VI SA/Wa 1797/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant ref. staż. Monika Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Wojewódzkiego Oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2011 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej M. K. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia [...] kwietnia 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) Oddział w [...] zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego M. K. (dalej: skarżąca) z tytułu pobierania stypendium sportowego. W uzasadnieniu ZUS wskazał, iż w okresie od [...] sierpnia 2010 r. do [...] listopada 2010 r. przeprowadził okresową kontrolę u płatnika składek P. z siedzibą w L. (dalej: uczestnik) m.in. w zakresie prawidłowości i rzetelności obliczania, potrącania i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne oraz innych składek i wpłat. W wyniku kontroli ustalono, że płatnik nie dokonał zgłoszenia M. K. do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania stypendium sportowego. Wniosek ten został przekazany według właściwości do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, który wezwał skarżącą do zajęcia stanowiska w sprawie. W odpowiedzi, pismem z dnia [...] maja 2011 r. M. K. poinformowała, iż w okresie od dnia [...] stycznia 2007 r., do dnia [...] grudnia 2009 r. miała przyznane stypendium sportowe, a ponadto w tym czasie była studentką [...] oraz korzystała z ubezpieczenia zdrowotnego rodziców. Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...], na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027 ze zm.) – dalej: ustawa o świadczeniach, Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia stwierdził objęcie M. K. obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym od dnia [...] stycznia 2007 r., do dnia [...] grudnia 2009 r. z tytułu pobierania stypendium sportowego przyznanego przez P. Jednocześnie organ I instancji wskazał, iż w przypadku skarżącej nie ma zastosowania wyłączenie z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego wynikające z art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach. Decyzja została doręczona M. K. oraz przesłana do wiadomości ZUS oddział w [...]. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 20 i pkt 23 w zw. z art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach przez przyjęcie, iż we wskazanym okresie podlegała objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym i wniosła o umorzenie postępowania w sprawie, względnie stwierdzenie, iż nie była objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jako osoba pobierająca stypendium sportowe. Jednocześnie skarżąca wskazała, iż w okresie od [...] stycznia 2007 r. do [...] grudnia 2009 r. była studentką [...], co jednoznacznie wskazuje na brak podstaw do objęcia jej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jako osoby pobierającej stypendium sportowe. Zdaniem skarżącej stroną niniejszego postępowania powinien być również P. z siedzibą w L., którym wypłacał stypendium i wniosła o zawiadomienie Związku o toczącym się postępowaniu. Dnia [...] czerwca 2011 r. do organu wpłynęło odwołanie P. wraz z wnioskiem o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze strony. Swój interes prawny skarżący wywodził z faktu, iż jako płatnik składek poniesie negatywne konsekwencje ewentualnego wykonania decyzji. W uzasadnieniu wskazał, iż skarżąca w okresie objętym ubezpieczeniem zdrowotnym była studentką [...], co jednoznacznie pozwala przyjąć, iż brak jest podstaw do objęcia jej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jako osoby pobierającej stypendium sportowe. Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...], na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ustawy o świadczeniach oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a." Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ nie zgodził się ze skarżącą, iż bycie studentką jest równoznaczne z faktem, iż nie mogła podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pobierania stypendium sportowego. Zgodnie bowiem z art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach posiadanie statusu członka rodziny zwalnia z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego m. in. studenta. Niemniej jednak w katalogu osób wymienionych w art. 66 ust. 2 ww. ustawy, którzy są zwolnieni z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z powodu posiadania statusu członka rodziny osoby ubezpieczonej bądź statusu członka rodziny będącego osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej nie ma osoby, która pobiera stypendium sportowe. W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 20 i pkt 23 oraz art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach, przez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że w okresie od [...] stycznia 2007 r. do [...] grudnia 2009 r. podlegała objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu wskazała, iż w okresie, którego dotyczy sprawa była studentką [...]. Zgodnie zaś z art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach status członka rodziny osoby ubezpieczonej oraz status członka rodziny będącego osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji zwalnia z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego osoby, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 17-20, 26-28, 30-33. Zgodnie zaś z art. 66 ust. 1 pkt 20 obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego spoczywa na studentach i uczestnikach studiów doktoranckich niepodlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, z wyłączeniem osób, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 1 tej ustawy. Jednocześnie skarżąca wskazała, iż w jej ocenie stroną postępowania powinien być P. z siedzibą w L., który wypłacał stypendium i któremu organ odmówił przyznania statusu strony (decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] organ II instant umorzył postępowanie odwoławcze dotyczące odwołania uczestnika od decyzji organu I instancji z dnia [...] czerwca 2011 r.). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna, aczkolwiek z innych powodów niż wskazane w skardze. Zaskarżona decyzja utrzymała w mocy decyzję dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. stwierdzająca objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym skarżącej z tytułu pobierania stypendium sportowego wypłacanego przez uczestnika postępowania. Organ uznał, iż w katalogu osób wymienionych w art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach, którzy są zwolnieni z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z powodu posiadania statusu członka rodziny osoby ubezpieczonej bądź członka rodziny będącego osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej nie ma osoby, która pobiera stypendium sportowe. Jednocześnie, zdaniem Sądu, organ I instancji uchybił przepisom postępowania rozpoznając sprawę bez udziału płatnika, tj. P., który jest stroną w sprawie i winien mieć z tego powodu zapewniony w niej udział we wszystkich stadiach procedowania. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się więc do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (np. decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (szerzej M. Bogusz: Zaskarżanie decyzji administracyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 1997, s. 22, a także T. Woś: Postępowanie sądowo – administracyjne, Warszawa 1996, s. 105 i nast.). Interes prawny osoby/innego podmiotu prawa do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym (jako kategoria prawa materialnego) wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tej osoby/podmiotu, który to wpływ wynika z prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się więc do ustalenia związku o charakterze materialno-prawnym, między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (tu decyzja administracyjna) może mieć wpływ na tę sytuację w zakresie prawa materialnego. Interes prawny wywodzi się zatem z wynikającego z przepisów prawa rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą indywidualnych praw podmiotu, który się na niego powołuje a prowadzonym postępowaniem. Przymiot strony w postępowaniu administracyjnym, warunkowany istnieniem interesu prawnego, ma w tej sytuacji osoba (inny podmiot prawa), której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw (por. wyrok NSA z 22 września 2011 r. II GSK 929/10 oraz wskazany w nim inny wyrok tego Sądu z 9 grudnia 2005 r. II OSK 310/05). Interes prawny nie wywodzi się z wewnętrznego przekonania osoby, która się na niego powołuje, lecz z wynikającego z przepisów prawa, rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą jej indywidualnych praw a prowadzonym postępowaniem. Oceniając interes prawny płatnika w przedmiotowej sprawie do uczestnictwa w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym należy więc brać pod uwagę przepisy prawa materialnego określające czy i jaki status prawny ma uczestnik w sprawie dotyczącej ustalenia podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu osoby, której wypłacane jest stypendium sportowe. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy o świadczeniach obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby pobierające stypendium sportowe po ukończeniu 15 roku życia niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. W myśl natomiast art. 73 pkt 6 omawianej ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 23, powstaje z dniem przyznania stypendium, a wygasa z dniem utraty prawa do jego pobierania. Za osobę pobierającą stypendium sportowe składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza podmiot wypłacający stypendium (art. 85 ust. 13ustawy o świadczeniach ). Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 omawianej ustawy osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca. Składki na ubezpieczenie zdrowotne osób pobierających stypendium sportowe są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu (art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach). W myśl art. 93 ust. 1 omawianej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych czyli ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), dalej jako: "ustawa systemowa". W myśl zaś art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy systemowej wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS. Z uregulowań powyższych wynika, że osoba pobierająca stypendium sportowe podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, chyba że podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. Stwierdzenie w drodze decyzji administracyjnej podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż podmiot wypłacający stypendium uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby pobierającej stypendium. Rozstrzygnięcie o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pobierania stypendium sportowego wpływa zatem wprost na sferę prawną wypłacającego te stypendium, gdyż nakłada na niego obowiązki płatnika składek za okres objęty wypłacanym stypendium. Natomiast okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem wypłacającego, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Osoba statuowana jako płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest czy podmiot podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, czy też, z uwagi na podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu nie będzie podlegał ubezpieczeniu z tytułu pobierania stypendium sportowego. Później ta kwestia jest już przesądzona konsekwencją ustaleń poczynionych w postępowaniu o ustalenie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ustalenie zatem w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa na sfery prawne dwóch podmiotów: wypłacającego stypendium jako płatnika składek i pobierającego stypendium jako ubezpieczonego. Zatem obie strony umowy mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Skoro P. legitymuje się przymiotem strony w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej z racji wypłacania jej stypendium sportowego, miał prawo wziąć w tym postępowaniu udział. Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony, według której organ winien zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 K.p.a.). W postępowaniu zakończonym ww. ostateczną decyzją organu z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] (zaskarżoną w tej sprawie) zasada ta została naruszona, gdyż – jak już wyżej nadmieniono – organ prowadził je w pierwszej instancji bez udziału jednej ze stron, tj. P., który legitymował się w tym postępowaniu interesem prawnym. Po wniesieniu zaś przez Związek odwołania od decyzji organu I instancji, Prezes NFZ umorzył postępowanie odwoławcze również nie uznając Związku za stronę postępowania. W ten sposób płatnik pozbawiony został możliwości udziału w postępowaniu, zatem brak tego udziału nie wynikł z jego winy, tylko był następstwem decyzji organu, który bezpodstawnie odmówił mu przymiotu strony w sprawie. Z omawianych względów Sąd uznał, że organ administracji z pominięciem powyższych uregulowań prawa materialnego wadliwie ocenił brak interesu prawnego uczestnika do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahenta. Z tych względów w ponownie prowadzonym postępowaniu organ rozpozna merytorycznie sprawę mając na uwadze, iż uczestnikowi powinien przysługiwać status strony w postępowaniu w sprawie dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym pobierającego stypendium sportowe. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku, postanawiając o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.