I FZ 583/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia . W.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 28 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Bk 53/12 , oddalające wniosek o przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 27 grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2007 roku postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 28 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Bk 53/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wniosek W.K. (dalej: "skarżąca") o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. 2. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sąd I instancji, podniósł, że oceniając wniosek skarżącej wziął pod uwagę postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 czerwca 2010r, I FZ 152/10, gdzie Sąd stwierdził, że okoliczność, że skarżący zrezygnował z możliwości uzyskiwana dochodów z działalności gospodarczej nie może powodować przeniesienia kosztów postępowania wynikających z tej działalności na Skarb Państwa, a tym samym na ogół społeczeństwa. W sprawie znaczenie miało również to, że wniosek skarżącej w tym samym postępowaniu był już rozpatrywany, zarówno przez sąd I instancji, jak też przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sytuacja faktyczna skarżącej nie uległa natomiast od tego czasu większej zmianie (wzrosła jedynie wysokość dochodu z 980,81zł do 1.074,19), stąd aktualne pozostają rozważania zawarte w postanowieniu z 26 kwietnia 2012 r. oraz w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2012r., I FZ 200/12. W szczególności Naczelny Sąd Administracyjny we wzmiankowanym postanowieniu stwierdził, że aktualnej oceny kondycji finansowej skarżącej nie można dokonywać w oderwaniu od okoliczności, które wpłynęły na tą sytuację. Podstawowe znaczenie w okolicznościach tej sprawy miało to, że skarżąca w toku toczących się wobec niej postępowań wyzbyła się majątku o znacznej wartości na rzecz swoich dzieci. Skoro w tym czasie toczyły się wobec niej postępowania kontrolne, podejmując takie działania, winna ona była liczyć się z ich konsekwencjami, w tym związanymi z potrzebą uiszczania kosztów sądowych. Sąd I instancji w pełni ten pogląd podzielił. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 246 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "P.p.s.a.") i art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej: "k.r.o.") stwierdził, że był on niezasadny i wynika z niezrozumienia argumentacji zawartej w zaskarżonym postanowieniu. Nie wynika z niej bowiem, że obowiązek alimentacyjny dzieci wobec rodziców obejmuje również dostarczanie środków na ponoszenie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez rodziców. Sąd I instancji nie był zresztą uprawniony do orzekania w tej kwestii. Podzielił jednak pogląd wyrażony w cytowanym postanowieniu NSA (I FZ 200/12), że w okolicznościach tej sprawy, tj. w sytuacji wyzbycia się przez skarżącą majątku, dzieci skarżącej, które ten majątek nabyły, mogą pomóc skarżącej w pokryciu kosztów postępowań związanych z wcześniej prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. Poza stricte obowiązkiem alimentacyjnym, na dzieciach ciąży bowiem również wynikający z art. 87 k.r.o. obowiązek niesienia pomocy rodzicom. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., oddalono wniosek. 3. W zażaleniu na powyższe postanowienie, sporządzonym przez pełnomocnika skarżącej, zarzucono naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., które miało wpływ na wynik sprawy, polegające na odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji, gdy skarżąca nie jest ich w stanie ponieść, z uwagi na niewielkie dochody, które pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jak również zarzucono naruszenie art. 128 i art. 129 § 1 i 2 k.r.o., które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że obowiązek alimentacyjny dzieci wobec rodziców obejmuje również do dostarczenie środków na ponoszenie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez rodziców. Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie skarżącej od ponoszenia opłat sądowych w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu środka zaskarżenia wskazano, na sytuację majątkową strony: dochody (łączny dochód netto 980.81 zł), wydatki (ok. 995 – 1.050 zł), obciążenie komornicze, oraz powołano się na zły stan zdrowia. Dodatkowo wyrażono zdanie, że Sąd powinien zbadać stan majątkowy skarżącej z chwili złożenia wniosku. Nie zgodzono się, że skarżąca winna liczyć się z koniecznością zaplanowania wydatków, w tym na ewentualne postępowania. Wskazano również, że skarżąca w innych sprawach uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zażalenie skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. 5. Nie można zgodzić się ze skarżącą aby Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zgodnie, z którym prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej pod warunkiem, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze wymienioną regulację i dokonując oceny sytuacji majątkowej strony nie należy zapominać, że udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego też może być stosowane w takich sytuacjach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. 6. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy trzeba mieć na uwadze dwa elementy, tj. wysokość kosztów, które ma ponieść strona oraz jej aktualną kondycję finansową. Niemniej jednak, w opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego, takiej oceny nie można dokonywać w oderwaniu od okoliczności, które wpłynęły na sytuację finansową wnioskującego - tak już wskazywano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. sygn. akt I FZ 152/10, postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2010 r.). Zgodzić się więc należało z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, że dla oceny przedmiotowego wniosku znaczenie miały okoliczności zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą. Sąd I instancji zasadnie podniósł, że skarżąca w trakcie prowadzonych postępowań kontrolnych i podatkowych wyzbyła się posiadanego majątku, zarówno prywatnego jak i związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą na rzecz swoich dzieci. Zasadnie zatem uznał sąd I instancji, iż wobec faktu, że w okresie tym toczyły się już liczne postępowania kontrolne wynikające z rozliczeń działalności gospodarczej, skarżąca powinna jednak brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów. Przekazując dzieciom w okresie prowadzonych postępowań, w istocie wyzbyła się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji prowadzonych wobec wnioskodawcy postępowań kontrolnych, powinien on brać pod uwag możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z nim kosztów. Zasadnie podniósł sąd I instancji, że rezygnacja skarżącej z możliwości uzyskiwania dochodów z posiadanego majątku oraz z prowadzonej działalności gospodarczej nie może skutkować przeniesienia kosztów) na rzecz Skarbu Państwa, a tym samym na ogół społeczeństwa (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2010 r., I FZ 152/10), na które również powołał się sąd I instancji w swoim orzeczeniu. Nie można się przy tym zgodzić z zarzutem skarżącej, że sąd I instancji uznał, iż obowiązek alimentacyjny dzieci wobec rodziców obejmuje również dostarczanie środków na ponoszenie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez ich rodziców. Prawdą jest, że sąd I instancji wskazał na obowiązek alimentacyjny, stwierdził jednak, że z przepisów (art. 128 i art. 129 kro) nie wynika, aby dzieci były zobowiązane do ponoszenia kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez ich rodziców. Sąd I instancji wyraził przy tym zdanie, że zważywszy na okoliczności niniejszej sprawy, w szczególności darowanie posiadanego majątku dzieciom skutkującym wyzbycie się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych, zasadnym było stwierdzenie, że dzieci mogą pomóc wnioskodawczyni w pokryciu kosztów zainicjowanym przez nią postępowań sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko takie jest jak najbardziej zasadne. Nie wolno bowiem zapominać, że na dzieciach ciąży również ustawowy obowiązek niesienia pomocy rodzicom. Z art. 87 k.r.o. wynika że rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Podobnie w tej kwestii wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny. Powoływany w zażaleniu fakt zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych w innych sprawach nie zmienia oceny dokonanej w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego postanowienia w oparciu o akta niniejszej sprawy. 7. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 u.p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.