaniu w celu wyeliminowania stwierdzonych naruszeń prawa procesowego mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, organ II instancji wyjaśni i usunie wątpliwości dotyczące skutecznego doręczenia przesyłki skarżącemu w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. ,,c" ustawy p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ustawy p.p.s.a. Na koszty te składają się następujące kwoty: 1. kwota 100 zł tytułem zwrotu wpisu od skargi ustalonego na podstawie § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193); 2. kwota 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego określona według stawki minimalnej dla doradców podatkowych na podstawie § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 roku w sprawie opłat za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. z 2003r. Nr 212, poz. 2075); 3. kwota 17 zł tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa dla doradcy podatkowego na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006r. o opłacie skarbowej (Dz. U. Nr 225, poz. 1635) w zw. z częścią IV załącznika do w/w ustawy.