I SA/Gl 51/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Teresa Randak, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2012 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K., po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez Prezydenta Miasta C., reprezentowanego przez Dyrektora Miejskiego Zarządu Ulic i Mostów w C. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie zwrotu tytułu wykonawczego z dnia 14 października 2010 r. nr [...] wystawionego na S. P. zam. w B. przy ul. [...]. W podstawie prawnej tego rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 17, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zwanej dalej także w skrócie u.p.e.a. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podano na wstępie, że Prezydent Miasta C. wystawił w dniu 14 października 2010 r. tytuł wykonawczy nr [...] na S. P., mocą którego dochodzi od zobowiązanego należności z tytułu nieuiszczenia opłaty parkingowej. W tytule tym jako adres zamieszkania zobowiązanego wskazano B., ul. [...]. Wspomniany tytuł wykonawczy został przekazany do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. (wpływ w dniu 20 października 2010 r.), celem realizacji. Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w B., postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] przekazał w/w tytuł wykonawczy do realizacji Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w G., wskazując, iż zobowiązany zamieszkuje w K., przy ul. [...], a więc we właściwości miejscowej tego organu. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. pismem z dnia 7 grudnia 2010 r. nr [...] zwrócił wierzycielowi tj. Prezydentowi Miasta C. przedmiotowy tytuł wykonawczy, celem ponownego wystawienia oraz skierowania do właściwego organu egzekucyjnego. Pismem z dnia 18 grudnia 2010 r. nazwanym zażaleniem Miejski Zarząd Ulic i Mostów z siedzibą w C. zaskarżył do Dyrektora Izby Skarbowej w K. pismo Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia 7 grudnia 2010 r. nr [...] wnosząc o uchylenie "zaskarżonego postanowienia w całości". W uzasadnieniu tego żądania wskazano, że zwrotu tytułu wykonawczego dokonano bezpodstawnie, gdyż nie można uznać, że tytuł wykonawczy nie spełniał wymogów określonych w przepisach art. 27 § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż wierzyciel dokładnie określił tożsamość zobowiązanego i podał jego wszelkie niezbędne dane personalne. Podana przez organ egzekucyjny przyczyna zwrotu, tj. wskazanie niewłaściwego wierzyciela nie stanowi braku któregokolwiek z elementów prawidłowości i kompletności tytułu wykonawczego określonych w art. 27 ustawy egzekucyjnej. W ocenie skarżącego organ egzekucyjny bez żadnej podstawy prawnej postanowił o zwrocie tytułu wykonawczego, a zatem dopuścił się naruszenia art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej. Wnoszący zażalenie zwrócił również uwagę, że organ egzekucyjny naruszył także art. 18 ustawy egzekucyjnej w zw. z art. 123 do 126 k.p.a, gdyż pismo organu egzekucyjnego "zawierające zaskarżone postanowienie nie spełnia wymogów formalnych przewidzianych dla postanowienia, chociaż w świetle art. 29 § 2 upea oczywistym jest, że o odmowie wszczęcia postępowania egzekucyjnego i zwrocie tytułu wykonawczego organ egzekucyjny rozstrzyga właśnie postanowieniem, które winno spełniać wymagania formalne określone w przepisach art.123 do art.126 k.p.a." Następnie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. postanowieniem z dnia [...] r., działając w oparciu o art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej ponownie zwrócił wierzycielowi tj. Prezydentowi Miasta C. tytuł wykonawczy nr [...] wystawiony na S. P.. Pismem z dnia 4 stycznia 2011 r. Prezydent Miasta C. wniósł zażalenie na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] r. w sprawie tytułu wykonawczego wystawionego na S. P.. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z dnia [...]r. przekazał zgodnie z właściwością miejscową tytuł wykonawczy do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G., wskazując w uzasadnieniu, że nieaktualny adres zamieszkania zobowiązanego nie uprawnia organu egzekucyjnego do zwrotu tytułu wierzycielowi. Następnie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. pismem z dnia 7 grudnia 2010 r. postanowił zwrócić wierzycielowi tytuł wykonawczy. Wierzyciel przesłał zażalenie na powyższe postanowienie, jednakże – jak wskazuje żalący – w odpowiedzi organ egzekucyjny zamiast przekazać zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w K. przesłał do wierzyciela kolejne postanowienie i zwrócił tytuł wykonawczy. Jako przyczynę odmowy wszczęcia postępowania egzekucyjnego i zwrotu tytułu wykonawczego organ wskazał błędne określenie w tytule wykonawczym organu egzekucyjnego i błędne wskazanie miejsca zamieszkania zobowiązanego. Wierzyciel podniósł zatem, że zwrotu tytułu wykonawczego dokonano bezpodstawnie, gdyż nie można stwierdzić, że tytuł wykonawczy nie spełniał wymogów określonych w przepisach art. 27 § 1 i § 2 ustawy egzekucyjnej, bowiem wierzyciel dokładnie określił tożsamość zobowiązanego i podał wszystkie niezbędne dane personalne. Podana przez organ egzekucyjny przyczyna zwrotu tytułu wykonawczego w żaden sposób nie wypełnia braku którekolwiek z elementów prawidłowości i kompletności tytułu wykonawczego określonych w przepisach art. 27 ustawy egzekucyjnej. Oznacza to, że organ egzekucyjny bezpodstawnie zwrócił tytuł wykonawczy, a zatem naruszył art. 29 § 2 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej w K. wyjaśnił także, iż postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] stwierdził niedopuszczalność wniesienia przez Miejski Zarząd Ulic i Mostów z/s w C. zażalenia na pismo Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia 7 grudnia 2010 r. o nr [...], wobec czego pozostawił je bez merytorycznego rozpatrzenia. Rozważania prawne organ II instancji rozpoczął od przytoczenia treści art. 29, art. 27 § 1, art. 26 § 1 i § 5 u.p.e.a., a następnie, w kontekście przywołanych regulacji stwierdził, że prawidłowe wystawienie tytułu wykonawczego ma zasadnicze znaczenie dla skuteczności wszczęcia egzekucji administracyjnej i przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego. Do elementów decydujących o prawidłowości wystawienia tytułu wykonawczego należy niewątpliwie prawidłowo wskazany adres zobowiązanego, bowiem w przeciwnym razie niemożliwe jest doręczenie tytułu wykonawczego, a w konsekwencji przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. W konkluzji organ II instancji stwierdził, że uzasadniony jest zwrot tytułu wykonawczego, w którym wierzyciel wskazał nieprawidłowy adres zobowiązanego. Podstawą wszczęcia egzekucji winien być bowiem tytuł wykonawczy nie obarczony wadami. Dyrektor Izby Skarbowej w K. zwrócił także uwagę, że przepisy u.p.e.a. nie przewidują możliwości sprostowania tytułu wykonawczego lub dokonania jakichkolwiek zmian danych w nim zawartych. Wystawienie tytułu wykonawczego zawierającego prawidłowe, aktualne dane należy bowiem do wyłącznej kompetencji wierzyciela. W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Prezydent Miasta C., działający poprzez Dyrektora Miejskiego Zarządu Ulic i Mostów w C. podniósł zarzut naruszenia art. 29 § 2 z zw. z art. 27 § 1 i § 2 u.p.e.a. Wobec wskazanego zarzutu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania W uzasadnieniu skargi opisano na wstępie przebieg postępowania w sprawie. Następnie autor skargi powołał się na wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FSK 2063/08, w którym stwierdzono, że tytuł wykonawczy jest pod względem formalnym prawidłowy, także wtedy, gdy zawiera nieaktualny adres zobowiązanego. W orzeczeniu tym sąd II instancji skonstatował także, iż zwrot tytułu wykonawczego jest zasadny jedynie w przypadku, gdy adres zobowiązanego jest niekompletny. W skardze podkreślono również, że aktualny adres zamieszkania zobowiązanego (K., ul. [...]) objęty jest właściwością miejscową organu egzekucyjnego, który postanowił zwrócić tytuł wykonawczy. Zaznaczono jednocześnie, że zwrotu tytułu dokonał organ egzekucyjny, któremu prawidłowy adres zobowiązanego był znany (podano go w postanowieniu o przekazaniu tytułu wg właściwości miejscowej), a zatem wszczęcie postępowania egzekucyjnego było możliwe. Zdaniem skarżącego wskazanie w treści tytułu wykonawczego niewłaściwego miejscowo organu egzekucyjnego nie stanowi podstawy zwrotu tego tytułu wierzycielowi. Prawidłowe oznaczenie organu egzekucyjnego wynika w takim