I FSK 1610/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 2 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. F. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 września 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 104/12 odrzucającego skargę J. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 7 listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do lipca 2006 r. postanawia oddalić skargę kasacyjną. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 września 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 104/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę J. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 7 listopada 2011 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do lipca 2006 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż po niezaskarżeniu postanowienia WSA z 17 maja 2012 r. przyznającego skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od wpisu sądowego ponad kwotę 1 000 zł, zarządzeniem z 5 lipca 2012 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w tej kwocie. Wezwanie w tym zakresie zostało przesłane na podany przez skarżącego adres do korespondencji. Przesyłka była dwukrotnie awizowana i – jako niepodjęta w terminie – została zwrócona nadawcy. Zarządzeniem z 6 sierpnia 2012 r. Przewodnicząca Wydziału uznała wskazaną przesyłkę za doręczoną 26 lipca 2012 r. w trybie z art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."). Termin do uiszczenia wpisu upłynął bezskutecznie 2 sierpnia 2012 r., tym samym doszło do spełnienia przesłanki odrzucenia skargi z art. 220 § 3 P.p.s.a. W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia pełnomocnik strony wniósł o jego zmianę, przyjęcie skargi do rozpoznania i uwzględnienie skargi, jednocześnie wnosząc o przywrócenie terminu do wniesienia opłaty. Alternatywnie wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 220 § 3 w zw. z art. 65 § 1 i art. 73 § 4 P.p.s.a. przez błędne przyjęcie skutecznego doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu sądowego, podczas gdy przesyłka nie została prawidłowo awizowana i dlatego skarżący nie był w stanie jej odebrać, a tym samym dochować terminu; - art. 145 § 1 P.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że postanowienie z 17 maja 2012 r. o udzieleniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego ponad kwotę 1 000 zł nie zostało zaskarżone, podczas gdy skarżący w piśmie z 29 maja 2012 r. wniósł zarzuty na to postanowienie i tak powinno być ono potraktowane. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, że skarżący pisma nie mógł odebrać, bo awizo nie znajdowało się w skrzynce pocztowej. Z uwagi na brak informacji o tym, że w placówce pocztowej znajduje się przesyłka, skarżący nie był świadomy upływu terminu. Wskazano też, że skarżący nie miał możliwości odbioru korespondencji w miejscu zamieszkania i nie zamieszkiwał pod adresem korespondencyjnym, a ze względu na okres urlopowy przesyłka nie została faktycznie odebrana, jednak bez winy skarżącego, który, choć podejmował czynności zmierzające do monitorowania korespondencji, nie mógł tego czynić bezustannie. Zdaniem skarżącego okresowa kontrola skrzynki pocztowej była wystarczająca. Skarżący podniósł też, że praktyka doręczyciela polegała na tym, że przesyłki odbierał sąsiad, a takie doręczenia, o ile nie skutkują faktycznym doręczeniem, są błędne. Podkreślono przy tym, że skarżący nie działał za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika, a nadto – z powodu istotnych problemów rodzinnych, w tym niedawnej śmierci ojca – leczy się na silną depresję. Autor skargi kasacyjnej wskazał też, że naruszeniu uległy przepisy o doręczeniach, gdyż odbiorca przesyłki nie był dwukrotnie zawiadomiony o przesyłce. Organ nie skorzystał z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zauważyć, że rozpatrywana skarga kasacyjna obejmuje zarówno argumentację mającą świadczyć o nieprawidłowości uznania przesyłki zawierającej wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi za doręczoną, jak i mającą przemawiać za brakiem winy skarżącego w nieuiszczeniu tegoż wpisu, bez ich jakiegokolwiek rozróżnienia, co nie zasługuje na aprobatę. Wymaga przypomnienia, że wniosek o przywrócenie terminu został prawomocnie odrzucony (postanowienia: WSA z 10 grudnia 2012 r., III SA/Wa 104/12; NSA z 20 marca 2013 r., I FZ 39/13) i pozostaje poza rozważaniami Naczelnego Sądu Administracyjnego na obecnym etapie postępowania. W konsekwencji