I SA/Wa 1637/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędzia WSA Joanna Skiba Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania H. W. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...], orzekającej o stwierdzeniu w całości nieważności decyzji Starosty [...] z dnia [...] września 2000 r. nr [...], w sprawie zwrotu na rzecz H. K. nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] oznaczonej jako działki nr [...], nr [...] i nr [...] ark. ew. [...] oraz [...] ark. ew. [...] o łącznej powierzchni [...] m2 uchylił powyższą decyzję w całości i stwierdził nieważność decyzji Starosty [...] z dnia[...] września 2000 r. nr [...], w części dotyczącej działki nr [...] oraz umorzył postępowanie nadzorcze w stosunku do nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...], nr [...] i nr [...]. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny: Zarządzeniem Naczelnika Miasta T. z dnia [...] maja 1978 r. Nr [...] w sprawie ustalenia terenu budowlanego budownictwa jednorodzinnego, położonego w południowo - wschodniej części miasta T. w obrębie ulic: [...],[...],[...],[...] i [...] i jego podziale na działki budowlane (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Z. z dnia [...] stycznia 1979 r. Nr [...], poz. [...]) ustalono teren przeznaczony pod budownictwo jednorodzinne, położony w T. w granicach: od północy ul. [...], od wschodu ul. [...] i ul. [...], od południa ul. [...] i od zachodu ul. [...] p.n. roboczą [...]zgodnie z zarządzeniem Nr [...] Naczelnika Powiatu w T. z dnia [...] października 1974 r. w sprawie zatwierdzenia miejscowego planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego [...] w T. Decyzją z dnia [...] września 1979 r. nr [...] Naczelnik Miasta T. stwierdził, iż E. i J. małż. K. są właścicielami działki nr [...] o pow. [...] m2. Decyzją z dnia [...] lutego 1980 r. nr [...] Naczelnik Miasta T. przyznał E. i J. małż. K. odszkodowanie za teren o pow. [...] m2 w wysokości [...]zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że małż. K. byli właścicielami nieruchomości o pow. [...] m2, która w całości została objęta zarządzeniem Naczelnika Miasta T. z dnia [...] maja 1978 r. nr [...]. Z nieruchomości tej wydzielono dwie działki o łącznej pow. [...] m2 i rozdysponowano je zgodnie z wnioskami byłych właścicieli, a za pozostały teren o pow. [...] m2 przyznano odszkodowanie. Decyzją z dnia [...] kwietnia 1980 r. nr [...] Naczelnik Miasta T. przyznał H. K. odszkodowanie za teren o pow. [...] m2, który na podstawie ww. zarządzenia Naczelnika Miasta T. Nr [...] przeszedł na własność Skarbu Państwa oraz za składniki majątkowe i roślinne. Decyzją z dnia [...] listopada 1982 r. nr [...] Wojewoda [...], w wyniku rozpatrzenia sprzeciwu Prokuratora Wojewódzkiego w Z., stwierdził nieważność ww. decyzji Naczelnika T. z dnia [...] września 1979 r., z dnia [...] lutego 1980 r. i z dnia [...] kwietnia 1980 r. Decyzją z dnia [...] stycznia 1983 r. nr [...] Minister Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska, po rozpatrzeniu odwołania E. K., utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1982 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] września 2000 r. nr [...] stwierdzającej nieważność decyzji z [...] kwietnia 1980 r. Starosta [...] orzekł o zwrocie na rzecz H. K. nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] oznaczonej jako działki nr [...], nr [...] i nr [...] ark. ew. [...] oraz [...] ark. ew. [...] o łącznej powierzchni [...] m2. Wyrokiem z dnia 13 maja 2003 r., sygn. akt I SA 2356/01 Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpatrzeniu sprawy ze skargi E. K., uchylił w całości decyzję Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia [...] stycznia 1983 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada1982 r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Ostateczną decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta T.: - z dnia [...] września 1979 r. stwierdzającej nabycie na własność działki budowlanej nr [...] o pow. [...] m2 przez E. i J. małż. K.; - z dnia [...] lutego 1980 r. ustalającej odszkodowanie za przejętą na rzecz Skarbu Państwa część nieruchomości małż. K. o pow. [...] m2 oraz składniki roślinne i majątkowe oraz - z dnia [...] kwietnia 1980 r. ustalającej odszkodowanie za przejętą na rzecz Skarbu Państwa część nieruchomości o pow. [...] m2 oraz za składniki roślinne i majątkowe. Pismem z dnia [...] kwietnia 2007 r. M. K., E. K. i A. K. wystąpili