I SA/Wa 1504/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant referent stażysta Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2012 r. sprawy ze skargi E. Z. i M. Z. wspólników spółki M. Spółka Jawna w K. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżącego E. Z. i M. Z. wspólników spółki M. Spółka Jawna w K. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego postanowieniem z [...] czerwca 2011 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 134 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm; dalej: "k.p.a."), stwierdził niedopuszczalność odwołania M. Spółka Jawna M. i E. Z. od decyzji Kierownika Delegatury w K. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. z [...] czerwca 2010 r. nr [...], nakazującej E. i M. Z. w terminie do 30 listopada 2010 r. wykonanie prac zabezpieczających – budowlanych zabytkowej stodoły położonej w miejscowości Z., gm. G. ze względu na zagrożenie zniszczeniem zabytku w ten sposób iż, należy: 1) odbudować ściany zewnętrzne; 2) odtworzyć konstrukcję dachową i pokrycie dachu; 3) w/w prace przeprowadzić wg projektu budowlanego, który należy uzgodnić z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w terminie do 15 sierpnia 2010 r. W uzasadnieniu postanowienia Minister podniósł, że stronami postępowania w sprawie są E. Z. i M. Z., do których została skierowana zaskarżona decyzja z [...] czerwca 2010 r. Natomiast odwołanie od decyzji złożyła M. Spółka Jawna w K., która będąc spółką osobową, jest traktowana jako odrębny od wspólników podmiot. Spółka ta w ocenie Ministra nie posiada własnej legitymacji do złożenia odwołania od decyzji Kierownika Delegatury w K. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P., a okoliczność ta stanowi przesłankę do stwierdzenia niedopuszczalności złożenia odwołania. Organ wyjaśnił przy tym, że spółka jawna ma zdolność prawną, zdolność do czynności prawnych (może nabyć prawa, zaciągnąć zobowiązania), może pozywać, być pozywaną, ma więc zdolność sądową, wyodrębnienie organizacyjne i majątkowe od wspólników, działa pod własną firmą. Na powyższe postanowienie E. Z. i M. Z. wspólnicy spółki M. Spółka Jawna w K. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. oraz art. 134 k.p.a. przejawiających się na niezasadnym przyjęciu przez Ministra, że składający odwołanie E. Z. i M. Z. wspólnicy spółki M. Spółka Jawna nie mają statusu strony i w efekcie wydanie postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność odwołania w sytuacji, gdy analiza stanu prawnego i faktycznego prowadzi do przeciwnych wniosków. W uzasadnieniu skargi podnieśli, że przedmiotową nieruchomość, na której znajduje się stanowiąca przedmiot postępowania zabytkowa stodoła, skarżący zakupili na podstawie aktu notarialnego z [...] listopada 2005 r., Repertorium A nr [...] oraz aktu notarialnego z [...] lipca 2006 r., Repertorium A nr [...] we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, tym samym stali się jej wyłącznymi właścicielami. Następnie w dniu [...] marca 2007 r. dokonali przekształcenia spółki cywilnej M. w spółkę jawną i jako wspólnicy spółki cywilnej wnieśli przedmiotową nieruchomość jako wkład niepieniężny do spółki jawnej. Skarżący stwierdzili, że E. Z. i M. Z., wbrew temu co twierdzi organ, posiadają status strony w przedmiotowym postępowaniu i to niezależnie czy w złożonym przez siebie odwołaniu podpisali się jako osoby fizyczne, czy też jako osoby fizyczne będące wspólnikami spółki jawnej M. Zdaniem skarżących spółka M. posiada możliwość zaciągania zobowiązań, więc w rozumieniu prawa cywilnego jest ułomną osobą prawną, tym samym w rozumieniu kodeksu spółek handlowych reprezentują ją wyłącznie wspólnicy - osoby fizyczne E. Z. i M. Z. Jednocześnie powołując się na piśmiennictwo i orzecznictwo administracyjne skarżący podnieśli, że odwołanie jest niedopuszczalne, jeżeli zostało wniesione przez osobę, która nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. Jednakże jeżeli odwołanie wniosła jednostka, która twierdzi, że zaskarżona decyzja dotyczy jej interesu prawnego lub obowiązku, organ odwoławczy obowiązany jest rozpoznać jej odwołanie. Gdyby w wyniku rozpoznania stwierdził, że jednostka ta nie ma w danej sprawie indywidualnego interesu prawnego lub obowiązku to wydaje wówczas decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go nakazu Kierownika Delegatury w K. