I GZ 112/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. Sp. z o.o. w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Po 25/12 w zakresie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi S. Sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. postanowieniem z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Po 25/12, odmówił S. Sp. z o.o. w P. wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego. Wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie oryginał uzasadnienia kwestionowanego postanowienia nie został podpisany przez sędziego orzekającego, podpisano jedynie sentencję. Odpis postanowienia został doręczony pełnomocnikowi skarżącego [...] kwietnia 2012 r., który w ustawowym terminie wniósł na nie zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W zażaleniu skarżący ustosunkował się do treści uzasadnienia tego postanowienia, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w aktach sprawy o sygn. III SA/Po 25/12 znajduje się oryginał sentencji postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym, zawierający rozstrzygnięcie, którego sentencja została podpisana przez sędziego orzekającego, natomiast brak jest podpisu pod uzasadnieniem. Przechodząc do oceny wskazanej okoliczności, należy zwrócić uwagę, że ustawa z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.) nie definiuje pojęcia postanowienia. Z treści art. 160 p.p.s.a., na zasadzie negacji można wywieść, że postanowieniem jest takie orzeczenie sądu, które nie zostało wydane w formie wyroku. Zawiera więc domniemanie, że jeżeli dla określonego rozstrzygnięcia forma wyroku nie jest wprost przewidziana, to powinno mieć ono formę postanowienia. Postanowienia co do zasady rozstrzygają kwestie proceduralne, wyjątkowo co do istoty sprawy. W ramach postanowień dotyczących kwestii formalnych można wyróżnić postanowienia kończące postępowanie w sprawie, których uprawomocnienie się zamyka drogę do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty przez sąd danej instancji; oraz postanowienia niekończące postępowanie w sprawie (tak: B. Dauter w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska 2006 r., s. 348). Postanowienie o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji należy do drugiej kategorii postanowień. Zgodnie z art. 61 § 5 p.p.s.a. może być ono wydane na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ na takie postanowienie stronie przysługuje środek zaskarżenia zwany zażaleniem, to musi być ono doręczone jej wraz z uzasadnieniem (art. 163 § 2 zd. 2 p.p.s.a.), które należy sporządzić w terminie siedmiu dni od dnia wydania postanowienia (art. 163 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 163 § 2 p.p.s.a. postanowienia wydane na posiedzeniu niejawnym wraz z uzasadnieniem doręcza się wszystkim stronom postępowania, w tym również uczestnikom, jeśli tacy w sprawie występują. Ponadto, przez "wydanie postanowienia" należy rozumieć wydanie sentencji takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie może być sporządzone w terminie późniejszym (7 dni). Zgodnie z art. 164 p.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem; jeżeli sąd postanowienia nie uzasadnia, od chwili podpisania sentencji. Związanie sądu wydanym przez siebie postanowieniem polega na tym, że nie może on tego postanowienia sam uchylić lub zmienić, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tej sytuacji, z uwagi na uprawnienie sądu do sporządzenia uzasadnienia w terminie późniejszym od daty wydania sentencji postanowienia, można wyróżnić dwa różne momenty związania sądu wydanym przez siebie orzeczeniem, tj. podpisanie sentencji postanowienia, które nie wymaga uzasadnienia, oraz podpisanie sentencji postanowienia wraz z uzasadnieniem. Dlatego też w tym drugim przypadku data wydania postanowienia może się różnić od daty jego związania (por.: B. Dauter w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska 2006 r., s. 357). Z analizy powyższych przepisów należy wyprowadzić wniosek, że orzeczenie to składa się z dwóch części, tj. sentencji oraz uzasadnienia, które tworzą całość. Niekiedy postanowienia takie wydawane są w formie jednego dokumentu, zawierającego obydwa elementy. Przeważnie jednak uzasadnienie stanowi odrębny dokument, który zawiera pisemne motywy rozstrzygnięcia zawartego w sentencji. Niezależnie jednak od tego, czy orzeczenie takie stanowi jeden dokument czy dwa, poprzez wyraźne wyodrębnienie przez ustawodawcę sentencji i uzasadnienia każdy z nich musi być podpisany przez sąd. Podkreślić należy, że niedopuszczalne jest uzupełnienie brakującego podpisu sędziego orzekającego po doręczeniu stronom odpisu uzasadnienia postanowienia. W orzecznictwie sądowym nie wypracowano jednolitego stanowiska co do oceny takich wad ustrojowo – konstrukcyjnych orzeczeń i tym samym co do sposobu usuwania ich skutków. Przykładowo w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GSK 264/08 i z 21 sierpnia 2008 r., sygn. akt I GSK 1046/07 brak rozstrzygnięcia w podpisanej przez skład orzekający Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sentencji wyroku został oceniony jako uwzględniana z urzędu przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej przesłanka nieważności postępowania określona w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., pozbawiająca stronę możliwości obrony swoich praw. W postanowieniu NSA z 12 marca 2009 r., sygn. akt II GZ 49/09 Sąd stwierdził, że brak podpisu pod uzasadnieniem postanowienia powoduje, że należy uznać je za nieistniejące w sensie prawnoprocesowym, co skutkuje odrzuceniem złożonego na nie zażalenia. Z kolei brak podpisów wszystkich sędziów pod sentencją wyroku był traktowany w szeregu orzeczeń Sądu Najwyższego jako powodujący jego nieważność (np. uchwała z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt III CZP 29/00 i powołane w niej orzeczenia), nieistnienie wyroku (np. postanowienie z dnia 9 kwietnia 1969 r., sygn. akt II CR 112/68) lub jego istnienie obarczone wadą kwalifikującą go do uchylenia (uchwała z dnia 17 października 1978 r., sygn. akt III CZP 62/78). Wskazać należy, że każda z wymienionych wyżej okoliczności wydania przez sąd orzeczenia zawierającego tego rodzaju braki i wprowadzenia go do obrotu prawnego zawsze obciąża sąd, który takie orzeczenie wydał. Okoliczność ta jest wynikiem błędu w działaniach samego organu wymiaru sprawiedliwości. Konstytucyjna zasada sprawiedliwości społecznej oraz zasada uczciwości procesowej nakazują więc poszukiwać takich rozwiązań naprawczych, które doprowadzą do wyeliminowania powstałego błędu i które dadzą się przede wszystkim wyprowadzić z przewidzianych przez prawo instytucji procesowych (zob. postanowienia NSA z 21 maja 2009 r., sygn. akt II GZ 37/09 i z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GZ 155/11). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za odpowiedzią na pytanie o wybór właściwego środka prawnego powinny w takiej sytuacji przemawiać indywidualne okoliczności sprawy, a wśród nich przede wszystkim etap, na którym sprawa się znajduje, a także dostępność i skuteczność środków prawnych możliwych do ewentualnego zastosowania. Skutek wyboru danego środka powinien najlepiej odpowiadać realizacji prawa do sądu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego brak podpisania uzasadnienia orzeczenia przez sędziego nie oznacza, że chodzi o uzasadnienie nieistniejące w sensie prawnym, gdyż mimo tak istotnej wady, poprzez doręczenie, weszło ono w stosunku do stron do obrotu prawnego. Mając powyższe na względzie i uznając, że postanowienie dotknięte jest istotną wadą, należało uchylić zaskarżone postanowienie i na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 p.p.s.a.