wywody skargi kasacyjnej mające wskazywać na brak winy skarżącego w nieodebraniu przesyłki zawierającej wezwanie do uiszczenia wpisu, a niemające związku z prawidłowością uznania tej przesyłki za doręczoną, nie mogą mieć jakiegokolwiek wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie. Dotyczy to następujących kwestii: powodów wyboru adresu korespondencyjnego niebędącego adresem zamieszkania, doręczania przesyłki w okresie urlopowym, podjętych przez skarżącego czynności mających na celu monitorowanie korespondencji, niedziałania przez profesjonalnego pełnomocnika, stanu zdrowia skarżącego i jego problemów rodzinnych. Jedyne argumenty strony, do których należy się odnieść przy rozpoznawaniu przedmiotowej skargi kasacyjnej dotyczą prawidłowości doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu i obejmują niemożność uznania prawidłowości doręczenia przesyłki za pośrednictwem sąsiada oraz niezawiadomienie skarżącego o przesyłce (brak awizo). Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii niemożności doręczania przesyłek do rąk sąsiada należy stwierdzić, że w okolicznościach sprawy argument ten jest niezrozumiały. Choć niewątpliwie sąsiad nie został wymieniony w przepisach postępowania sądowoadministracyjnego dotyczących doręczeń (por. art. 72 P.p.s.a.), co oznacza, że co do zasady stanowisko strony w tym zakresie jest prawidłowe (tj. doręczenie przesyłki sąsiadowi nie mogłoby zostać uznane za skuteczne), brak jest w aktach sprawy jakichkolwiek wskazówek mogących świadczyć o próbie dokonania doręczenia spornej przesyłki właśnie w ten sposób. Za podstawowy argument dotyczący naruszenia przepisów regulujących doręczanie pism należy uznać stwierdzenie strony, że do naruszenia takiego doszło z uwagi na niepozostawienie w skrzynce skarżącego awiza. Przepisem, do którego należy się w tym zakresie odnieść, jest art. 73 P.p.s.a. Zgodnie z art. 73 § 1 P.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia o tym adresata. Zawiadomienie to, w myśl art. 73 § 2 P.p.s.a., wraz z informacją o możliwości odbioru pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. Przepis art. 73 § 3 P.p.s.a. określa obowiązek dokonania powtórnego awizowania, natomiast art. 73 § 4 P.p.s.a. precyzuje moment, w którym uznaje się takie awizowane podwójnie pismo za doręczone. Z powyższej regulacji wynika wyraźnie, że dla stwierdzenia skutku doręczenia konieczne jest, po pierwsze, złożenie pisma na okres czternastu dni np. w placówce pocztowej, a po drugie, zawiadomienie o tym adresata. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego brzmienie przepisu nie budzi wątpliwości co do tego, które wymogi – zarówno przechowywania przesyłki, jak i zawiadomienia o niej adresata – są z punktu widzenia art. 73 P.p.s.a. istotne, należy przy tym podkreślić, że to, czy wymogi awizowania zostały spełnione, podlega ocenie na podstawie treści zawartych przede wszystkim na kopercie i formularzu potwierdzenia odbioru, na których dokonywane są przez doręczyciela i pracowników poczty stosowne adnotacje obrazujące przebieg działań związanych z doręczaniem pisma. Sąd, badając, czy spełnione zostały przesłanki doręczenia z art. 73 P.p.s.a., musi być w stanie – na podstawie posiadanych od poczty informacji – stwierdzić, czy adresat był zawiadomiony o miejscu przechowywania przesyłki i terminie, w którym można ją odebrać, a także to gdzie, kiedy i z jakiej przyczyny doręczyciel zostawił awizo, oraz czy doszło do powtórnego (i w odpowiednim odstępie czasowym) awizowania tejże przesyłki. W okolicznościach niniejszej sprawy, tj. w zakresie przesyłki zawierającej wezwanie skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi, należy zdaniem Sądu uznać, że wszystkie powyższe informacje w sposób niebudzący wątpliwości wynikają z koperty/formularza potwierdzenia odbioru, a tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny miał prawo stwierdzić, że spełnione zostały wymogi z art. 73 P.p.s.a. i uznać, że termin do uiszczenia wpisu upływał z końcem 7 dnia od doręczenia w sposób określony w art. 73 § 4 P.p.s.a., tj. 2 sierpnia 2012 r. Należy przy tym zwrócić uwagę, że strona nie kwestionuje tego, że wskazane wyżej, istotne z punktu widzenia art. 73 P.p.s.a., adnotacje znajdują się na kopercie/formularzu potwierdzenia odbioru (k. 97 akt sprawy). Zatem: przesyłkę awizowano 12 lipca 2012 r. z uwagi na zamknięte mieszkanie; zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej; odcisk datownika na stronie adresowej