o stwierdzenie nieważności decyzji Starosty [...] z dnia [...] września 2000 r. nr [...] podnosząc, iż działka nr [...] nie powinna być przedmiotem zwrotu, gdyż stanowi ich własność jako spadkobierców poprzednich właścicieli. Decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] Wojewoda [...] stwierdził nieważność decyzji Starosty [...] z dnia [...] września 2000 r. w całości. Odwołanie od ww. decyzji wniosła H. W. Rozpoznając odwołanie Minister Infrastruktury podniósł, że decyzja Starosty [...] z dnia [...] września 2000 r. została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.). Zgodnie z art. 216 ust. 1 w/w ustawy przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie m.in. ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192, z 1973 r. Nr 48, poz. 282 i z 1985 r. Nr 22, poz. 99). Przedmiotowa nieruchomość przeszła na rzecz Skarbu Państwa na podstawie zarządzenia nr [...] wydanego na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1972 r., a zatem do niniejszej sprawy mają zastosowanie przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Zgodnie natomiast z treścią art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami obowiązującego w dacie wydania decyzji Starosty [...] z dnia [...] września 2000 r., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3. nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Istota tego rodzaju przepisów polega na tym, że odnoszą się one do stosunków prawnych zastanych w momencie wprowadzenia w życie nowej regulacji prawnej i mają na celu specjalne uregulowanie tych stosunków prawnych w świetle wchodzących w życie nowych przepisów prawa. Z samej istoty więc tego typu przepisów wynika, że punktem odniesienia jest dotychczasowy stan prawny oraz ukształtowane na jego podstawie stosunki prawne trwające w momencie wejścia w życie nowych przepisów. Dlatego też art. 229 tej ustawy ma zastosowanie, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie tej ustawy i stan taki trwa w dniu jej wejścia w życie. (por. wyrok NSA z dnia 27 lipca 2007 r. sygn. akt I OSK 544/06 LEX nr 362099). Przepis art. 229 w/w ustawy ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości. Stanowi on równocześnie przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości (wyrok NSA z dnia 3 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 679/09 LEX nr 595463). Z akt sprawy wynika, że w dniu orzekania o zwrocie nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha (powstała z działki nr [...], odpowiadającej działce nr [...]), objętej zarządzeniem Naczelnika Miasta T. z dnia [...] maja 1978 r., na podstawie ostatecznej decyzji Naczelnika Miasta T. z dnia [...] września 1979 r., stanowiła ona własność E. i J. małż. [...], a zatem została na podstawie tej decyzji rozdysponowana na rzecz osób trzecich. Zaświadczenie Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] kwietnia 1993 r. nr [...] potwierdza, że prawo to zostało ujawnione w Kw [...]. Wobec powyższego organ stwierdził, iż decyzja Starosty [...] z dnia [...] września 2000 r. w sprawie zwrotu na rzecz H. K. nieruchomości położonej w T. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] rażąco narusza art. 136 ust. 3 ustawy w związku z art. 229 ww. ustawy. Dodatkową kwestią w niniejszej sprawie było ustalenie czy M. K., E. k. i A. K. mają interes prawny w sprawie dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a konsekwencji czy przysługuje im przymiot strony postępowania. Wnioskodawcy wywodzą swój interes prawny z decyzji z dnia [...] września 1979 r., Naczelnika Miasta T. stwierdzającej, iż E. i J. małż. K. są właścicielami działki nr [...] o pow_[...] m2. Natomiast jak wynika z mapy z dnia [...].08.1978 r. stanowiącej wyrys z ewidencji gruntów, w skład działki nr [...] o pow. [...]m2 wchodziła obecna działka nr [...]. Działka nr [...] o pow. [...]m2 powstała, obok działki [...]o pow. [...] i [...]o pow. [...] m2 z podziału działki nr [...] zatwierdzonego decyzją Burmistrza Miasta T. z dnia [...] czerwca 2000 r., nr [...]