II FZ 109/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grzegorz Krzymień, po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 875/11 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 24 listopada 2010 r., nr [...] w przedmiocie przekazania wniosku i zażalenia według właściwości postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 21 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 875/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 24 listopada 2010 r. w przedmiocie przekazania wniosku i zażalenia według właściwości. Tym samym postanowieniem Sąd I instancji oddalił wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak wskazano w uzasadnieniu orzeczenia, skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej w skrócie "p.p.s.a.", bowiem została wniesiona od orzeczenia organu I instancji. Skarżącemu wyjaśniono w uzasadnieniu postanowienia, iż zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 p.p.s.a.). W zakresie natomiast odmowy przyznania prawa pomocy Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 247 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu orzeczenia, skarga jest oczywiście bezzasadna, jeżeli bez głębszej analizy prawnej nie ulega wątpliwości, że skarga nie może zostać uwzględniona. W niniejszej sprawie Skarżący wbrew pouczeniu zawartym w postanowieniu organu I instancji o przysługującym mu zażaleniu, wniósł skargę do sądu administracyjnego, narażając się na zarzut pominięcia toku instancji w zaskarżaniu orzeczenia. W takich okolicznościach – zdaniem Sądu I instancji – skarga odpowiada wymogom skargi oczywiście bezzasadnej określonym w art. 247 p.p.s.a. W zażaleniu na postanowienie w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy Skarżący wniósł o jego zmianę poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu powyższego żądania wskazano, iż Skarżący nie podziela wykładni zastosowanej przez Sąd I instancji o niedopuszczalności jego skargi na "akt administracyjny organu administracji publicznej II instancji". Odwołując się ogólnie do stanowiska doktryny i niejednolitego orzecznictwa sądowoadministracyjnego (bez wskazania konkretnych publikacji ani orzeczeń) Skarżący zarzucił, iż istnieje uzasadniona obawa, że został pozbawiony prawa do sądu poprzez brak merytorycznego rozpoznania jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 24 listopada 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do powołanego przez Sąd I instancji art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Jak słusznie wskazano w uzasadnieniu postanowienia z dnia 21 listopada 2011 r., w orzecznictwie i piśmiennictwie (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi..., 2004, s. 320-321) przyjmuje się, że skarga jest oczywiście bezzasadna, jeżeli bez głębszej analizy prawnej, "na pierwszy rzut oka", nie ulega wątpliwości, że nie może zostać uwzględniona (np. postanowienia NSA: z dnia 19 sierpnia 2009 r., I OZ 788/09, LEX nr 552419; z dnia 28 stycznia 2009 r., I OZ 35/09 LEX nr 551912; z dnia 4 czerwca 2008 r., II OZ 561/08, LEX nr 494352). Zastosowanie art. 247 p.p.s.a. jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości co do braku szans na jej uwzględnienie. W rozpatrywanej sprawie zasadnie Sąd I instancji uznał, iż skarga Strony jest oczywiście bezzasadna w rozumieniu art. 247 p.p.s.a. Skarga ta została bowiem wniesiona bez wyczerpania stosownych środków zaskarżenia (art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a.): w niniejszej sprawie od orzeczenia organu I administracji – zgodnie z pouczeniem zawartym w postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 24 listopada 2010 r. – przysługiwało zażalenie do Ministra Finansów. Jak wynika z akt administracyjnych Strona z takiego środka zaskarżenia skorzystała (k. 11 akt adm.), postanowieniem z dnia 27 stycznia 2011 r. Minister Finansów utrzymał w mocy analizowane w niniejszej sprawie postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. (k. 17 akt adm.), a wyrokiem z dnia 7 września 2011 r. WSA w Warszawie rozpatrzył skargę J. S. na powołane postanowienie Ministra Finansów (V SA/Wa 664/11). Odnosząc się natomiast do twierdzenia zawartego w zażaleniu, iż Dyrektor Izby Skarbowej w B. jest organem administracji publicznej II instancji, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, iż Skarżący błędnie utożsamia pojęcie organu wyższego stopnia z organem II instancji. Niewątpliwie izba skarbowa jest organem wyższego stopnia w stosunku do urzędu skarbowego (art. 5 ust. 8 ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych, t. j. Dz. U. z 2004 r., nr 121, poz. 1267 ze zm.). Powyższe nie oznacza jednak, iż Dyrektor Izby Skarbowej w każdym postępowaniu jest organem II instancji. O tym bowiem, czy Dyrektor Izby Skarbowej pełni rolę organu I czy II instancji, określają przepisy procesowe regulujące dane postępowanie administracyjne. Na marginesie jedynie należy zauważyć, iż postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. Skarżący otrzymał w dniu 13 grudnia 2010 r., a skargę do sądu administracyjnego wniósł w dniu 12 października 2011 r., a zatem ze znacznym uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a. Wobec wykazania, że zaskarżone postanowienie oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie narusza prawa, Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. – postanowił jak w sentencji.