przesyłki wskazuje, że tego samego dnia przesyłka znalazła się w placówce pocztowej W. [...]; przesyłkę awizowano powtórnie 20 lipca 2012 r.; adnotacja i odcisk datownika z 30 lipca 2012 r. wskazują na zwrot przesyłki do nadawcy z uwagi na niepodjęcie jej w terminie. Wszystkie powyższe adnotacje zostały podpisane przez pracowników poczty. Konfrontując powyższe okoliczności z zarzutami skargi kasacyjnej należy przede wszystkim stwierdzić, że argument, iż skarżący nie otrzymał awiza, zawiadamiającego go o możliwości odebrania przedmiotowego pisma, nie może zostać uznany za świadczący o naruszeniu art. 220 § 3 w zw. z art. 65 § 1 i art. 73 § 4 P.p.s.a. Wymaga podkreślenia, że doręczenie pisma w trybie przewidzianym w art. 73 P.p.s.a. stanowi rodzaj fikcji prawnej – domniemanie doręczenia w dacie wskazanej w art. 73 § 4 P.p.s.a. Z akt sprawy wynika, że wszystkie wymogi prowadzące do skutku doręczenia, o którym mowa w tym przepisie, zostały spełnione. Obalenie domniemania doręczenia przez awizo jest oczywiście możliwe, jednak nie neguje ono dokonania doręczenia, a prowadzi do uchylenia ujemnych skutków, jakie dla strony wiążą się z tym doręczeniem w zakresie biegu terminu (por. J. Jodłowski, K. Piasecki [red.], Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. I, Warszawa 1989 r., s. 247). Oznacza to, że jeśli dokonano doręczenia zgodnie z wymogami art. 73 P.p.s.a., mimo że adresat nie został powiadomiony o adresowanym do niego piśmie, może się on uchylić od negatywnych skutków tego stanu rzeczy, jeżeli uprawdopodobni okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu. Kwestia ta nie może być jednak, jak już wskazano wyżej, badana w ramach postępowania kasacyjnego, gdyż jej rozstrzygnięcie należy do sądu oceniającego wniosek o przywrócenie terminu. Stąd tylko wskazać można, z uwagi na podnoszoną w skardze kasacyjnej argumentację, że obalenie fikcji doręczenia tylko na podstawie twierdzenia, że awiza nie pozostawiono, prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji z art. 73 P.p.s.a., w każdej bowiem sytuacji strona mogłaby obalić domniemanie doręczenia przesyłki w trybie awizo poprzez zwykłe oświadczenie, że awizo nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej lub zaginęło (por. postanowienie NSA z 9 marca 2011 r., II OSK 368/11). Skoro zatem z adnotacji poczty na zwróconej do WSA przesyłce wynika, że była ona prawidłowo awizowana, zgodnie z wskazanymi w art. 73 P.p.s.a. regułami, to Sąd pierwszej instancji nie miał innej możliwości jak tylko odrzucić skargę, gdyż z jednej strony dysponował wiarygodną informacją poczty o próbie doręczenia przesyłki, a z drugiej stwierdził, że do uzupełnienia braków nie doszło. Nie sposób więc uznać, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 73 § 4 czy art. 220 § 3 P.p.s.a., bowiem po przeprowadzeniu prawidłowej oceny skuteczności doręczenia wezwania miał on prawo i obowiązek stwierdzenia zajścia przesłanki nieuiszczenia wpisu w terminie i odrzucenia skargi z tego właśnie przepisu. Z kolei zarzut naruszenia art. 65 § 1 P.p.s.a. jest niezrozumiały. Zgodnie z tym przepisem Sąd dokonuje doręczeń przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione przez sąd osoby lub organy. W okolicznościach sprawy bezsprzecznie doręczanie pisma dokonywane było drogą pocztową, a więc w jeden ze sposobów przewidzianych w art. 65 § 1 P.p.s.a. Nie można też uznać zarzutu naruszenia art. 145 § 1 P.p.s.a. Abstrahując już nawet od tego, że przepis ten wskazuje rozstrzygnięcia, które wojewódzki sąd administracyjny może podjąć uwzględniając skargę i sytuacje, w których takie rozstrzygnięcie powinno zapaść, a zatem regulacja ta nie ma nic wspólnego z jakimikolwiek działaniami sądu podejmowanymi w zakresie postępowania wpadkowego, jakim jest postępowanie dotyczące przyznania prawa pomocy, argumentacja powołana w uzasadnieniu tego zarzutu wskazuje na to, że strona próbuje podważyć zasadność wystosowania do skarżącego wezwania do uiszczenia wpisu od skargi (z uwagi na nieprawomocność postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy). Wymaga podkreślenia, że zasadność zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego może być badana wyłącznie w wyniku zaskarżenia tego zarządzenia zażaleniem (przysługującym na podstawie art. 227 § 1 P.p.s.a.) i nie może być kwestionowana poza tym trybem, w tym w przedmiotowej skardze kasacyjnej. Z tych to względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 w zw. z art. 182 § 1 P.p.s.a.