. Dlatego organ uznał, iż M. K., E. K. i A. K. mają interes prawny w postępowaniu dotyczącym działki nr [...], natomiast nie mają przymiotu strony w sprawie dotyczącej zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] i nr [...] ark. ew. [...] oraz [...] ark. ew. [...], które w dniu wydania kwestionowanej decyzji stanowiły własność Skarbu Państwa, natomiast obecnie zgodnie z księgą wieczystą nr [...] stanowią własność H. W. Z tego też względu nie jest możliwe zdaniem organu stwierdzenie nieważności decyzji Starosty [...] z dnia [...] września 2000 r., w części dotyczącej zwrotu na rzecz H. K. nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...] ark, ew. [...] oraz [...] ark ew. [...], z wniosku podmiotów nie posiadających przymiotu strony. W związku z powyższym postępowanie nadzorcze w części dotyczącej działek nr [...] i nr [...] ark. ew. [...] oraz [...] ark. ew. [...] organ umorzył. Na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2011 r. skargę do WSA w Warszawie złożyła H. W. zaskarżając powyższą decyzję w części stwierdzającej nieważność decyzji Starosty [...] z dnia [...] września 2000 r. odnośnie działki ewidencyjnej nr [...]. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 156 § 1 kpa; naruszenie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami; naruszenie przepisów Konstytucji RP tj. art. 21 Konstytucji, ponadto zaskarżonej decyzji zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych poprzez błędne przyjęcie, że działka nr [...] stanowi własność M. K., E. K. i A. K. jako spadkobierców poprzednich właścicieli, gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika zdaniem skarżącej, iż stanowi ona własność następców prawnych H. K. Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części odnoszącej się do działki nr [...], ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że w przedmiotowej sprawie wydano wiele decyzji administracyjnych, często sprzecznych ze sobą i obowiązującymi przepisami prawa, a zmierzających do przekazania Państwu K. części dawnej działki nr [...], obecnie wydzielonej jako działka [...]. Zdaniem skarżącej obecna działka nr [...] od roku 1949 była nieprzerwanie w posiadaniu poprzedników prawnych H. W. (tj. H. K.), a już od roku 1937 była własnością poprzedników prawnych H. K., gdyż o takim kształcie i areale nieruchomość ta została wydzielona wyrokiem Sądu Grodzkiego w T. [...] z dnia [...] marca 1937 r., którzy nabyli ją na własność aktami notarialnymi (właściwymi umowami) z dnia [...] października 1936 r. za nr [...] i z dnia [...] kwietnia 1937 r. za nr [...] - sporządzonymi w Kancelarii Notarialnej [...] w T.przy ul. [...]. Ani Skarb Państwa, ani poprzednicy prawni M. K., E. K. i A. K. nigdy nie byli zdaniem skarżącej właścicielami tej części nieruchomości (obecnie działka nr [...]). Zatem zdaniem skarżącej zaskarżona decyzja nie tylko narusza przepisy prawa, lecz także art. 21 Konstytucji RP, zgodnie z którym Rzeczypospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi. Podstawę formalnoprawną zaskarżonych decyzji stanowi art. 156 § 1 pkt 2 kpa, z którego treści wynika, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Przede wszystkim rozpatrując przedstawioną sprawę Sąd miał na względzie fundamentalną w polskiej procedurze administracyjnej zasadę stabilności ostatecznych decyzji administracyjnych, wynikającą z art. 16 § 1 kpa (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 stycznia 1991 r. sygn. akt III ARN 41/90 OSAP nr 11). Z zasady tej wynika, że wzruszenie każdej ostatecznej decyzji administracyjnej, niezależnie od trybu w jaki ona zapadła, może nastąpić jedynie wyjątkowo, tylko w przypadkach przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności jest formą nadzoru mającą na celu weryfikację ostatecznych decyzji administracyjnych i postanowień. Postępowanie o stwierdzenie nieważności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym wszczynanym na wniosek strony lub z urzędu i służy wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc decyzji administracyjnych dotkniętych najcięższymi wadami wymienionymi w art. 156 §1 kpa. Zgodnie z jednolitym i utrwalonym orzecznictwem sądowym, postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji jest odrębnym postępowaniem, którego przedmiotem jest zbadanie przez organ nadzoru zaistnienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa, który to przepis zawiera zamknięty katalog tych przesłanek. Organ orzekający nie jest natomiast władny rozstrzygnąć sprawy zakończonej kontrolowaną decyzją co do jej istoty, gdyż postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji nie może zastępować postępowania odwoławczego lub go powtarzać (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2003 r. sygn. akt III SA 1473/01, wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 sierpnia 1987 r. sygn. akt IV SA 393/97, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1996 