przypadku z postanowienia o przekazaniu sprawy wg właściwości miejscowej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o oddalenie skargi i ponownie przytoczył argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo wskazał orzeczenia sądowe (w tym wyrok NSA z dnia 14 października 2008 r., sygn. akt II FSK 904/07, wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2009 r., sygn. akt II FSK 1173/08 oraz wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Gl 364 07), w którym potwierdzono zasadność zwrotu tytułu wykonawczego zawierającego nieaktualny adres zobowiązanego. Wojewódzki Sąd administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Istota sporu w niniejszej sprawie koncentruje się wokół wymogów tytułu wykonawczego (dotyczącego egzekucji opłaty parkingowej) związanych ze wskazaniem w nim adresu zobowiązanego oraz skutków proceduralnych wynikających z ustalenia, że adres podany przez wierzyciela w tytule wykonawczym nie jest aktualny. Rozpoznanie skargi wymaga zatem rozważania zakresu obowiązków wierzyciela i organu egzekucyjnego, realizowanych przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a dotyczących ustalenia miejsca zamieszkania zobowiązanego będącego osobą fizyczną. Zgodnie z art. 26 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Stosownie natomiast do § 5 tego artykułu wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (pkt 1) lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (pkt 2). Oznacza to, że dla skuteczności wszczęcia egzekucji administracyjnej wymagane jest doręczenie odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu, chyba że wcześniej dłużnik otrzymał zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Tytuł wykonawczy, na podstawie którego organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną jest dokumentem urzędowym sporządzonym według ustalonego wzoru, który musi odpowiadać wymogom formalnym określonym przez ustawodawcę w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wspomniany przepis stanowi (w § 1 pkt 2), iż tytuł egzekucyjny zawiera m.in. wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu, co oznacza, że wierzyciel zobowiązany jest wskazać w tytule wykonawczym adres zobowiązanego. W ocenie składu orzekającego przez "adres zobowiązanego" należy rozumieć miejsce jego faktycznego zamieszkania. Analogiczny pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 11 maja 2004 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 992/03 (publ.POP2005/6/147), w którym zaakcentowano także, iż omawiana regulacja zharmonizowana jest z treścią art. 22 § 2 analizowanej ustawy, który również stanowi o miejscu zamieszkania lub o siedzibie zobowiązanego. Miejscem zamieszkania w rozumieniu art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), który wobec braku stosownych regulacji zawartych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz w Kodeksie postępowania administracyjnego znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie jest miejscowość, w której osoba fizyczna przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na powiązanie określenia "adres" zobowiązanego z miejscem jego pobytu wskazuje również treść art. 36 § 3 u.p.e.a. zgodnie z którym zobowiązany, przeciwko któremu wszczęto postępowanie egzekucyjne, jest obowiązany do powiadomienia, w terminie 7 dni organu egzekucyjnego o każdej zmianie miejsca swego pobytu, trwającej dłużej niż jeden miesiąc. Wobec powyższego zanegować należy wynikającą ze skargi tezę, iż tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w każdym przypadku, w którym wierzyciel wskaże w nim adres zobowiązanego, nawet jeżeli okaże się, że adres ten był nieaktualny w dniu wystawienia tytułu wykonawczego. Stwierdzić bowiem trzeba, iż przepis art. 27 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ustanawiający m.in. wymóg wskazania w tytule wykonawczym adresu zobowiązanego, zobowiązuje wierzyciela do podania właściwego i aktualnego adresu miejsca zamieszkania osoby fizycznej, rozumianego jako miejsce, w którym osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Obowiązku tego wierzyciel nie może przerzucać na organ egzekucyjny. Oznacza to, że w razie ustalenia przez organ egzekucyjny, iż adres zobowiązanego wskazany w