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. z [...] czerwca 2010 r. lub ewentualnie o umorzenie postępowania. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów uznać należy, że skarga jest uzasadniona. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdzające niedopuszczalność odwołania wniesionego przez E. Z. i M. Z. - wspólników spółki pn. M. spółka jawna z siedziba w K., od wydanej w trybie przepisów ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r. Nr 162 poz. 1568 ze zm.) decyzji Kierownika Delegatury w K. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. z [...] czerwca 2010 r. nr [...], zobowiązującej E. Z. i M. Z. do wykonania prac zabezpieczających – budowlanych zabytkowej stodoły położonej w gminie G. Organ ocenił, że ww. spółka jawna nie jest legitymowana do wniesienia odwołania w sprawie, w której stronami postępowania były ww. osoby fizyczne. To zaś oznaczało, że z przyczyn o charakterze podmiotowym wniesione przez nią odwołanie jest niedopuszczalne, co uprawniało organ do wydania postanowienia o treści przewidzianej w art. 134 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Zważyć jednak należy, że sam fakt wniesienia odwołania przez podmiot, który nie był adresatem kwestionowanego rozstrzygnięcia, nie w każdej sytuacji oznaczać musi, że nie jest on stroną postępowania, w którym to rozstrzygnięcie zostało wydane, a tym samym, że wniesione przez niego odwołanie jest niedopuszczalne. O tym czy taki pomiot ma legitymację do kwestionowania aktu nie decyduje bowiem wola organu, ani to czy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne zostało do niego skierowane, ale istnienie po jego stronie opartego na normach prawa materialnego interesu prawnego, w rozumieniu art. 28 k.p.a., uprawniającego go do wzięcia w udziału postępowaniu z uwagi na to, że ukształtowany w nim materialnoprawny stosunek administracyjnoprawny oddziaływuje na sferę jego praw lub obowiązków. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że stwierdzenie niedopuszczalności odwołania na podstawie art. 134 k.p.a. z przyczyn o charakterze podmiotowym może nastąpić wówczas, gdy po stronie podmiotu dokonującego tej czynności procesowej brak legitymacji odwoławczej ma charakter oczywisty i wynika z samego odwołania. Oczywisty zaś brak tej legitymacji to taki, którego ustalenie nie wiąże się z oceną interesu prawnego (por. wyrok NSA z 27.05.2011 r. II OSK 938/10 http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli natomiast istnieją w tym przedmiocie jakiekolwiek wątpliwości, skutkujące koniecznością weryfikacji interesu prawnego podmiotu wnoszącego odwołanie, organ odwoławczy nie może wydać przewidzianego w tym przepisie rozstrzygnięcia, lecz zobowiązany jest do wszczęcia postępowania odwoławczego, w ramach którego będą one mogły być wyjaśnione i w zależności od poczynionych w tym zakresie ustaleń bądź umorzyć na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. postępowanie odwoławcze (w przypadku stwierdzenia braku interesu prawnego kreującego przymiot strony podmiotu wnoszącego odwołanie) bądź rozpoznać je merytorycznie, o ile oczywiście wniesione ono zostało z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 129 § 2 k.p.a. Stanowisko to znajduje także potwierdzenie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lipca 1999 r. OPS 16/98 (ONSA 1999/4/119), w której orzeczono, że "stwierdzenie przez organ odwoławczy, iż wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a., następuje w drodze decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a." W niniejszej sprawie, z treści odwołania nie wynika w sposób oczywisty, że wnosząca je spółka jawna M., nie ma własnego interesu prawnego legitymującego ją do udziału w sprawie dotyczącej nałożenia na E. i M. małż. Z., w trybie przepisów ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r. Nr 162 poz. 1568 ze zm.) obowiązku podjęcia