I GSK 1156/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Czesława Socha (spr.) Sędziowie NSA Krystyna Anna Stec Henryk Wach Protokolant Piotr Suchoń po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 31 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Ke 151/12 w sprawie ze skargi A. O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. O. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w K. 1800 (tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 31 maja 2012 r. o sygn. akt I SA/Ke 151/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] marca 2012 r. o nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Decyzja ta utrzymywała w mocy decyzję organu I instancji. Sąd I instancji przyjął, ż odmowa [...] wszczęcia postępowania z wniosku z dnia [...] września 2011 r. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Naczelnika Urzędu Celnego w K. z [...] sierpnia 2007 r. (doręczonej [...] września 2007 r.) o nr [...], określającej między innymi jej, jak i spadkobiercom po zmarłym [...]kwotę wynikającą z długu celnego w wysokości [...]zł oraz odsetki w wysokości [...] zł, była uzasadniona. Chodzi o decyzję określającą kwotę długu celnego wobec powstałego długu celnego z dnia [...] października 2003 r. Podstawą odmowy był art. 2652 ust. 1 kodeksu celnego (ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r., t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.), mający zastosowanie zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne - (Dz. U. Nr 68, poz.623 ze zm.) jako przepisy dotychczasowe, skoro dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczypospolitą Polską członkowstwa w Unii Europejskiej. Przepis ten jest przepisem szczególnym i wyłącza w zakresie w nim unormowanym stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej co do terminów określających czasowe granice dopuszczalności wszczynania postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W przepisie tym zakreślono, że jeżeli upłynęły trzy lata od dnia powstania długu celnego, organ celny nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Okres ten dotyczy także braku wznawiania postępowania. Z uwagi na upływ terminu do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wymiarowej organ nie rozpatrywał merytorycznie sprawy, a jedynie formalnie odmówił wszczęcia postępowania. W ocenie Sądu I instancji za nietrafny należało uznać zarzut, że w sprawach, w których organ celny wydał decyzje, którymi określono wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług, a następnie stwierdzał nieważność tych decyzji wymiarowych w oparciu o takie same przesłanki, które również zaistniały w przypadku decyzji określającej kwotę długu celnego. Przepisy Ordynacji podatkowej mają zastosowanie wobec decyzji wydawanych przez organy celne w przedmiocie podatków. Przepisy te nie mają zastosowania wobec decyzji wydanych w sprawach dotyczących długu celnego. Z przyczyn powyższych skargę oddalono. Skargę kasacyjną na powyższy wyrok w całości złożyła [...]. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego i procesowego. Domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenia na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Powołując się na naruszenie prawa materialnego, zarzuciła błędne zastosowanie art. 262 Kodeksu celnego, podczas gdy w sprawie miały zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej. Naruszenie przepisów postępowania, jako mających istotny wpływ na wynik sprawy. Chodzi o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 247 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu podała, że zgodnie z art. 262 Kodeksu celnego do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednie przepisy Ordynacji podatkowej. Oznacza to, że należało zastosować art. 247 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, gdyż decyzja została skierowana do osoby, która w sprawie stroną nie była. W stosunku do męża skarżącej nigdy nie była wydana decyzja ustalająca kwotę długu celnego. W stosunku do skarżącej dług celny nigdy nie powstał, gdyż nie uczestniczyła w nabyciu pojazdu. Dług nie powstał z mocy prawa. W dniu [...] czerwca 2004 r. mąż skarżącej zmarł i za jego życia nie było wszczęte postępowanie w zakresie długu celnego. Postępowanie karno-skarbowe zostało umorzone i nie zakończyło się żadnym merytorycznym orzeczeniem. Uprawnienie organu do stosowania przepisów kodeksu celnego jest wywodzone z daty [...] października 2003 r., gdyż wówczas został sprowadzony do Polski samochód, z którym wiąże się dług celny. W 2006 r. skarżąca i jej synowie wstąpili w prawa i obowiązki zmarłego. Decyzja ostateczna jest decyzją o odpowiedzialności spadkobierców i według przepisów Ordynacji podatkowej nie dopuszcza się jej wydania. Wynika to z art. 135 § 4. Wydane decyzje są wadliwe. Inne postępowania związane z powyższym samochodem zostały wyeliminowane z obrotu prawnego i tak samo winno stać się z długiem celnym. Przesądzone zostało to już orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaistniały przesłanki do stwierdzenia jej nieważności. Trudno zatem zaakceptować pogląd, aby decyzja określająca dług celny mogła być zaakceptowana. Zarzuty skargi są uzasadnione, skoro mają na celu wyeliminowanie wadliwej decyzji. Wyrok Sądu I instancji jest sprzeczny z prawem. Dyrektor Izby Celnej w [...] wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Podał, że zarzuty są nieuzasadnione a wyrok Sądu I instancji jest zgodny z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tym trybie wpłynęła skarga kasacyjna w niniejszej sprawie i spełnia ona wymogi określone w art. 174, 175 § 1, 176 oraz 177 § 1 tej ustawy. Oznacza to, że zaistniały podstawy do merytorycznego jej rozpoznania. Przepis art. 183 § 1 powołanej wyżej ustawy obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do rozpoznania sprawy w granicach skargi kasacyjnej. Sąd ten z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania. Jak wskazano wyżej, skargę kasacyjną oparto zarówno na podstawie naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego w pierwszej kolejności