r. 111 ARN 70/95, OSN 1996 r., nr 18 poz. 258). W związku z tak zakreślonymi granicami postępowania organ nadzoru nie gromadzi nowych dowodów, które prowadziłyby do nowych ustaleń faktycznych. Oceny legalności decyzji ostatecznej dokonuje tylko i wyłącznie na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym, zakończonym wydaniem decyzji ostatecznej. Tak więc badany jest stan faktyczny i prawny z daty wydania decyzji, w stosunku do której toczy się postępowanie administracyjne o stwierdzenie jej nieważności. W dotychczasowym orzecznictwie oraz w doktrynie przyjmuje się również, że rażące naruszenie prawa następuje wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Z powyższego wynika, że stwierdzenie nieważności decyzji musi być poprzedzone niewątpliwym ustaleniem, że kwestionowane decyzje naruszają rażąco prawo w stopniu uzasadniającym stwierdzenie ich nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), a ustalenia te muszą być oparte na zebranym przez organ materiale dowodowym, który to w sposób oczywisty potwierdza. Podobne stanowisko zostało wypracowane w doktrynie, gdzie zgodnie przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa będzie miało miejsce w sytuacji, gdy w stanie prawnym niebudzącym wątpliwości co do jego zrozumienia zostaje wydana decyzja, która treścią swego rozstrzygnięcia stanowi negację całości lub części obowiązujących przepisów (Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz - J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński., Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1985, także Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, A. Adamiak, J. Borkowski, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 1996, s. 716-721). Oznacza to, że rażące naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa i utożsamianie tego pojęcia z każdym, nawet oczywistym, naruszeniem jest wadliwe. O rażącym naruszeniu prawa można mówić jedynie wtedy, gdy niebudzące wątpliwości, stwierdzone przez organ nadzoru kwalifikowane naruszenie ma znacznie większą wagę aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 września 1998 r. sygn. akt II SA 1249/97, niepubl.): Podkreślić również należy, że rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1pkt 2 kpa nie może być interpretowane w sposób rozszerzający. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy Sąd podzielił stanowisko Ministra Infrastruktury, że w trakcie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] września 2000 r. Starosta [...] rażąco naruszył art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1977 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) w związku z art. 229 tej ustawy. Zgodnie bowiem z treścią art. 229 powyższej ustawy roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Z akt przedmiotowej sprawy bezspornie wynika, że sporna działka oznaczona obecnie nr [...] o powierzchni [...] ha (powstała z działki nr [...] odpowiadającej dawnej działce nr [...]) objętej zarządzeniem Naczelnika Miasta T. z dnia [...] maja 1978 r. na podstawie ostatecznej decyzji Naczelnika Miasta T. z dnia [...] września 1979 r. stała się własnością E. i J. małż. K., a zatem na podstawie tej decyzji stała się własnością osób trzecich i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Jednak Wojewoda [...] stwierdzając w decyzji z dnia [...] listopada 2007 r. nieważność decyzji Starosty [...] z dnia [...] września 2000 r. w całości, naruszył prawo, ponieważ w części dotyczącej zwrotu na rzecz H. K. jej nieruchomości położonych w T. oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...] oraz [...] z wniosku podmiotów nie posiadających w tej części interesu i nieobjętych wnioskiem (dotyczył on stwierdzenia nieważności tej decyzji w wyłącznie w części dotyczącej działki nr [...]). Dlatego też zdaniem Sądu organ nadzoru prawidłowo postąpił uchylając powyższą decyzję w całości i stwierdzając jednocześnie nieważność decyzji Starosty [...] z dnia [...] września 2000 r. wyłącznie w części dotyczącej zwrotu działki nr [...] i umorzył postępowanie nadzorcze w stosunku do nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...], nr [...]i nr [...]. Reasumując Sąd uznał, że Minister Infrastruktury orzekając w przedmiotowej sprawie wnikliwie i dokładnie przeanalizował stan faktyczny i prawny oraz w sposób prawidłowy uzasadnił motywy jakimi się kierował wydając zaskarżone rozstrzygnięcie. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w sentencji.