II OSK 1913/12
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2014-03-11
Skład orzekający: Roman Hauser, Maria Czapska-Górnikiewicz, Anna Żak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej, odmawiając wszczęcia postępowania na wniosek organizacji społecznej, powinien wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, czy też wszcząć postępowanie, a następnie je umorzyć?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej za nieuzasadnione, powinien wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, a nie wszczynać postępowanie, a następnie je umarzać. Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania jest zaskarżalne, co zapewnia kontrolę sądową nad rozstrzygnięciem.Stan faktyczny
Stowarzyszenie zwróciło się do Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (GINB) o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody. GINB odmówił wszczęcia postępowania, a następnie umorzył postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) oddalił skargę Stowarzyszenia. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) uchylił wyrok WSA i decyzję GINB, uznając, że WSA błędnie zinterpretował przepisy dotyczące udziału organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Zasądził od Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz Stowarzyszenia zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Hauser /spr./ Sędziowie sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz sędzia del. NSA Anna Żak Protokolant starszy inspektor sądowy Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Stowarzyszenia Zwykłego "[...]" z siedzibą w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2012 r. sygn. akt VII SA/Wa 1978/11 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Zwykłego "[...]" z siedzibą w R. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2011 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2011 r. znak [...], 2. zasądza od Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz Stowarzyszenia Zwykłego "[...]" z siedzibą w R. kwotę 800 (osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wyrokiem z dnia 7 lutego 2012 r., VII SA/Wa 1978/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (zwany dalej "WSA") po rozpoznaniu sprawy ze skargi Stowarzyszenia Zwykłego "[...]" (zwanego dalej "Stowarzyszeniem") w R. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (zwanego dalej "GINB") z dnia [...] czerwca 2011 r.,
znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że GINB decyzją
z dnia [...] maja 2011 r., znak: [...] na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (ówcześnie obowiązujący tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zmianami - zwanej dalej "kpa"), po wszczęciu z urzędu na skutek wniosku stowarzyszenia postępowania
w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego (zwanego dalej "Wojewodą") z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...], umorzył postępowanie
w ww. sprawie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009 r., znak: [...], wydanym na podstawie art. 31 kpa GINB odmówił wszczęcia na wniosek Stowarzyszenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Wojewody, uchylającej w całości decyzję Starosty Radomszczańskiego (zwanego dalej "Starostą") z dnia [...] lipca 2008 r.,
znak: [...], wnoszącą sprzeciw w sprawie zgłoszenia robót objętych wnioskiem [...] Sp. z o. o. w W. z dnia 18 lipca 2008 r., dotyczącego zamiaru wykonania robót budowlanych niewymagających decyzji
o pozwoleniu na budowę, polegających na montażu urządzeń wchodzących w skład stacji bazowej telefonii cyfrowej sieci [...] w R. przy ul. [...] i umarzającej postępowanie w pierwszej instancji ze względu na jego bezprzedmiotowość.
Następnie GINB, postanowieniem z dnia [...] lutego 2010 r., znak: [...], po rozpoznaniu wniosku Stowarzyszenia o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 23 grudnia 2009 r., jednak WSA wyrokiem z dnia 7 października 2010 r., VII SA/Wa 794/10 uchylił zaskarżone postanowienie z dnia [...] lutego 2010 r. oraz poprzedzające je postanowienie z dnia [...] grudnia 2009 r. W przedmiotowym wyroku Sąd wskazał, że skoro podstawą działalności organizacji społecznej z założenia jest interes publiczny, zaś organizacja zgłaszając żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zmierza do realizacji zadań mających znaczenie dla interesu ogólnospołecznego, o czym przekonuje ścisły związek celów statutowych tej organizacji z przedmiotem postępowania, to dopiero ustalenie przez organ okoliczności wyłączających istnienie interesu społecznego organizacji w powyższym znaczeniu uprawnia do wydania postanowienia odmownego na podstawie art. 31 § 2 kpa. Zdaniem Sądu do naruszenia tych zasad doszło w niniejszym postępowaniu. W ocenie Sądu organ pominął okoliczność, że w skardze zaznaczono, iż założycielami Stowarzyszenia było 149 rodzin, jednakże działa ono w interesie innych członków osiedla - około 600 rodzin. Za wystarczające w ocenie Sądu należało uznać powołanie się na ogólny interes, związany z dążeniem do ochrony ludności przed szkodliwym dla zdrowia oddziaływaniem z terenu stacji bazowej telefonii komórkowej. Ponadto, zdaniem Sądu, organ uznając, że w sprawie nie pojawia się istnienie interesu społecznego, nie wykazał okoliczności wyłączających istnienie tego interesu w powyższym znaczeniu. W ocenie Sądu organ zobligowany był wszcząć postępowanie, a następnie w jego toku ustalić, czy w sprawie można mówić o występowaniu interesu społecznego. Kwestia ta wymagała dokonania przez organy ustaleń zarówno faktycznych, jak i prawnych, a tego rodzaju czynności winny być przeprowadzone po wszczęciu postępowania, jako że stanowią one złożony proces stosowania prawa.
