II FSK 1713/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Jerzy Płusa, Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 89/12 w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 25 listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, 2) zasądza od A. B. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie kwotę 220 (dwieście dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 16 marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 89/12, uwzględnił skargę A. B. – nazywanego dalej "Skarżącym", i uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z 25 listopada 2011 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Z uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji wynika, że ostateczną decyzją z 9 maja 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w Białej Podlaskiej określił Skarżącemu zobowiązanie w podatku od towarów i usług. Na jej podstawie wydano tytuł wykonawczy i wszczęto wobec Skarżącego postępowanie egzekucyjne. Postanowieniem z 11 sierpnia 20011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (sygn. akt I SA/Lu 480/11) wstrzymał wykonanie decyzji Dyrektora Izby Celnej. Następnie wyrokiem z 30 września 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny decyzję tę uchylił. W tym stanie rzeczy, postanowieniem z 7 października Dyrektor Izby Celnej, jako organ egzekucyjny, zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone względem Skarżącego. W motywach decyzji wyjaśniono, że art. 61 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", stanowiły przesłankę zawieszenia postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 56 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "u.p.e.a.". Wobec tego przesłanka zawieszenia trwać będzie do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 170 P.p.s.a.). Wspomnianym na wstępie postanowieniem, rozpoznawszy zażalenie Skarżącego, Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy orzeczenie organu egzekucyjnego. W skardze na powyższe postanowienie Skarżący argumentował, że skoro decyzja podatkowa została uchylona, tytuł wykonawczy utracił swoją podstawę prawną. Tym samym postępowanie egzekucyjne nie mogło dalej się toczyć, a jego zawieszenie było niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną i uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że w toku postępowania egzekucyjnego Skarżący zgłosił zarzut wykonania egzekwowanego obowiązku. Powyższa kwestia była przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który wyrokiem z 16 marca 2012 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 88/11, uchylił postanowienia organu egzekucyjnego i organu drugiej instancji. Zdaniem sądu, organ egzekucyjny był zobowiązany do zbadania zarzutu wykonania egzekwowanego obowiązku także przed wystawieniem tytułu wykonawczego (art. 29 § 1, art. 33 pkt 1 i art. 34 § 1-4 u.p.e.a.). Przed wystawieniem tytułu wykonawczego organ egzekucyjny będący wierzycielem powinien był ustalić, czy Skarżący uiścił zobowiązanie w podatku od towarów i usług (art. 29 § 1 u.p.e.a.). W tym przypadku postępowanie egzekucyjne byłoby bowiem bezprzedmiotowe i jako takie nie mogłoby podlegać zawieszeniu. Ponieważ organ zaniechał tej czynności, zawieszenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o przesłanki wyrażone w art. 56 § 1 u.p.e.a. było przedwczesne. Zawieszając postępowanie organ uchylił się bezpodstawnie od ustalenia, czy egzekwowany obowiązek został wykonany. Innymi słowy ustalenia, czy postępowanie egzekucyjne jest bezprzedmiotowe. Dyrektor Izby Skarbowej w skardze kasacyjnej na powyższy wyrok podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", poprzez uwzględnienie skargi. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, sąd pierwszej instancji błędnie ocenił, że przed zawieszeniem postępowania egzekucyjnego i przed wystawieniem tytułu wykonawczego (art. 56 § 1 u.p.e.a.) organ miął obowiązek stwierdzić, czy egzekwowany obowiązek został wykonany. Prawidłowa wykładnia art. 56 § 1 u.p.e.a. nie daje podstaw do przyjęcia takiego wniosku; - art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niezawarci w uzasadnieniu wyroku jasnych i jednoznacznych wskazań, co do dalszych czynności organu. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o uchylenie powyższego wyroku w całości oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zarzuty skargi kasacyjnej okazały się zasadne, wobec czego zaskarżony wyrok podlega uchyleniu. Pomijając kwestię niejasnej stylistyki, jak też gramatycznej formy wywodów zamieszczonych w pisemnych motywach zakwestionowanego orzeczenia, należy podkreślić, że abstrahuje on całkowicie od istoty mechanizmu ochrony ukształtowanego przepisami art. 61 i art. 152 P.p.s.a. jego sens prawidłowo odczytał a autorka skargi kasacyjnej, podnosząc co następuje: "Rozstrzygnięcie w trybie art. 152 p.p.s.a. wywołuje skutki analogiczne do skutków wstrzymania wykonania decyzji w trybie art. 61 p.p.s.a. [...]. Zarówno postanowienie wojewódzkiego sadu administracyjnego o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji wydane na podstawie art. 61 p.p.s.a., jak również orzeczenie sądu wydane na podstawie art. 152 p.p.s.a. jest przesłanką zawieszenia postępowania egzekucyjnego w świetle art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a." (s. 5). Wypada przypomnieć, że stosownie do ostatniego z wymienionych przepisów, postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej. Wyliczone przesłanki zawieszenia postępowania łączą się z przypadkami braku wymagalności egzekwowanego obowiązku, tj. wystąpieniem czasowej przeszkody w prowadzeniu postępowania. Orzeczenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, że zaskarżona do niego decyzja nie podlega – w związku ze wzruszeniem decyzji Naczelnika Urzędu celnego w L. z dnia 21 stycznia 2011 r. i decyzji Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 9 maja 2011 r. – wykonaniu, wykluczyło możliwość merytorycznego wypowiedzenia się co do wykonania przez zobowiązanego egzekwowanego obowiązku (dopuszczalności prowadzenia postępowania "w warunkach legalności" – tak na s. 3 uzasadnienia zapadłego wyroku). Wbrew stanowisku sądu administracyjnego pierwszej instancji, jedynym działaniem, które mogły podjąć właściwe organy było zawieszenie postępowania egzekucyjnego w następstwie przyznania pierwszeństwa nieprawomocnemu jeszcze wyrokowi pozbawiającemu mocy zaskarżone decyzje, a nie tym rozstrzygnięciom. Ocena okoliczności, czy zobowiązany wykonał – jak wskazano w postawionych zarzutach – egzekwowany obowiązek byłaby wkroczeniem w sferę merytorycznego rozpoznania sprawy, co w oczywisty sposób kłóciłoby się z istotą mechanizmu ochronnego unormowanego w art. 152 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy, z mocy art. 185 § 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 204 pkt 2 tej ustawy.