tytule wykonawczym nie jest adresem, pod którym zamieszkuje zobowiązany zasadny jest (wynikający z art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), zwrot tytułu wykonawczego wierzycielowi, którego obowiązkiem jest ustalenie aktualnego miejsca zamieszkania zobowiązanego i skierowanie tytułu do realizacji przez właściwy miejscowo organ egzekucyjny. Konkludując stwierdzić trzeba, iż tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wtedy, gdy podano w nim jakikolwiek adres zobowiązanego, ale jedynie wówczas, gdy miejsce zamieszkania osoby fizycznej, przeciwko której ma być prowadzone postępowanie egzekucyjne, jest aktualne w dacie wystawienia tytułu wykonawczego. Organ egzekucyjny, który na etapie badania dopuszczalności egzekucji oraz wymogów otrzymanego tytułu wykonawczego stwierdzi, iż podany przez wierzyciela adres zobowiązanego nie jest aktualny, zobowiązany jest zwrócić tytuł wykonawczy wierzycielowi. Na wymóg aktualności danych związanych z adresem zobowiązanego zwrócił m.in. uwagę NSA w wyroku z dnia 11 grudnia 2009 r., sygn. akt II FSK 1173/08, LEX nr 582774), w którym (w odniesieniu co prawda do innej kategorii zobowiązanych, co jednak nie wyklucza odniesienia tego orzeczenia do stanu faktycznego rozpatrywanego w niniejszej sprawie) wskazano, że "aby móc skutecznie doręczyć tytuł wykonawczy organ egzekucyjny powinien znać aktualny adres zobowiązanego. Stąd też dane wynikające z KRS mogą być wzięte pod uwagę, o ile są zgodne ze stanem rzeczywistym". W orzeczeniu z dnia 14 października 2008 r., sygn. akt I FSK 904/07, LEX nr 575539 pokreślono natomiast, że z "unormowania art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wynika, że to wyłącznie na wierzycielu spoczywa obowiązek ustalenia i wskazania w tytułach wykonawczych firmy zobowiązanego i jego adresu. Obowiązek zbadania wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 1, a więc poprawnego wskazania firmy zobowiązanego i adresu spoczywa, z mocy art. 29 § 2 u.p.e.a., na organie egzekucyjnym". Skoro zatem w tytule wykonawczym z dnia 14 października 2010 r., którego zwrot jest przedmiotem niniejszej sprawy podano adres zobowiązanego S. P. – B., ul. [...], a organ egzekucyjny ustalił, że wspomniany zobowiązany zamieszkuje w K., przy ul. [...] (ustaleń tych strona skarżąca w zażaleniu ani w skardze nie kwestionowała), to zastosowanie procedury określonej w art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji było prawidłowe. Jak bowiem wskazano powyżej, tytuł wykonawczy zawierający nieaktualny adres zobowiązanego podlega zwrotowi do wierzyciela. Zwrot ten, ze względu na opisaną wadliwość tytułu wykonawczego, jest zasadny także w sytuacji, jak miała miejsce w niniejszej sprawie, w której dokonał go organ egzekucyjny właściwy ze względu na aktualne miejsce zamieszkania zobowiązanego (tytuł ten został bowiem przesłany Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w G. przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B., do którego skierował go wierzyciel). Nadmienić należy, iż omawiana wadliwość tytułu wykonawczego nie może być usuwana w trybie art. 36 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który stanowi, że w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji organ egzekucyjny może żądać od uczestników postępowania informacji i wyjaśnień, jak również zwracać się o udzielenie informacji do organów administracji publicznej oraz jednostek organizacyjnych im podległych lub podporządkowanych, a także innych podmiotów. Jak już bowiem wyjaśniono powyżej – obowiązki wierzyciela dotyczące prawidłowego wystawienia tytułu wykonawczego nie mogą być przenoszone na organ egzekucyjny (organ ten nie jest także uprawniony do modyfikowania treści tytułu wykonawczego wynikającej z art. 27 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej). Jak więc wyjaśniono powyżej zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 29 § 2 i art. 27 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zasługują na uwzględnienie. Wykazana legalność zwrotu tytułu wykonawczego skierowanego do niewłaściwego miejscowo organu egzekucyjnego, w którym wierzyciel podał nieaktualny adres zobowiązanego nakazuje oddalić skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., Nr 270).