Po dokonaniu ponownej analizy sprawy organ wskazał, że zgodnie z art. 31 § 1
i 2 kpa organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować
z żądaniem wszczęcia postępowania albo dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny (§ 1). Organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu
lub o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu (§ 2). Powyższe oznacza,
że w przypadku uznania, iż w sprawie nie zaszła przesłanka dopuszczalności wszczęcia postępowania, o której mowa wart. 31 § 1 kpa, wszczęte postępowanie należy umorzyć. GINB wskazał także, iż skoro właściwy organ ochrony środowiska
nie stwierdził przekroczenia emisji pól elektromagnetycznych, co według Stowarzyszenia świadczy o istnieniu interesu społecznego mieszkańców budynków mieszkalnych znajdujących się w sąsiedztwie przedmiotowej stacji bazowej, wyłączone jest tym samym zastosowanie przepisu art. 31 § 1 kpa w omawianej sprawie. GINB wskazał także, że również Prezydent Miasta Radomska stwierdził, iż planowana inwestycja nie kwalifikuje się do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać
na środowisko i nie wymaga uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia. Mając powyższe na uwadze GINB uznał, że należało umorzyć wszczęte postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody z dnia [...] sierpnia 2008 r.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., znak: [...] GINB,
po rozpatrzeniu wniosku stowarzyszenia o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał
w mocy zaskarżoną własną decyzję z dnia [...] maja 2011 r. W uzasadnieniu,
ponad wcześniejsze wyjaśnienia GINB wskazał, że na podstawie art. 153 oraz art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ówcześnie obowiązujący tekst: Dz. U. Nr 153, poz. 1270
ze zmianami, aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami - zwanej dalej "ppsa") organ związany jest oceną prawną zawartą w orzeczeniu sądu. Odnosząc się do zarzutu podnoszonego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dotyczącego zaprojektowania spornej inwestycji niezgodnie z decyzją o warunkach zabudowy organ stwierdził, że z uwagi na fakt, że skarżącemu Stowarzyszeniu
nie przysługuje przymiot strony omawianego postępowania nie może mieć on wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie. Ponadto kwestie uzyskania decyzji o pozwoleniu
na użytkowanie oraz faktycznego wykonania inwestycji odbiegającego od jej projektu budowlanego należą do kompetencji właściwego miejscowo powiatowego inspektora nadzoru budowlanego. Także ewentualne stwierdzenie fałszerstwa dowodów,
na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne stanowiłoby przesłankę do wznowienia postępowania zakończonego takim rozstrzygnięciem,
a nie do stwierdzenia jego nieważności.
