II GSK 703/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Zielińska Sędziowie NSA Tadeusz Cysek (spr.) Janusz Zajda Protokolant Marta Podoba po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej O. B. – R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 21 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 1226/11 w sprawie ze skargi O. B. – R. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 21 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 1226/11 odrzucił skargę O. B. – R. (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w G. z dnia [...] maja 2010 roku, nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2009. Sąd I instancji przyjął następujący stan sprawy: Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w G. decyzją z dnia [...] maja 2010 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2010 r. w przedmiocie przyznania skarżącej płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. Decyzja organu odwoławczego została doręczona stronie w dniu 17 maja 2010 r. Pismem z dnia [...] czerwca 2010 r. O. B.-R., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę do WSA w G. na powyższą decyzję organu odwoławczego. W dniu [...] sierpnia 2010 r. skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, wskazując, że zaskarżoną decyzję w dniu 17 maja 2010 r. odebrała L. D., nie posiadająca pełnomocnictwa pocztowego w rozumieniu § 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 9 stycznia 2004 r. w sprawie warunków wykonywania powszechnych usług pocztowych (Dz. U. Nr 5, poz. 34 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 681/10 wniosek ten odrzucił. Na skutek zażalenia skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] października 2010 r., sygn. akt II GZ 311/10 uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w G. W uzasadnieniu tego orzeczenia NSA wskazał, że zaskarżona decyzja została doręczona skarżącej w dniu 17 maja 2010 r., a pełnomocnik skarżącej błędnie utrzymywał, że doręczenie nastąpiło w dacie 18 maja 2010 r. WSA w G., ponownie rozpoznając sprawę, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 681/10 odmówił skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. NSA postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r., sygn. akt II GZ 198/11 oddalił zażalenie skarżącej na powyższe postanowienie. Oddalając zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał jednocześnie na potrzebę rozważenia czy podnoszone przez skarżącą okoliczności mogą przemawiać za uznaniem, że skargę wniesiono w terminie i czy sprawie należy nadać bieg. WSA w G. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 681/10 odrzucił skargę O. B. – R., uznając ją jako wniesioną po terminie. Sąd I instancji podniósł, iż skarżąca składając skargę w dniu [...] czerwca 2010 r. nie dochowała trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi, który upłynął w dniu [...] czerwca 2010 r. NSA postanowieniem z dnia [...] listopada 2011 r., sygn. akt II GSK 2219/11 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę WSA w Gdańsku do ponownego rozpoznania. W ocenie NSA, Sąd pierwszej instancji, wydając rozstrzygnięcie, powinien wnikliwie przeanalizować zebrany w sprawie materiał dowodowy i w oparciu o orzecznictwo i przepisy doręczenia pism ocenić prawidłowość odebrania przesyłki przez L. D. Nakazał również ustalić, czy adres podany przez skarżącą jest jej miejscem pracy, czy miejscem zamieszkania. NSA podkreślił, że bez wyjaśnienia prawidłowości doręczenia decyzji organu odwoławczego skarżącej nie jest możliwe ustalenie biegu terminu do wniesienia skargi, a w konsekwencji ocena, czy została ona złożona w terminie. WSA w G., zaskarżonym postanowieniem ponownie odrzucił skargę O. B. -R. W ocenie Sądu, materiał dowodowy znajdujący się w aktach administracyjnych jest wystarczający do stwierdzenia, że adres pod którym doręczono zaskarżoną decyzję jest adresem miejsca zamieszkania skarżącej. Przesądza to o prawidłowości dokonanego doręczenia zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, było to doręczenie zastępcze, o którym mowa w art. 43 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.), tj. dorosłej osobie, która podjęła się oddania pisma adresatowi. Zdaniem Sądu, datą doręczenia zaskarżonej decyzji jest data widniejąca na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, dokonanego przez L. D., tj. 17 maja 2010 r. W związku z tym termin do wniesienia skargi upłynął z dniem [...] czerwca 2010 r. Konsekwencją wniesienia skargi po upływie terminu było, stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.), jej odrzucenie. O. B.-R. wniosła skargę kasacyjną od powyższego postanowienia domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w G. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. polegające na odrzuceniu skargi, z uwagi na jej wniesienie po upływie przewidzianego prawem terminu, bez należytego wyjaśnienia, czy L. D. była osobą upoważnioną do odbioru korespondencji skarżącej, a tym samym, czy rozpoczął bieg termin do wniesienia skargi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca nie kwestionowała, że adres pod którym doręczono przesyłkę zawierającą zaskarżoną decyzję, jest adresem jej miejsca zamieszkania. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem WSA w G., że zaskarżona decyzja została doręczona prawidłowo (osobie uprawnionej). Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił na jakiej podstawie przyjął, że w rozpoznawanej sprawie miało miejsce skuteczne doręczenie zastępcze. W szczególności Sąd pierwszej instancji nie podał, na jakiej podstawie ustalił, że osoba która odebrała zaskarżoną decyzję, jest domownikiem, sąsiadem czy też dozorcą domu skarżącej, tj. jedną z osób o których mowa w powołanym przez Sąd art. 43 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest zasadna. Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 183 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że zakres sądowego rozpoznania sprawy, poza nieważnością postępowania, która w niniejszej sprawie nie zachodzi, jest ograniczony do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Podstawy, na których oparto skargę kasacyjną zmierzają w istocie do podważenia zasadności odrzucenia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w sytuacji gdy zdaniem strony w sprawie nie wyjaśniono czy L. D. (tj. osoba która odebrała zaskarżoną decyzję) była osobą upoważnioną do odbioru korespondencji skarżącej, a tym samym, czy rozpoczął bieg termin do wniesienia skargi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej w powiązaniu z art. 58 § 1 pkt 2 zwrócono uwagę, że Sąd I instancji odrzucając skargę nie wyjaśnił jakie okoliczności utwierdziły go w przekonaniu, iż L. D. jest domownikiem, sąsiadem, czy też dozorcą domu skarżącej, a odwołał się do treści art. 43 k.p.a. Zgodnie z art. 42 k.p.a. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub w miejscu pracy. Przy czym art. 43 k.p.a. stanowi, że w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się za pokwitowaniem dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowe doręczenie zaskarżonej decyzji, gdyż została ona doręczona w miejscu zamieszkania O. B.-R., tj. "osobie dorosłej, która podjęła się oddania pisma adresatowi". Stanowisko Sądu nie uwzględnia jednak, że doręczenie w trybie art. 43 k.p.a. może być dokonane do rąk dorosłego domownika, sąsiada lub dozorcy domu. WSA nie wyjaśnił czy L. D., jest domownikiem, sąsiadem lub dozorcą domu O. B.-R. Podkreślić wypada, iż z orzeczenia NSA z dnia 29 listopada 2011 r. wyraźnie wynikała konieczność wyjaśnienia oceny prawidłowości dokonania doręczenia decyzji organu odwoławczego. Nie ulega wątpliwości, iż zbadanie prawidłowości doręczenia nie mogło w niniejszej sprawie pomijać brzmienia art. 43 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny w tym miejscu zauważa, że przyjęty w art. 43 k.p.a. tryb doręczenia pism adresatowi stanowi wyjątek od zasady doręczania bezpośredniego. Wyjątkowy charakter tego uregulowania prowadzi do wniosku, że nie jest dopuszczalne interpretowanie tego przepisu w sposób rozszerzający. Z treści art. 43 kpa wynika jednoznacznie, że skorzystanie w sposób skuteczny z określonego w nim trybu doręczenia wymaga spełnienia łącznie trzech wskazanych w nim warunków, którymi są: po pierwsze - adresat jest nieobecny w momencie doręczenia pisma, po drugie - pismo przyjmują osobiście za pokwitowaniem dorosłe osoby wymienione w tym przepisie, z zachowaniem kolejności w nim podanej tj. domownik, sąsiad lub dozorca domu, po trzecie - osoby te zobowiązują się do oddania pisma osobiście adresatowi. W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że doręczenia nie dokonano do rąk adresata. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru zaskarżonej decyzji widnieje wprawdzie podpis osoby odbierającej pismo (L. D.), jednak nie zamieszczono informacji czy jest to dorosły domownik, sąsiad czy też dozorca domu skarżącej. Podnieść w tym miejscu należy, że bez wskazanych ustaleń wyłączona była możliwość uznania, że zaskarżona decyzja została skutecznie doręczona adresatowi w trybie art. 43 k.p.a. w dniu 17 maja 2010 r., a w konsekwencji, że [...] czerwca 2010 r. upłynął termin do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia [...] maja 2010 r. Biorąc pod uwagę, że dla stwierdzenia czy doręczenie decyzji było skuteczne w rozumieniu art. 43 kpa niezbędne było ustalenie czy pod nieobecność skarżącej, odbiorca przesyłki, zobowiązując się do oddania jej adresatowi osobiście był dorosłym domownikiem, sąsiadem lub dozorcą domu, a ustaleń takich Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. nie uczynił, niezbędnym było uchylenie zaskarżonego postanowienia. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GSK 616/12. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.