II OZ 752/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary po rozpoznaniu w dniu 13 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 860/11 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy terenu postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach przyznał wnioskującemu o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych W. L. prawo pomocy poprzez zwolnienie go z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] września 2011 r., w pozostałym zaś zakresie wniosek oddalił. W uzasadnieniu wskazano, że okoliczności sprawy pozwalają na uwzględnienie żądania skarżącego tylko w zakresie zwolnienia do wpisu od skargi w wysokości 500 złotych, gdyż uiszczenie takiej kwoty mogłoby stanowić zbyt duże obciążenie dla prowadzonego wspólnie z rodzicami gospodarstwa domowego. Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę W. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] września 2011 r. Skarżący w terminie do wniesienia środka odwoławczego złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazano na trudną sytuację finansowo – bytową skarżącego, zaistniałą na skutek przyczyn od niego niezależnych. Skarżący wskazał, że pozostaje na utrzymaniu rodziców, sam nie posiadając żadnych dochodów ani z nieruchomości, której jest właścicielem ani z tytułu wynagrodzenia za pracę, przy czym podkreślił, że brak zatrudnienia spowodowany jest koniecznością uczestnictwa od roku 2001 w licznych postępowaniach sądowych i sądowoadministracyjnych. W formularzu skarżący powtórzył argumentację podaną wcześniej, wskazując źródła dochodu wspólnego gospodarstwa domowego w wysokości netto około 3300 złotych. Oświadczył również, że domowe opłaty eksploatacyjne wynoszą około 1800 złotych miesięcznie, a na spłatę zobowiązań z tytułu kredytów i pożyczek przeznacza się kwotę ponad tysiąca złotych. Dodatkowo W. L. podał, że jest właścicielem nieruchomości zabudowanej budynkiem o pow. 2432,93 m2, położonym na działce o pow. 4171 m2, natomiast matka posiada dom jednorodzinny na działce 720 m2, a nadto ani on ani jego rodzice nie dysponują zasobami pieniężnymi ani też przedmiotami, których wartość przekraczałaby 3000 euro. Postanowieniem z dnia 9 lipca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Sąd wskazał, że co prawda skarżący nie posiada żadnego źródła utrzymania, jednak zamieszkujący wraz z nim rodzice uzyskują dochód z tytułu emerytury oraz zysku z prowadzonej przez ojca działalności gospodarczej w wysokości ok. 3300 złotych miesięcznie. Jednocześnie wydatki w takim okresie związane z kosztami utrzymania gospodarstwa domowego, na podstawie analizy przedstawionych przez skarżącego dokumentów, kształtują się na poziomie około 700 złotych. Z powyższych kwot, zdaniem Sądu, nie wynika, ażeby skarżący nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a spełnienie tej przesłanki jest niezbędne dla uzyskania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. Do powyższego zestawienia Sąd nie zaliczył wydatków związanych ze spłatą zobowiązań wynikających z umów kredytu i pożyczki wskazując, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy, powodującej, że koszty wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego pokrywa Skarb Państwa, a zatem ogół obywateli, nie pozwala na zaakceptowanie dawania priorytetu regulowaniu przez osobę zainteresowaną tym postępowaniem zobowiązań prywatnoprawnych ponad daniny publiczne. Nawet jednak, gdyby przyjąć, że zobowiązania te nie były zaciągnięte na potrzeby "luksusu konsumpcyjnego", to na potwierdzenie istnienia tych zobowiązań prywatnych przedstawiono jedynie dwie umowy: umowę o pożyczkę zawartą 14 czerwca 2012 r. na łączną kwotę 5000 złotych na okres do 4 czerwca 2019 r., płatną w 84 miesięcznych ratach oraz umowę pożyczki lombardowej zawartej w dniu 19 czerwca 2012 r. na kwotę 320 złotych, płatną jednorazowo do dnia 30 czerwca 2012 r. Skarżący natomiast oświadczył, co nie znajduje potwierdzenia w przesłanych umowach, że na spłatę tego rodzaju zobowiązań przeznacza się kwotę około 1000 złotych. Sąd wskazał, że nawet po doliczeniu ww. wartości do miesięcznych wydatków nie zmienia to zasadniczo sytuacji, w jakiej znajduje się gospodarstwo domowe prowadzone wspólnie przez skarżącego i jego rodziców. Nadal porównując całość wymienionych wyżej wydatków z osiąganymi przychodami, nie można stwierdzić, że została spełniona ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd stwierdził również, że nie do zaakceptowania jest argument, że wnioskodawca pozostaje bez zatrudnienia z uwagi na konieczność aktywnego uczestniczenia w procesach sądowych. Jego sytuacja nie jest zatem następstwem, jak twierdzi, okoliczności od niego niezależnych, ale wyborem skarżącego. Sąd wskazał także, że na rzecz skarżącego zasądzono odszkodowanie w znacznej wysokości, które w kwocie 1 674 401,92 pozostaje w depozycie sądowym, a jego wypłata ma nastąpić na wniosek skarżącego. Podkreślono przy tym, iż Sądowi nie są znane przyczyny, dlaczego skarżący z takim wnioskiem nie występuje, jednak ta okoliczność również nie pozwala na przyjęcie, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zażaleniem W. L. zaskarżył powyższe postanowienie wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. W zażaleniu podniesiono, że zaskarżone postanowienie jest bezpodstawne - z załączonych przez skarżącego odpisów dokumentów wynika, że domowe opłaty eksploatacyjne w poszczególnych miesiącach wynoszą 871,28 zł. Ponadto powyższa kwota nie uwzględnia opłat za opał w okresie grzewczym. Średnia kwota za opał to 625 zł miesięcznie. Skarżący podkreślił jednak, że nie posiada dokumentów świadczących o tych wydatkach. Wskazał również, że kwota miesięcznych rat z tytułu pożyczek i kredytów wynosi ok. 1103,82 zł miesięcznie. Podkreślono przy tym, że zaciągnięte zobowiązania kredytowo-pożyczkowe służą najbardziej niezbędnym i podstawowym potrzebom gospodarstwa domowego skarżącego i jego rodziny oraz umożliwiają funkcjonowanie gospodarstwa domowego. Zdaniem skarżącego, powołana przez niego sytuacja materialna jego gospodarstwa domowego, tj. miesięczny dochód w wysokości ok. 3339,39 zł netto, domowe opłaty eksploatacyjne ok. 1800 zł (1500 zł) miesięcznie, istniejące pożyczki i kredyty ok. 1070,57 zł miesięcznie, jest zgodna z sytuacją faktyczną. Powyższe powoduje, że pozostała kwota przeznaczana na niezbędne utrzymanie to ok. 468,82 zł, czyli 156,27 zł miesięcznie na osobę. Brak środków finansowych jest zatem obiektywny. Istnieje zatem w niniejszej sprawie podstawa do przyznania skarżącemu ustawowego prawa pomocy we wskazanym zakresie. Skarżący podniósł również, że koszty związane z niniejszym postępowaniem nie są jedynymi, bowiem w WSA w Gliwicach toczą się jeszcze dwie inne sprawy, gdzie zobowiązany jest do uiszczania wpisów sądowych oraz pokrycia kosztów reprezentacji przez profesjonalnych pełnomocników. Skarżący zwrócił także uwagę na sprawy toczące się w sądach powszechnych w których bierze udział. Odnośnie zarzutu braku podjęcia przez skarżącego kwoty złożonej do depozytu sądowego skarżący wskazał, że od orzeczenia Sądu Okręgowego w C. z dnia [...] listopada 2011 r. w sprawie dotyczącego zezwolenia na złożenie przedmiotowego świadczenia do depozytu, złożył skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, iż wnioskodawca powinien przedstawić dane dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej, przemawiające za przyznaniem prawa pomocy. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Informację składaną Sądowi należy podać w sposób pełny i rzetelny. Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów, przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawiania wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, której analiza umożliwia rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie skarżący nie udowodnił, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący, który nie posiada żadnego źródła utrzymania, zamieszkuje wraz z rodzicami uzyskującymi dochód miesięczny netto w wysokości ok. 3300 zł. Udokumentowane natomiast przez skarżącego miesięczne wydatki związane z kosztem utrzymania, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji, kształtują się na poziomie ok. 700 zł. Opłaty związane z zakupem opału nie zostały przez skarżącego udokumentowane. Słusznie również zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu na fakt, iż na potwierdzenie istnienia zobowiązań wynikających z umów kredytów i pożyczek w wysokości ok. 1000 zł skarżący przedstawił wyłącznie dwie umowy: umowa o pożyczkę na kwotę 5000 zł na okres od 14 czerwca 2012 r. do 4 czerwca 2019 r., płatną w 84 miesięcznych ratach po 88 zł oraz umowę pożyczki lombardowej zawartą 19 czerwca 2012 r. na kwotę 320 zł, płatną jednorazowo do dnia 30 czerwca 2012 r. Ponadto pomimo wskazania powyższej okoliczności w zaskarżonym postanowieniu skarżący nie przedstawił kopii pozostałych umów. Wskazać także należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Prawidłowo zatem Sąd I instancji uznał, że kredyty zaciągnięte przez skarżącego nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (vide: postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 752/12; postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 81/12; postanowienie NSA z dnia 15 listopada 2011 r. , sygn. akt II OZ 1083/11). Stwierdzić także należy, że prowadzenie wielu postępowań sądowych łączących się z koniecznością stawiania się na terminach rozpraw nie uzasadnia w ocenie Sądu pozostawania biernym w pozyskaniu własnego źródła dochodu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja rodziny wykazana przez skarżącego dokumentami załączonymi do wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie uzasadnia przyjęcia, że poniesienie jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania jest w przypadku skarżącego obiektywnie niemożliwe. Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.