Na powyższą decyzję GINB skargę do WSA złożyło Stowarzyszenie, wnosząc
o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi zarzuciło, że organ nie odniósł się do "Raportu oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko", w którym sporządzający raport Damian Filipczak określił bezpieczną odległość miejsc dostępnych dla ludności od środka promieniowania elektromagnetycznego o poziomach wyższych od 0,1 W/m2,
który będzie sięgał odległości 70 m. W powyższym raporcie na załączonych rysunkach dwa bloki mieszkalne sąsiadujące z inwestycją znajdują się w środku największego promieniowania, a odległość wynosi 14 i 30 m. Autor skargi wskazał także,
iż Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] listopada 2010 r.,
nr 224/2010 wydał nakaz rozbiórki nielegalnie wybudowanej stacji bazowej telefonii komórkowej sieci [...]. Decyzja ta została uchylona decyzją Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia [...] marca 2011 r., która została zaskarżona
do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, a Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Radomsku wciąż nie wydał decyzji na użytkowanie stacji bazowej, chociaż z chwilą jej ukończenia inwestycja została podłączona do sieci energetycznej
i uruchomiona. Organ nie rozpatrzył, że stacja bazowa telefonii komórkowej składająca się z masztów, anten sektorowych oraz parabolicznymi szafami z aparaturą sterująco
- zasilającą połączoną ogromną ilością kabli (pełną infrastrukturą) wypromieniowuje
do otoczenia pola elektromagnetyczne i niezależnie od tego, czy jest wybudowana
na budowli, czy też jako wolnostojące urządzenia, wymaga uzyskania ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy. W ocenie strony skarżącej organ powinien rozważyć
i ocenić charakter tej inwestycji w oparciu o przepisy prawa budowlanego. Bezwzględnie powinien także wziąć pod uwagę regulacje miejscowego planu zagospodarowania, bowiem budowa obiektu budowlanego, nawet niewymagającego pozwolenia na budowę lub zgłoszenia, wbrew postanowieniom takiego planu
jest wyraźnym przypadkiem samowoli budowlanej polegającym na realizacji takiego obiektu niezgodnie z przepisami. Organ pomija fakt, że inwestor nie otrzymał decyzji środowiskowej, która w tym czasie obowiązywała, złożył do akt jedynie pismo Urzędu Miasta z dnia [...] stycznia 2008.r., znak: [...]. Strona skarżąca podniosła, że ma interes społeczny w tej sprawie, bowiem walczy nie tylko o interes własnych członków, ale również mieszkańców niezrzeszonych, a zagrożonych działaniem przedsięwzięcia, a także zagrożonych "matactwem i krętactwem uprawianym przez urzędników".
GINB w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał
swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Rozstrzygając zasadność ww. skargi WSA wskazał, że zaskarżona decyzja GINB z dnia [...] czerwca 2011 r. i poprzedzająca ją decyzja tego organu z dnia 13 maja 2011 r. zostały wydane po wyroku WSA z dnia 7 października 2010 r., VII SA/Wa 794/10. W uzasadnieniu wskazanego wyroku Sąd stwierdził zaś, że organ zobligowany był wszcząć postępowanie, a następnie w jego toku ustalić, czy w sprawie można mówić o występowaniu interesu społecznego. W ocenie Sądu ta kwestia wymagała dokonania przez organy ustaleń zarówno faktycznych, jak i prawnych, a tego rodzaju czynności winny być przeprowadzone po wszczęciu postępowania, jako że stanowią one złożony proces stosowania prawa. Dokonanie wykładni przepisów prawa wyrażających interes prawny jednostki poza formami regulowanymi przepisami prawa procesowego, a zatem z pozbawieniem jednostki prawa do udziału w postępowaniu, prawa do wysłuchania, stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego. Zatem organ winien najpierw wszcząć postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wskazanych decyzji, następnie rozważyć kwestię istnienia interesu społecznego i interesu osób trzecich i na koniec dać temu wyraz w rozstrzygnięciu.
Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd pierwszej instancji podkreślił także, iż w zaskarżonej decyzji organ trafnie uznał, że skoro nie doszło
do przekroczenia emisji pól elektromagnetycznych, co według skarżącej świadczy
o istnieniu interesu społecznego mieszkańców budynków mieszkalnych znajdujących się w sąsiedztwie przedmiotowej stacji bazowej, to nie kwalifikuje się ona
do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko i nie wymaga uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, a zatem wyłączone jest zastosowanie art. 31 § 1 kpa i postępowanie
w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody z dnia 27 sierpnia 2008 r. należało umorzyć.
Wnosząc skargę kasacyjną od powyższego wyroku pełnomocnik Stowarzyszenia zaskarżył ww. wyrok WSA w całości i wniósł o uchylenie wyroku w całości
i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: 1) art. 105 § 1 kpa w związku z art. 174 pkt 2 ppsa poprzez przyjęcie, iż w niniejszej sprawie wystąpił brak sprawy administracyjnej podlegającej rozstrzygnięciu; 2) art. 12 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zmianami - zwanej dalej "Konstytucją") w związku z art. 174 pkt 1 ppsa poprzez uniemożliwienie organizacji społecznej kontroli wydanej decyzji administracyjnej w sprawie dotyczącej interesu publicznego bez jednoznacznego wykluczenia, iż sprawa nie jest związana z. interesem społecznym; 3) art. 141 § 4 oraz art. 3 § 1 i art. 174 pkt 2 ppsa w związku art. 31 § 1
pkt 1 oraz 2 kpa poprzez przyjęcie, iż interes społeczny występuje tylko i wyłącznie wtedy, kiedy organizacja społeczna jest w stanie udowodnić jednoznacznie,
iż inwestycja stanowi zagrożenie dla środowiska przed merytorycznym rozpatrzeniem sprawy; 4) art. 141 § 4 ppsa poprzez niewyjaśnienie, jak zdaniem Sądu należy definiować interes społeczny; 5) art. 64 ust. 1, ust. 2 oraz ust. 3 w związku z art. 74
ust. 1 Konstytucji w związku z art. 140, 143, 144 Kodeksu cywilnego w związku z art. 21 Konstytucji w związku z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka
i podstawowych wolności porządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. w związku
z art. 144 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska, art. 8 w związku
z art. 107 § 3 kpa w powiązaniu z art. § 1 pkt 1a oraz § 1 pkt 1b rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 30 października 2003 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku oraz sposobów sprawdzania dotrzymania tych poziomów (Dz. U. Nr 192, poz. 1883), które określają dopuszczalne poziomy pól elektromagnetycznych w środowisku, zróżnicowane dla terenów przeznaczonych
pod zabudowę mieszkaniową (§ 1 pkt 1a ) i miejsc dostępnych dla ludności (§ 1 pkt 1b) poprzez pominięcie faktu iż inwestycja przekroczy standardy środowiska w miejscach przeznaczonych pod zabudowę; 6) § 4, i § 5 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych
z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu
na środowisko (Dz. U. Nr 254, poz. 2573 ze zmianami) w związku z art. 174 pkt 1 ppsa poprzez jego pominięcie.
W uzasadnieniu wskazano, że nie można podzielić stanowiska Sądu, iż organizacja społeczna miała obowiązek udowodnić, że inwestycja stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia, aby można było mówić o interesie społecznym. Nie jest możliwym, aby w trybie art. 31 § 1 kpa dokonywać takich ustaleń. Poza tym ustalenia WSA są niedopuszczalne, albowiem w postępowaniu opartym o przesłanki z art. 31 § 1 kpa nie można dokonywać rozstrzygnięć merytorycznych o istocie samej sprawy. Wykładnia art. 31 kpa, zapewniająca szeroki dostęp do procesowej pozycji uczestnika postępowania, a tym samym możliwości korzystania - na podstawie art. 12 powołanej ustawy - ze służących stronie uprawnień procesowych, urzeczywistnia konstytucyjne zasady demokratycznego państwa prawnego. W świetle powyższego w wyroku zabrakło ustaleń co do samej definicji interesu społecznego oraz szeroko pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w sprawach indywidualnych i działaniem w nim organów administracyjnych. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, przyjmując stanowisko WSA, należałoby uznać, iż organizacje społeczne mają obowiązek udowodnić, że inwestycja stanowi zagrożenie dla zdrowia oraz życia przed merytorycznym rozpatrzeniem sprawy. Powyższy pogląd nie może być akceptowany albowiem takich ustaleń dokonuje się w postępowaniu co do istoty sprawy. Należy podkreślić, iż organ po wszczęciu z urzędu postępowania ma obowiązek merytorycznie go zakończyć, albowiem zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym i stanowiskiem doktryny, przesłanki do umorzenia postępowania zachodzą wówczas, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Reasumując, autor skargi kasacyjnej podkreślił, iż nie było w niniejszej sprawie żadnych przeszkód, aby wydać decyzję merytoryczną, jeżeli organ uznał w oparciu o ustalenia Wojewody, że jego decyzja nie narusza w sposób rażący prawa. Powyższe przesądza również, iż interes społeczny istniał w niniejszej sprawie i winna ona być ona rozpatrzona merytorycznie.
W piśmie z dnia 12 lutego 2014 r. pełnomocnik Stowarzyszenia przesłał uzupełnienie uzasadnienia podstaw kasacyjnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Zgodnie z przepisem art. 15 § 1 pkt 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny (zwany dalej "NSA") rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych stosownie do przepisów ustawy. NSA rozpoznaje sprawę
w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 ppsa). Rozpatrując skargę w tym zakresie należy stwierdzić, że zarzuty w niej zawarte są częściowo zasadne.
