II SA/Rz 864/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła Sędziowie NSA Maria Piórkowska /spr./ NSA Małgorzata Wolska Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego -skargę oddala- IISA/Rz 864/11 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO), po rozpoznaniu odwołania W. R., utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] odmawiającą W. R. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad S. R. (babką), legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwana dalej w skrócie k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.) - zwana dalej w skrócie u.ś.r. Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia decyzji wynika, że po rozpoznaniu wniosku W. R. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią S. R., Kierownik GOPS'u w K., działający z upoważnienia Burmistrza [...], decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] odmówił przyznania W. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad S. R. (babka), legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W motywach rozstrzygnięcia wskazując na art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 1a ustawy wskazano, że S. R., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, obowiązek sprawowania opieki w pierwszej kolejności ciąży na jej synu J. R., a nie na wnuczce W. R. J. R. pracuje zawodowo i podejmuje dodatkowe prace dorywcze, w związku z dużymi nakładami na edukację dzieci. W ocenie organu powyższe nie jest okolicznością powodującą niemożność sprawowania opieki nad matką, skoro jedną z przesłanek uzyskania tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia. Odwołanie od tej decyzji złożyła W. R. zarzucając, że jest ona dla niej niezrozumiała i krzywdząca. Podniosła, że absurdem jest, aby jej ojciec - jedyny żywiciel rodziny, miałby się zwolnić z pracy zawodowej, pozbawić rodzinę środków na podstawowe potrzeby materialne i za połowę kwoty, jaką otrzymałby z GOPS, miałby opiekować się schorowaną matką i utrzymać całą rodzinę. Podkreśliła, że ojciec ma na utrzymaniu jej matkę i dwoje młodszego od niej rodzeństwa, które w celu kontynuacji nauki wymaga dużych nakładów pieniężnych. Odwołująca wskazała, że jest emocjonalnie związana z babcią – S. R. i dla całej rodziny najlepszym rozwiązaniem, byłoby sprawowanie przez nią opieki nad schorowaną babcią. Zarzuciła błędną interpretację art. 17 ustawy i wskazując na art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego podniosła, że skoro J. R. z uwagi na trudną sytuację materialną rodziny i posiadaną stałą pracę zarobkową, nie jest w stanie należycie sprawować opieki (bez uszczerbku dla pozostałych członków rodziny) nad S. R., zasadnym jest sprawowanie takiej opieki i pobieranie z tego tytułu zasiłku pielęgnacyjnego przez wnioskodawczynię (wnuczkę) W. R. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] lipca 2011r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium cytując treść art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. wskazało, że jedynymi osobami uprawnionymi do świadczenia pielęgnacyjnego są m. in. osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Obowiązek ten regulowany jest przepisami ustawy z dnia 25.02.1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Wnuczka osoby wymagającej opieki jest osobą obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym w dalszym stopniu. Stosownie do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej (zstępny i wstępny) oraz rodzeństwo. Jednakże obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero z braku osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie może zadośćuczynić obowiązkowi, bowiem uzyskanie od niej środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 krio). Wskazane wyżej przepisy w sposób spójny regulują kolejność zobowiązanych do sprawowania opieki i wskazują jednocześnie pierwszeństwo do uzyskania praw do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium za bezsporne uznało fakt, że S. R. jest osobą wymagającą opieki, legitymuje się orzeczeniem z dnia [...].04.2011r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Zamieszkuje ona wraz z synem i jego rodziną. Z oświadczenia złożonego w dniu [...].05.2011r. przez J. R. wynika, że nie może on sprawować opieki nad matką, gdyż pracuje zawodowo i podejmuje prace dorywcze. Organ wskazał, że W. R. mogłaby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ale dopiero wówczas, gdyby jej babka S. R. nie posiadała syna, albo nie mógłby on sprawować nad nią opieki, co należy wiązać z sytuacją równoznaczną z niemożnością zadośćuczynienia obowiązkowi alimentacyjnemu tj. sprawowanie opieki nad matką byłoby niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W okolicznościach sprawy J. R. nie sprawuje opieki wyłącznie z tego powodu, że pozostaje w zatrudnieniu. Nie jest to przeszkoda, która obiektywnie jest trudna do zwalczenia i nie może zostać zaliczona do sytuacji z którymi ustawodawca wiąże niemożność sprawowania opieki nad najbliższym krewnym. Świadczenie pielęgnacyjne stanowi częściową rekompensatę za utratę ewentualnego dochodu i nie może być traktowane jako dodatkowe źródło dochodu dla członków rodziny osoby niepełnosprawnej zobowiązanych do opieki w dalszej kolejności, którzy aktualnie nie posiadają zatrudnienia. Reasumując Kolegium podniosło, że odmowa przyznania W. R. świadczenia pielęgnacyjnego, nie oznacza, że winna ona zaprzestać opieki. Oznacza to, że koszty takiej opieki winna ponosić wyłącznie osoba zobowiązana do opieki w pierwszej kolejności, która znalazła zastępcę w wykonywaniu swoich obowiązków alimentacyjnych, a nie gmina. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie W. R. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji, podnosząc, że art. 17 ust. 1 ustawy jednoznacznie nie wskazuje, że nie jest ona zobowiązana sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną. Jej zdaniem w przedmiotowej sprawie zaistniały "nadmierne trudności" (na co wskazuje organ) w sprawowaniu opieki nad S. R. przez jej syna J. R. Podniosła, że rodzina żyje na skraju ubóstwa, jedynym żywicielem rodziny jest zatrudniony ojciec wnioskodawczyni. W przypadku rezygnacji przez niego z zatrudnienia i sprawowania opieki nad matką, ucierpią w znacznym stopniu pozostali członkowie rodziny. Z uwagi na niskie zarobki, ojciec wnioskodawczyni nie jest w stanie opłacać kosztów opieki nad matką. Skarżąca wskazała, że zrezygnowała z zatrudnienia, wyrejestrowując się z Powiatowego Urzędu Pracy w J., w celu podjęcia opieki nad chorą babką i złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia z tytułu sprawowania opieki nad S. R. W chwili obecnej pozostaje bez jakichkolwiek środków utrzymania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm./ sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje, postanowienia i akty lub czynności zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest zasadna albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Podstawą materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych / Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), a w szczególności przepis art. 17 ust.1 i ust. 1 a tej ustawy. Z przepisów tych wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu /pkt 1/, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy /Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm./ ciąży obowiązek alimentacyjny /pkt 2/ oraz opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami; konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności /pkt.3/. Z kolei przywołany przepis art. 17 ust. 1 a stanowi, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. W rozpoznawanej sprawie bezspornym między stronami jest, że S. R. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, która wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co wynika z zalegającego w aktach sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2011 r. Niespornym również jest, że S. R. zamieszkuje wspólnie z synem J. R., K. R. oraz ich zstępnymi E. R., P. R. oraz skarżącą- W. R. W rozpoznawanej sprawie, W. R. — wnuczka niepełnosprawnej ubiega się o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną S. R., argumentując niemożnością sprawowania tej opieki przez zobowiązanego w pierwszej kolejności, a pracującego zarobkowo ojca – J. R. Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie wyjaśniają w jakich przypadkach przyjąć należy, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innej osobie niż spokrewnionej w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, gdy osoba ta nie jest w stanie opiekować się niepełnosprawnym. Oznacza to, że oceny tej dokonują orzekające w sprawie organy zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, mając na uwadze, że świadczenie pielęgnacyjne, ze swej istoty służy częściowemu choćby zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponoszą osoby opiekujące się chorym członkiem najbliższej rodziny, wskutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki. Orzekające w sprawie organy przyjęły, że fakt wykonywania pracy zarobkowej przez syna osoby niepełnosprawnej nie wyłącza możliwości sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną matką /tak też wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 2 grudnia 2010 r. II SA/Lu 657/10 lex nr 753921/. W ocenie Sądu, w ustalonym stanie faktycznym sprawy, nie można takiemu rozumieniu przepisów art. 17 ust. 1 i 17 ust. 1 a wyżej powołanej ustawy zarzucić wadliwej interpretacji, mając również na uwadze innych pełnoletnich członków rodziny. Nie bez znaczenia dla oceny stanu faktycznego sprawy jest również to, że skarżąca, jak wynika z oświadczenia J. R. złożonego w dniu [...] maja 2011 r. - studiuje zaocznie, a więc i ona, przyjmując jej argumentację, nie może opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wykonywać w sposób ciągły. Z przyczyn wyżej naprowadzonych, skoro zaskarżona decyzja wydana została w granicach prawa, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji.