II GZ 213/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 maja 2012 r. sygn. akt II SA/Gl 54/12 w zakresie oddalenia wniosku o zmianę postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 54/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek J. B. o zmianę postanowienia tego Sądu odmawiającego przyznania J. B. prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...], w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że postanowieniem z dnia 30 września 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 1033/11, WSA w Gliwicach odmówił już skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, zaś zażalenie na to orzeczenie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 listopada 2011 r. o sygn. akt II GZ 505/11. Pismem z dnia 14 kwietnia 2012 r. skarżący złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. We wniosku wskazano, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką, która otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 860 zł miesięcznie. Wnioskodawca wskazał, że posiada udziały w dwóch spółkach z o.o., które nie przynoszą mu żadnego dochodu, a także oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, oszczędności, papierów wartościowych, ani też przedmiotów, których wartość przekraczałaby równowartość 3000 euro. Skarżący wskazał ponadto, że w ostatnich latach sprzedał wszystkie dające się spieniężyć przedmioty. Sąd pierwszej instancji wskazał, że przyznanie prawa pomocy na podstawie ponownie złożonego wniosku jest możliwe, jeżeli zmieniła się sytuacja majątkowa lub rodzinna strony i w nowym stanie faktycznym spełnione będą przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej powoływana jako "p.p.s.a."). Zdaniem Sądu, zmiana tak nie została przez skarżącego wykazana, skoro treść ponownie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie odbiega od treści złożonych poprzednio wniosków, zaś strona nie przedstawiła przy tym jakichkolwiek dokumentów dotyczących swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie udowodnił zmiany swojej sytuacji rodzinnej i finansowej, a przez to nie wykazał dostatecznie zasadności swego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy. Wobec tego Sąd – działając na podstawie art. 165 p.p.s.a. – odmówił zmiany prawomocnego postanowienia odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. J. B. złożył zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji. Wniósł o uchylenie tego orzeczenia w całości i ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdził, że nie posiada żadnego majątku i dochodu, więc nie wie jak ma wykazać, że jego stan finansowy się pogorszył, bowiem już bardziej pogorszyć się nie może. Wskazał, że o taką pomoc zabiega od kilku lat i w tym czasie dostarczył wszystkie dokumenty oraz uzasadnił swoją rację i krzywdę tak jak umiał. Stwierdził, że jest pozbawiony jakichkolwiek możliwości obrony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy zauważyć, że sprawa z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego) została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2011 r., sygn. akt II GZ 505/11, którym oddalono zażalenie J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 września 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 1033/11, odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy. Z uzasadnienia wspomnianego postanowienia NSA wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie był brak wykazania przez skarżącego niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, co wiązało się z nienadesłaniem przez skarżącego oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego (m.in. dokumentu potwierdzającego fakt, że skarżący dochodzi w drodze egzekucji należnej mu kwoty 75000 zł z tytułu sprzedaży nieruchomości, oświadczenia wskazującego orientacyjną miesięczną wysokość kosztów bieżącego utrzymania skarżącego, takich jak wysokość czynszu, podatku od nieruchomości, opłat za media, wydatków na zakup żywności, środków czystości czy odzieży), do których nadesłania J. B. został wezwany przez Sąd pierwszej instancji w dniu 1 września 2011 r. Wskazane wyżej prawomocne postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 30 września 2011 r. należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, którego zmiany domaga się strona. Postępowanie wpadkowe dotyczące złożonego przez skarżącego ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno zatem mieć na celu ocenę, czy zmieniły się okoliczności faktyczne bądź prawne, które były podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w poprzednim, prawomocnie zakończonym postępowaniu wpadkowym dotyczącym jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W tym kolejnym postępowaniu nie dochodzi do zmiany ciężaru dowodu w zakresie wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wciąż obowiązek ten ciąży na wnioskodawcy, który zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ustawodawca w art. 252 § 1 p.p.s.a. wskazał, w jaki sposób wnioskodawca powinien wykazać okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z tym przepisem, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (...). Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że również w niniejszym postępowaniu wpadkowym pełny obraz możliwości finansowych i majątkowych skarżącego nie został ujawniony w sposób pozwalający na stwierdzenie, iż skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W rozpoznawanym obecnie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący powołał bowiem zbliżone okoliczności, co w poprzednio składanym wniosku. Okoliczności te były już przedmiotem oceny Sądu (postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 30 września 2011 r. i postanowienie NSA z dnia 17 listopada 2011 r.). Sądy uznały wówczas, że wskazane we wniosku okoliczności nie są wystarczające dla przyznania skarżącemu prawa pomocy i niezbędne było ich udowodnienie poprzez nadesłanie dokumentów określonych w wezwaniu z dnia 1 września 2011 r. Skarżący nie wykonał tego wezwania, skoro nie nadesłał żądanych dokumentów. Dokumentów tych skarżący nie dołączył również do rozpoznawanego obecnie wniosku o przyznanie prawa pomocy, mimo że wiedział, iż ich brak uniemożliwiał ocenę jego sytuacji majątkowej, a przez to nie dawał Sądowi możliwości przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W tej sytuacji brak było podstaw do zmiany postanowienia WSA w Gliwicach z dnia 30 września 2011 r. odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. PG