Należy w szczególności podkreślić, że kontrolujący zaskarżone rozstrzygnięcia GINB Sąd pierwszej instancji w rzeczywiście dopuścił się naruszenia art. 105 kpa w związku z art. 174 pkt 2 ppsa, ale w odmienny sposób, niż wskazywał na to autor skargi kasacyjnej. Mianowicie naruszenie ww. przepisów postępowania wynika z tego,
że tak GINB (rozpatrujący sprawę po pierwotnym kasacyjnym orzeczeniu WSA),
jak i WSA w sposób całkowicie niezgodny z prawem odczytują i w konsekwencji stosują przepisy kpa dotyczące udziału organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym. Należy więc podkreślić, że jak wynika z art. 31 § 1 kpa organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem wszczęcia postępowania, jak miało to miejsce w przypadku Stowarzyszenia w rozpatrywanej sprawie, oczywiście, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi
tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny, ale - zgodnie z art. 31 § 2 kpa - to organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej
za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania, a uznając żądanie organizacji społecznej za nieuzasadnione, wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Tak więc, wbrew całkowicie błędnym twierdzeniom WSA, ocena zasadności żądania wszczęcia postępowania sformułowanego przez organizację społeczną dokonywana ma być przez organ administracji przed wszczęciem postępowania, a nie - jak mylnie twierdził WSA - po jego wszczęciu. W konsekwencji uznanie żądania organizacji społecznej za bezzasadne przez organ administracji powoduje - zgodnie z brzmieniem art. 31 § 2 zd. 2 - wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, a nie wszczęcie postępowania a potem jego umorzenie. Wbrew twierdzeniom WSA takie rozwiązanie nie ogranicza też praw organizacji społecznej, bowiem postępowanie o odmowie wszczęcia postępowania
jest zaskarżalne w drodze zażalenia a więc, w dalszej kolejności, może zostać poddane kontroli Sądu administracyjnego.
Naruszenie przez Sąd pierwszej instancji ww. przepisów proceduralnych czyni przedwczesnym odniesienie się do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, gdyż ocena zastosowania przepisów prawa materialnego jest ściśle uzależniona od ustalenia prawidłowego stanu faktycznego sprawy. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo że nie został skutecznie podważony, można przejść
do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd przepis prawa materialnego.
W tym stanie sprawy, wskazując na powyżej wskazaną wadliwość wniosków wyprowadzonych przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku z niebudzącego wątpliwości stanu faktycznego sprawy, NSA w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, uchylając zaskarżony wyrok, za zasadną uznał również konieczność rozpoznania wniesionej skargi. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie, a co Sąd rozpoznający sprawę także podziela, wyprowadzenie wadliwych wniosków z przyjętego stanu faktycznego sprawy przez Sąd pierwszej instancji, jest naruszeniem przepisów innym niż naruszenie przepisów postępowania, o którym mowa w art. 188 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z dnia 25 marca 2004 r., sygn. akt OSK 81/04 z glosá aprobujácá B. Adamiak, OSP 2004 r., z. 11, poz. 135 oraz z dnia 16 lutego 2009 r., sygn akt II OSK 193/08 niepubl.).
Jeśli zaś chodzi o pozostałe zarzuty naruszenia prawa procesowego przez Sąd pierwszej instancji, mając na uwadze ww. wskazane błędy WSA i GINB co do samego postępowania w stosunku do wniosku organizacji społecznej o wszczęcie postępowania administracyjnego, ich rozpatrywanie jest pozbawione sensu, skoro NSA przesądził,
że sam sposób rozpatrzenia wniosku stowarzyszenia był sprzeczny z przepisami prawa.
Rozpatrując sprawę ponownie organ administracji publicznej powinien wziąć pod uwagę zawarte w tym uzasadnieniu wskazówki NSA i prawidłowo je zastosować, biorąc pod uwagę wymagania, jakie stawiają przepisy procesowe przed podejmującym rozstrzygnięcie organem administracji publicznej. Szczególnie organ powinien pamiętać o konieczności stosowania w pierwszej kolejności wykładni literalnej przepisów, szczególnie kiedy ona daje jednoznaczne i niepodważalne rezultaty. Organ orzekający powinien też przeprowadzoną w sprawie analizę i podjęte na jej podstawie rozstrzygnięcie wyczerpująco uzasadnić, aby strony postępowania miały pewność, że rozstrzygnięcie oparte jest na rzeczywistych przesłankach a nie przypadkowości.
Z przedstawionych wyżej względów, NSA na podstawie art. 188 ppsa w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku oraz kontrolowanej decyzji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 ppsa.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło