II SA/Sz 1218/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędziowie Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska (spr.),, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 1 lutego 2012 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...], nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Pismem z dnia [...] B. Ś. złożyła do Ośrodka Pomocy Społecznej wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad – S.T. Decyzją z dnia[...]. Nr [...] wydaną na podstawie art. 104 k.p.a., a także art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Burmistrza odmówił przyznania B. Ś. świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniając swoje stanowisko organ pierwszej instancji przytoczył treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, bowiem osobą, którą opiekuje się skarżąca, czyli jej matka S. T. pozostaje w związku małżeńskim z K.T. Kwestionując powyższą decyzję B. Ś. wniosła od niej odwołanie, w którym wskazała, że jej mama jest osobą wymagającą stałej opieki, "niechodzącą", z kolei jej tata również wymaga opieki z racji wieku [...]oraz stanu zdrowia. Rozpoznając przedmiotowe odwołanie decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych podnosząc, że B. Ś. bezspornie obciąża obowiązek alimentacyjny w stosunku do S.T. zatem nie znajduje zastosowania przepis odnoszący się do przyznania uprawnienia do przedmiotowego świadczenia osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad pełnoletnim członkiem jej rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wobec którego osoby tej nie obciążą obowiązek alimentacyjny, a jednocześnie jest ona jedynym członkiem rodziny niepełnosprawnego, która może się nim opiekować. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła B. Ś. wnosząc jednocześnie o uchylenie wymienionych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi administracji publicznej. Skarżąca zarzuciła zaskarżonym rozstrzygnięciom naruszenie zasady równości wobec prawa wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w sytuacji gdy odmówiono jej świadczenia jedynie ze względu na fakt pozostawania matki S. T. w związku małżeńskim, podczas gdy ojciec skarżącej i jednocześnie mąż osoby nad którą jest sprawowana opieka znajduje się w podeszłym wieku i posiada orzeczenie o niepełnosprawności, którego kopię dołączono do akt niniejszej sprawy. Dodatkowo skarżąca wyjaśniła, że w związku z wiekiem i stanem zdrowia jej ojciec K. T. sam wymaga pomocy osób trzecich, co zostało potwierdzone zaświadczeniem lekarskim z dnia [...] zatem nie jest możliwe roztoczenie przez niego osobistej opieki nad matką skarżącej – S. T. W dalszej części skargi B. Ś. powołując się na stanowisko sądów administracyjnych wskazała, że celem ustawy o świadczeniach rodzinnych jest realizacja polityki społecznej i gospodarczej uwzględniającej dobro rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji – zatem każdy z jej zapisów powinien pozostawać w zgodzie z tą funkcją. Za nieuzasadnioną należy uznać taką wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, która uniemożliwia nabycie świadczenia pielęgnacyjnego przez członków rodziny sprawujących opiekę nad osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji i rezygnujących z zatrudnienia tylko z tego względu, że osoba ta pozostaje w związku małżeńskim. Tymczasem w niniejszej sprawie organy administracji poprzestały na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, co stanowiło o błędnym jego zastosowaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialoprawną podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). stosownie do art. 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka; - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Według art. 128 ww. ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy wynika, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W niniejszej sprawie, rozważenia przede wszystkim wymaga kwestia zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście wywodów zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07, odnoszących się do nakazu właściwego odczytywania i stosowania treści art. 17 ust. 1 ustawy. Powołanym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny uznał, że wskazany przepis art. 17 ust. 1 w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 Konstytucji RP. Jednocześnie Trybunał zwrócił uwagę, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a powinien być interpretowany przez pryzmat art. 17 ust. 1, zatem organ orzekający w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinien ocenić skutek stwierdzenia niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 ustawy. Wobec powyższego należy zwrócić uwagę na stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie z którym granice wykładni językowej nie są bezwzględne i ich przekroczenie jest uzasadnione w sytuacji odwołania się do wartości konstytucyjnych. Nie może też ulegać wątpliwości, że bezpośredniość stosowania przepisów Konstytucji RP polega między innymi na uwzględnieniu kontekstu konstytucyjnego przy interpretacji ustaw (por. wyrok NSA z dnia 17 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 232/11, publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sytuacji bezwzględny zakaz przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, przy czym drugi z małżonków również legitymuje się orzeczeniem zaliczającym go do pierwszej grupy inwalidzkiej nie znajduje uzasadniania na gruncie wartości konstytucyjnych. Zastosowanie bezwzględnej reguły językowej przy interpretacji przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP statuującego zasadę ochrony i opieki nad rodziną ze strony państwa, a także art. 71 powołanego aktu prawnego wprowadzającego zasadę dobra rodziny. Należy stwierdzić, że osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 722/09). W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że S. T. pozostaje w związku małżeńskim z K. T.. Zdaniem Sądu organy administracji bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego odmówiły córce – B. Ś.j przyznania świadczenia z tytułu opieki nad matką wobec pozostawiania jej w związku małżeńskim, bowiem nie wyjaśniły kwestii, czy faktycznie[...]– letni małżonek matki skarżącej, legitymujący się orzeczeniem zaliczającym go do pierwszej grupy inwalidzkiej jest w stanie sprawować opiekę nad żoną. Należy zwrócić uwagę, że w aktach sprawy znajduje się wypis orzeczenia z dnia [...] zaświadczający o zaliczeniu K. T.do pierwszej grupy inwalidzkiej, z kolei w odwołaniu B. Ś. podniosła, że ojciec nie może sprawować opieki nad matką z uwagi na wiek oraz stan zdrowia. Z przepisów art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) wynika, że postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności, co należy rozumieć jako obowiązek organu przeprowadzenia dowodów służących pełnemu ustaleniu stanu faktycznego sprawy. W ocenie Sądu organ obu instancji nie przeprowadziły w sprawie wystarczającego postępowania i nie wyjaśniły istotnych jej okoliczności, czym naruszyły przepisy art. 7 i 77 K.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie przesądzając kwestii prawa skarżącej do przedmiotowego świadczenia przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ powinien przeprowadzić rzetelne postępowanie wyjaśniające w powołanym zakresie i ustalić, czy skarżąca jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką uwzględniając przy tym okoliczność, że ojciec skarżącej jest osoba w podeszłym wieku i legitymuje się orzeczeniem zaliczającym go do pierwszej grupy inwalidzkiej. W tym stanie rzeczy należało orzec, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), jak w sentencji. W przedmiocie wykonalności Sąd orzekł zgodnie z art. 152 powołanej ustawy.