rozważenia wymaga zasadność zarzutów o charakterze procesowym, gdyż zarzuty naruszenia prawa materialnego mogą być przedmiotem oceny wówczas, gdy zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania okażą się nieusprawiedliwione. Przystępując do oceny zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej stwierdzić należy, że są one nieuzasadnione. W ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 wyżej wymienionej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi autor skargi kasacyjnej powołał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ tej ustawy w związku z art. 247 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Odnosząc się do powyższego zarzutu, jego istota sprowadza się do oceny, czy w sprawie zachodziły podstawy do zastosowania powyższego przepisu Ordynacji podatkowej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis ten nie miał zastosowania i trafnie nie był także stosowany przy ocenie przez Sąd I instancji. Przepis ten stanowi, że organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, która została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie. Prowadzone niniejsze postępowanie oparte zostało jedynie o aspekty formalne, dotyczące samej zasadności wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Trafnie zatem sprawa nie była rozpatrywana merytorycznie a jedynie formalnie odmówiono wszczęcia tego postępowania. Sąd I instancji także szczegółowo odniósł się do braku zastosowania w sprawie przepisów Ordynacji podatkowej i ocena jego jest trafna. Przedmiotem niniejszego postępowania jest ocena trafności uruchomienia trybu nadzwyczajnego, a w związku z tym, że chodzi o ocenę decyzji określającej kwotę długu celnego z odsetkami, zastosowanie w sprawie mają w tej części przepisy kodeksu celnego zawierające normy o charakterze szczególnym, wyłączającym zastosowanie Ordynacji podatkowej. Stanowi o tym art. 262 kodeksu celnego. Dał temu także wyraz trafnie Sąd I instancji. Twierdzenie zatem wnoszącego skargę kasacyjną, że organ celny naruszył ten przepis, jest nieuzasadnione. Nie jest też uzasadniony zarzut naruszenia prawa materialnego. Chodzi o art. 262 kodeku celnego. Odwołanie się do jego naruszenia kasator upatruje w tym, że w sprawie mają zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej, a nie przepisy kodeksu celnego i w związku z tym należało liczyć termin do wszczęcia postępowania nieważnościowego według przepisów Ordynacji podatkowej. Jak już wyżej wskazano, istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, jaki charakter prawny ma trzyletni termin określony w art. 2652 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. kodeks celny oraz jakie skutki prawne wywołuje jego wpływ. A zatem, czy w sprawie prawidłowo zastosowano art. 2652 kodeksu celnego. Nie ulega wątpliwości, że za datę powstania długu celnego określono dzień [...] października 2003 r. i zgodnie z art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623 ze zm.) zastosowanie znalazły przepisy kodeku celnego. Zgodnie z art. 262 kodeksu celnego do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepis art. 12 oraz przepisy działu IV ustawy – Ordynacja podatkowa. Przepis art. 2652 kodeksu celnego stanowi natomiast, że jeżeli upłynęły trzy lata od dnia powstania długu celnego, organ celny nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Biorąc pod uwagę treść powyższych przepisów, należy uznać, że art. 2652 kodeksu celnego określający termin, po upływie którego organ celny nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jest przepisem szczególnym, jak to już wyżej podkreślono przy omawianiu zarzutu procesowego, zawierającym samodzielne uregulowanie, wyłączające stosowanie działu IV Ordynacji podatkowej, do którego w zakresie spraw celnych odsyła art. 262 kodeksu celnego. Pogląd taki był wielokrotnie wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyrok NSA z 18 lutego 2005 r., sygn. akt GSK 1461/04; z dnia 17 grudnia 2008 r., sygn. akt I GSK 144/08; z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt I GSK 370/09). Oznacza to, że nie ma racji kasator odwołując się do obowiązku zastosowania w sprawie przepisu Ordynacji podatkowej. Przechodząc do kwestii związanej z upływem terminu do wszczęcia postępowania, to słusznie przyjęto, że termin do jego wszczęcia jest spóźniony. Należy podkreślić, że upływ tego terminu spowodował trafną odmowę. Na tym wstępnym etapie postępowania nie bada się czy rzeczywiście istniały jakiekolwiek przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji. Zatem wskazane przez kasatora okoliczności, które w jego ocenie należało zakwalifikować jako przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji, nie mogły być brane pod uwagę także przez Naczelny Sąd Administracyjny. Podkreślić należy, że przedmiotem niniejszej kontroli była decyzja o odmowie wszczęcia postępowania, a nie decyzja odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji, czego zdaje się nie zauważać kasator. Upływ trzyletniego okresu od dnia powstania długu celnego nie mógł merytorycznie załatwić wniosku, ograniczając się jedynie do stwierdzenia niedopuszczalności wszczęcia objętego wnioskiem postępowania. Nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy inne postępowania prowadzone w związku z należnościami podatkowymi. Niniejsze postępowanie dotyczy długu celnego uregulowanego w sposób odrębny niż należności podatkowe. Nie ulega wątpliwości, że przy ocenie zachowania terminu do uruchomienia trybu nadzwyczajnego trafnie przyjęto datę doręczenia decyzji. Powyższe oznacza, że ocena Sądu I instancji w kontekście przepisów kodeksu celnego została dokonana właściwie, co w konsekwencji prowadzi do przyjęcia niezasadności zarzutów skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę, że skarga kasacyjna jest nieuzasadniona, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy wyżej cytowanej – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt 1 sentencji. Orzeczenie o kosztach znajduje swoje podstawy w art.204 pkt 2 powyższej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.