II SA/Ol 870/11

Dnia 6 grudnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2011 roku sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]" organ I instancji odmówił D. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojczymem W. G. powołując się na art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym to przepisem obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Podopieczny zaś wnioskodawczyni nie jest z nią spokrewniony, gdyż jest jej ojczymem. Ponadto posiada on dzieci, na których to w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec swojego ojca. Odwołanie od ww. decyzji wniosła D. K., podnosząc, że w jej ocenie zważywszy na art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 144 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest ona obciążona obowiązkiem alimentacyjnym wobec swojego ojczyma, tak jak jego dzieci z pierwszego małżeństwa. Nadto odwołująca podkreśliła, że ojczym pozostaje pod jej opieką od 30 czerwca 2009r. i jest u niej zameldowany. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawczyni, gdyż nie jest ona osobą, na której ciąży w stosunku do jej podopiecznego, obowiązek alimentacyjny, który należy rozumieć zgodnie z brzmieniem art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. W myśl tego przepisu wspomniany obowiązek obciąża krewnych w linii prostej (wstępnych i zstępnych) oraz rodzeństwo. Wprawdzie mąż matki dziecka, nie będący jego ojcem, może żądać od dziecka świadczeń alimentacyjnych, jeżeli przyczyniał się do wychowania i utrzymania dziecka, ale tylko gdy żądanie odpowiada zasadom współżycia społecznego (art. 144 § 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Nie jest to więc obowiązek bezwzględny. Tak więc w ocenie Kolegium na pasierbicy nie ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny. Obowiązek ten może powstać z chwilą uwzględnienia roszczenia o alimenty przez sąd powszechny. Kolegium wskazało przy tym, że nie jest organem rozstrzygającym o tym, czy W. G. może żądać alimentów od swojej pasierbicy w oparciu o zasady współżycia społecznego, a także nie jest organem ustalającym obowiązek alimentacyjny. Organ II instancji podniósł także, że w sprawie zachodzi również przesłanka negatywna do przyznania D. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego albowiem jest ona rolniczką i nie zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Skargę na ww. decyzję wywiodła D. K.. W uzasadnieniu powtórzyła znaczną część argumentów podniesionych w odwołaniu. Ponadto podniosła, że fakt pozostawania rolnikiem nie wyklucza w jej ocenie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazała przy tym, że skoro art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zalicza do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pracy w gospodarstwie rolnym, to do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego przez rolnika wystarczy jedynie złożenie przez niego oświadczenia. Skarżąca oświadczyła również, że jej obowiązki w gospodarstwie rolnym nie kolidują z opieką nad ojczymem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu i przywołując na poparcie swojego stanowiska określone orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy i Naczelnego Sadu Administracyjnego. W piśmie procesowym z dnia 1 grudnia 2011r. pełnomocnik D. K. podtrzymał w jej imieniu stanowisko przedstawione w sprawie. Podkreślono w nim również, że ojczym skarżącej nadał jej swoje nazwisko, a także utrzymywał ją i wychowywał. W związku z tym nie można przyjąć, że na pasierbicy w ogóle nie ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny, który mógłby jedynie powstać z chwilą uwzględnienia roszczenia o alimenty przez sąd powszechny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. W związku z tym podkreślenia wymaga fakt, że sąd administracyjny nie posiada kompetencji do przyznania lub odmowy przyznania spornego świadczenia. Rola sądu ogranicza się do zbadania, czy właściwe organy administracji przeprowadziły postępowanie zgodnie z prawem je regulującym oraz, czy prawidłowo zastosowały prawo materialne będące źródłem przyznania lub odmowy przyznania uprawnienia. Podkreślić należy, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to między innymi, że sąd nie może w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się jedynie do zarzutów sformułowanych w skardze, ale także powinien wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Niniejsza skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Przesłanki przyznania, wysokość oraz zasady wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego określa art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.). W ust. 1 stanowi on, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przesłanek podmiotowych dotyczy też art. 17 ust. 1a ustawy, który stanowi, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Z przedstawionych przepisów wynika, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym. Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59 ze zm.), zwanej dalej K.r.o. Stosownie do art. 128 K.r.o. polega on na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Zgodnie z art. 61 ze znakiem 7 § 1 K.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.). Wprawdzie zgodnie z art. 144 § 2 K.r.o mąż matki dziecka, nie będący jego ojcem, może żądać od dziecka świadczeń alimentacyjnych, jeżeli przyczyniał się do wychowania i utrzymania dziecka, ale tylko w tedy gdy żądanie jego odpowiada zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje żonie ojca dziecka, nie będącej matką dziecka. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżąca jest pasierbicą jej podopiecznego W. G., a zatem nie należy do osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, gdyż nie jest krewną w linii prostej. Z akt sprawy nie wynika też, że ojczym skarżącej zażądał od D. K. świadczeń alimentacyjnych w związku z przyczynieniem się do jej wychowania i utrzymania. W związku z tym brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia istnienia takiego obowiązku alimentacyjnego skarżącej wobec jej ojczyma. Ponadto nie byłoby rolą Sądu ocenianie czy ewentualne wystąpienie o takie świadczenia alimentacyjne odpowiadałoby zasadom współżycia społecznego. Istotną okolicznością w sprawie jest również to, że W. G. posiada swoje dzieci, na których w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek alimentacyjny. Nadto drugą kluczową kwestią dla przedmiotowego rozstrzygnięcia jest to, że skarżąca jest rolniczką, podlegającą ubezpieczeniu społecznemu rolników. Jak wynika bowiem ze znajdującej się w aktach sprawy informacji (akta adm., k. – 33) Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej D. i H. K. posiadają gospodarstwo rolne o powierzchni 19,7226 ha fizycznych użytków rolnych. Tymczasem przesłanką przyznania świadczenia z cytowanego już wyżej art. 17 ust. 1 ustawy jest brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ze względu na konieczność sprawowania opieki. Stosownie zaś do art. 3 pkt 22 ustawy pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w powyższym rozumieniu oznacza zatem, że mamy do czynienia z osobą bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w powyższych formach i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta. Trzeba też wziąć pod uwagę, że jak wynika z treści art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 145; ze zm.) osobą bezrobotną jest osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej. Wynika z powyższego, że za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie może być uznany rolnik, który musi przecież przynajmniej część czasu przeznaczyć na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego. W tym aspekcie nie zasługują na uwzględnienie wywody skarżącej sprowadzające się do konstatacji, że skoro art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zalicza do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pracy w gospodarstwie rolnym, to do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez rolnika wystarczy jedynie złożenie przez niego oświadczenia, że prace rolne nie kolidują ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym. Podkreślić przy tym trzeba, że standardowym kryterium przyznania danej osobie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest, abstrahując od stanu zdrowia osoby wymagającej opieki i którą należy się zaopiekować, rezygnacja z zatrudnienia, co w niniejszej sprawie bezspornie nie miało miejsca. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011r., I OSK 1987/10). Dostrzec trzeba również, że z pisma Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 7 października 2011r. (akta adm., k. – 33) wynika, że mąż skarżącej pobiera świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką W. K.. Mając na uwadze przytoczoną tu argumentację prawną należy stwierdzić, że świadczenie to pobierane jest przez męża strony skarżącej niezasadnie. Reasumując, uznać należy, iż organy administracji słusznie stwierdziły w niniejszej sprawie brak uprawnienia skarżącej do spornego świadczenia. Wobec tego nie miały możliwości przyznania przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego, Sąd na mocy art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę jako bezzasadną oddalił