II SA/Łd 1233/11

Dnia 20 stycznia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia NSA Anna Stępień, Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2012 roku sprawy ze skargi M. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uprawnienia do świadczenia pieniężnego oddala skargę. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], po rozpoznaniu wniosku M. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...], Nr [...]. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] roku odmówił przyznania M. W. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 1996 roku, Nr 87, poz. 395 ze zm.). W motywach rozstrzygnięcia organ podniósł, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że strona doznała prześladowań nie objętych przepisami ustawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła, iż jako sześcioletnie dziecko doznała rozłąki z rodziną, nieludzkich warunków bytowania, głodu i zimna. Straciła dom, rodzinę i poczucie stabilizacji. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy własne wcześniejsze rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 roku do dnia 5 lutego 1946 roku oraz po tym okresie do końca 1948 roku z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Jak wskazał organ, treść cytowanego przepisu, w powiązaniu z art. 3 określającym podstawę wymiaru świadczenia za każdy pełny miesiąc trwania pracy, wskazuje, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia. Z treści zacytowanego art. 2 ust. 2 w/w ustawy wynika, iż konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. W pierwszej kolejności należy ustalić, czy dana osoba została deportowana (wywieziona) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Nadto, niezbędnym jest stwierdzenie, iż praca przez tę osobę była wykonywana w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, iż strona wraz z całą rodziną w październiku 1941 roku została wysiedlona z rodzinnej miejscowości, gdyż ten teren został przeznaczony pod poligon wojskowy. Strona była wysiedlona z miejscowości P. Z miejsca zbiórki wszystkich osób deportowanych z okolicy rodzina uciekła do miejscowości R. W dalszej kolejności strona została wywieziona przez swojego ojca do miejscowości N., skąd po pewnym czasie ponownie została zabrana do rodziny, która znajdowała się w miejscowości R. Na tej podstawie organ uznał, iż w sprawie nie miała miejsce deportacja do pracy przymusowej. W ocenie organu, nie budzi wątpliwości fakt wysiedlenia rodziny na odległość ok. 4 km od rodzinnej miejscowości, ale ani strona, ani jej najbliższa rodzina nie wykonywali pracy przymusowej w warunkach deportacji. Strona podczas okupacji przebywała z rodziną, co uwzględniając jej ówczesny wiek jest o tyle istotne, że nie nastąpiło jej oddzielenie od matki, ani zmiana warunków społecznych, czy klimatycznych. W skardze na powyższą decyzję M. W. wniosła o jej uchylenie i przyznanie jej uprawnienia do świadczenia pieniężnego wyjaśniając, że praca jaką wykonywała w czasie okupacji nie była pracą we własnym gospodarstwie rolnym. Z przymusu okupanta ojciec skarżącej pracował w żwirowni. Gdyby nie ucieczka, rodzina skarżącej na pewno byłaby deportowana do innej miejscowości, zatem ucieczka uchroniła rodzinę od pracy przymusowej. Warunki mieszkaniowe i życiowe w jakich znalazła się strona były znacznie gorsze niż innych rodzin wywiezionych do Niemiec, czy Francji. Cała rodzina – 7 osób mieszkała w izbie o powierzchni 16 m2, bez podłogi, spali po trzy osoby na jednym łóżku. Praca 6 – letniego dziecka, w ocenie skarżącej, przy ciężkich pracach polowych i w gospodarstwie u obcych ludzi, była ponad możliwości fizyczne. Strona nie otrzymywała wynagrodzenia, a jedynie kromkę chleba. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do regulacji art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Innymi słowy, Sąd nie ma uprawnień do przyznania stronie uprawnienia do świadczenia pieniężnego zgodnie z jej wnioskiem. Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził naruszenia prawa materialnego, ani naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie znalazł również podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, ani naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowił przepis art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Zgodnie z jego treścią, represją w rozumieniu ustawy jest m. in. deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945 (lit. "a"), lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 roku do dnia 5 lutego 1946 roku oraz po tym okresie do końca 1948 roku z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach (lit. "b"). Minimalny okres pracy uprawniający do uzyskania świadczenia, zgodnie z treścią zacytowanego powyżej przepisu, wynosi 6 miesięcy. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy należy zauważyć, iż skarżąca we wniosku o przyznanie świadczenia wskazała, że w momencie rozpoczęcia II wojny światowej mieszkała w miejscowości P., gm. M. Rodzina skarżącej w październiku 1941 roku została, jak podaje skarżąca, deportowana do pracy przymusowej w miejscowości R., gm. M. W momencie deportacji skarżąca była 6 – letnim dzieckiem. Rodzina strony uciekła z miejsca, w którym zebrani zostali wszyscy represjonowani do miejscowości R., a strona następnie została wywieziona przez ojca do wsi M., gdzie przebywała u wujka. Z uwagi na to, że źle znosiła rozdzielenie z rodziną, ojciec zabrał ją do rodziny, która znajdowała się w miejscowości R. Deportacja zakończyła się powrotem do miejscowości P. w lutym 1945 roku. W tak ustalonym stanie faktycznym organ uznał, iż w sprawnie nie wystąpiła przesłanka do pracy przymusowej uzasadniająca przyznanie stronie świadczenia z tytułu deportacji. Skład orzekający w niniejszej sprawie, po zapoznaniu się ze zgromadzonymi w sprawie dowodami uznał, iż stanowisko organu zasługuje na aprobatę. Podkreślić należy, iż rodzina skarżącej po wysiedleniu z rodzinnej miejscowości, w której zorganizowano poligon uciekła z miejsca, w którym zgromadzeni zostali wszyscy represjonowani. W dalszej kolejności rodzina zaczęła się ukrywać. Skarżąca przez pewien czas przebywała u swojego wuja, powróciwszy później do rodziny. Owszem warunki, w których rodzina zmuszona była bytować były ciężkie, gdyż zamieszkiwali na małej powierzchni żyjąc w prymitywnych warunkach. Strona w czasie okupacji zmuszona była pracować. Tym niemniej w świetle zgromadzonego w aktach materiału dowodowego przymus tej pracy wynikał z ciężkich warunków życiowych, zatem konieczność ta miała charakter po części ekonomiczny. Praca ta nie była wykonywana przez stronę z nakazu okupanta. Na negatywne warunki i trudną sytuację życiową, większy wpływ miał czas wojny, niż dokonana deportacja, z której rodzina skarżącej uciekła. Tym samym brak również funkcjonalnego związku pomiędzy faktem deportacji, a wykonywaną pracą uniemożliwiają uznanie, że skarżąca spełnia przesłanki, warunkujące uzyskanie wnioskowanego świadczenia. Mając na uwadze delikatny charakter tego typu spraw, z uwagi na niekwestionowane trudne warunki życia okupacyjnego, w jakich strona musiała dorastać, nie może ujść uwadze, tak organu jak i Sądu, że fakt bardzo ciężkich warunków bytowych nie może stanowić wyłącznej przesłanki do stwierdzenia, że w sprawie deportacja przybrała szczególnie dotkliwą formę. Zgodzić należy się zatem ze stanowiskiem organu, że z woli ustawodawcy wyrażonej w art. 2 pkt 2 ustawy, nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do świadczenia pieniężnego przewidzianego tą ustawą. Sytuacja skarżącej w trakcie działań wojennych z pewnością wiązała się z określonymi uciążliwościami, których skutki odczuwa po dziś dzień. Jednakże sytuacja ta, mimo wszystko, była dużo lepsza w porównaniu do osób, które zostały wywiezione nawet na kilkaset czy kilka tysięcy kilometrów od domu i oderwane od znanego im otoczenia, które nie wiedziały gdzie znajduje się ich rodzina i czy kiedykolwiek w ogóle powrócą do kraju i bliskich. Sąd pragnie podkreślić, iż podzielając stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie kwestionuje trudnych warunków, w jakich musiała żyć skarżąca, nie umniejsza skutków brutalnego traktowania i ciężkiej pracy jaką wykonywała, będąc jeszcze bardzo młodym człowiekiem. Niewątpliwie sytuacja skarżącej w czasie okupacji była bardzo ciężka, jednakże zgodzić się trzeba z organem, że z przepisów ustawy i wyroku Trybunału Konstytucyjnego należy wywieść wniosek, że nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie (por. wyroki: NSA z dnia 12 lipca 2011 roku, sygn. akt II OSK 628/11; WSA w Warszawie z dnia 11 maja 2011 roku, sygn. akt V SA/Wa 2584/10; WSA w Łodzi z dnia 13 stycznia 2011 roku, sygn. akt II SA/Łd 1282/10 – wszystkie dostępnie w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W tej sytuacji, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego oraz nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o oddaleniu skargi. k.o.