prac zabezpieczających - budowlanych zabytkowej stodoły posadowionej na nieruchomości stanowiącej, wg treści księgi wieczystej [...], własność ww. małżonków. Przeciwnie, mając na względzie fakt, że wspólnikami spółki jawnej byli ww. małżonkowie i odwołanie wnieśli oni jako spółka, a nie jako osoby fizyczne, istniało prawdopodobieństwo, że własność objętej ochroną konserwatorską nieruchomości mogła zostać wniesiona przez nich tytułem wkładu niepieniężnego do utworzonej przez siebie spółki jawnej, zgodnie z art. 48 § 2 i 3 k.h. W takiej zaś sytuacji ww. spółka, miałaby interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. w kwestionowaniu nałożonego na dotychczasowych właścicieli zabytku nieruchomego obowiązku podjęcia przy tym zabytku prac zabezpieczających – budowlanych. Źródłem tego interesu byłyby normy prawa materialnego zawarte w powołanej wyżej ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, nakładające obowiązek opieki nad zabytkiem na jego właścicieli lub posiadaczy (art. 5 ustawy) jak też obowiązek finansowania prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku przez osobę fizyczną lub jednostka organizacyjna posiadająca tytuł prawny do zabytku wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu, ograniczonego prawa rzeczowego albo stosunku obligacyjnego (art. 71 ust. 1 ustawy). Już tylko przedstawione powyżej fakty nie pozwalały jednoznacznie – bez przeprowadzenia dodatkowych dowodów – stwierdzić, że spółka jawna M. nie posiada legitymacji do wniesienia odwołania w sprawie, a brak tej legitymacji ma charakter oczywisty. Wyjaśnienie tych okoliczności, a tym samym zbadanie interesu prawnego spółki w sprawie rozstrzygniętej w pierwszej instancji przez Kierownika Delegatury w K. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P., wymagały zatem przeprowadzenia przez organ drugiej instancji postępowania wyjaśniającego, które jak już wskazano na wstępie mogło być realizowane wyłącznie w ramach wszczętego postępowania odwoławczego na podstawie stanu faktycznego wynikającego z dowodów zebranych przez organ pierwszej instancji wraz z dodatkowym ich uzupełnieniem zgodnie z art. 136 k.p.a., a nie w trakcie podejmowanie pozaprocesowego rozstrzygnięcia przewidzianego w art. 134 k.p.a. To zaś oznacza, że zaskarżone postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania z uwagi na brak po stronie spółki legitymacji uprawniającej ją do wniesienia odwołania, narusza art. 134 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie, co miało bezpośredni wpływ na wynik sprawy. Takie działanie organu pozbawiło jednocześnie ww. podmiot możliwości skorzystania z gwarancji procesowych, w postaci składania wyjaśnień, przedkładania dowodów mogących potwierdzać jego interes prawny w sprawie ( w tym dowodów w postaci umów spółki jawnej i aneksów do spółki cywilnej, których kopie strona załączyła do skargi), co z kolei czyni trafnym zarzut naruszenia przez organ przy rozstrzyganiu sprawy zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., co mogło mieć wpływ na jej wynik, oraz zasady prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 151, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznając ponownie sprawę i wyjaśniając kwestię interesu prawnego wnoszących odwołanie wspólników M. Spółka Jawna, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego przede wszystkim zbada czy prawo własności nieruchomości, na której znajduje się przedmiotowa zabytkowa stodoła, faktycznie zostało przeniesione na spółkę, na co powołują się obecnie skarżący. W tym celu wezwie spółkę do przedłożenia oryginałów, bądź poświadczonych za zgodność z oryginałem dokumentów w postaci aneksu z dnia [...] marca 2007 r. do umowy spółki cywilnej, uchwały z tej samej daty o przekształceniu spółki cywilnej, umowy spółki jawnej (których kopie dołączone zostały do skargi), a także innych dokumentów mogących potwierdzać prawa spółki do nieruchomości. Dokona ich oceny, mając przy tym na względzie treść art. 158 k.c. i art. 73 § 2 k.c. Podjęte zaś w sprawie rozstrzygnięcie, którego treści skład orzekający nie przesądza, uzasadni stosownie do art. 107 § 3 k.p.a.