V SA/Wa 572/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Protokolant starszy specjalista - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi R.K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2010r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstw rolnych do standardów UE; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza na rzecz R.K. od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwotę 3116 zł (trzy tysiące sto szesnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez R.K. jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) z dnia [...] lutego 2010 r. utrzymująca w mocy decyzję w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstwa rolnego do standardów Unii Europejskiej wydaną dnia [...] listopada 2009 r. przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR działającego z upoważnienia Prezesa ARiMR. Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. przyznał R.K. pomoc finansową na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej w łącznej wysokości 47 710,49 zł, wskazując, że pomoc ta zostanie wypłacona w dwóch równych ratach z zastrzeżeniem dopełnienia obowiązków wynikających z treści § 9 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 17, poz. 142 ze zm.), dalej: rozporządzenie. Pierwsza rata płatności w wysokości 23 855,25 zł została przekazana na rachunek bankowy skarżącego w dniu 13 kwietnia 2006 r. W dniu 13 lipca 2006 r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym w C. oświadczenie o zrealizowaniu przedsięwzięcia i osiągnięciu przez gospodarstwo żywotności ekonomicznej na poziomie co najmniej 4 EJW, w rozumieniu decyzji Komisji (EWG) nr 85/377 z dnia 7 czerwca 1985 r. ustanawiającej wspólnotową typologię gospodarstw rolnych (Dz. U. UE L 220 z dnia 17 sierpnia 1985 r., str. 1 ze zm.). W dniu 8 sierpnia 2006 r. w gospodarstwie beneficjenta odbyła się obowiązkowa wizytacja w ramach kontroli przeprowadzanej po złożeniu oświadczenia przed wypłatą drugiej raty, w trakcie której stwierdzono, że przedsięwzięcia opisane w planie dostosowania, na które skarżący otrzymał pomoc, nie zostały w pełni zrealizowane. Wskazano, iż zamiast 12 stanowisk udojowych wykonano jedynie 10 takich stanowisk, a płytki ceramiczne w pomieszczeniach, gdzie przechowywane jest mleko, położone zostały około 2 lata wcześniej. Z uwagi na negatywny wynik kontroli organ I instancji pismem z dnia 5 września 2006 r. zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie uchylenia decyzji o przyznaniu pomocy finansowej. Pismem z dnia 22 września 2006 r. R.K. poinformował ARiMR, że dobudowanych zostało 5 nowych stanowisk udojowych i wyjaśnił, że wspomniane płytki wykonane 2 lata wcześniej podane zostały do Planu dostosowania gospodarstwa rolnego do standardów UE przez jego przeoczenie. Decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. uchylił w całości decyzję z [...] lutego 2006 r. o przyznaniu pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej z uwagi na fakt, że skarżący nie dopełnił warunku, od którego uzależniono płatność, tj. nie zrealizował w całości przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania gospodarstwa do standardów UE. Rozpoznając odwołanie skarżącego Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję. Decyzję Dyrektora O.R. ARiMR skarżący zaskarżył do sądu administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 września 2008 r. uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oddalający ww. skargę i stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, iż błędna była ocena Sądu I instancji w zakresie prawidłowości zastosowanego przez organy administracyjne obu instancji trybu postępowania przewidzianego w art. 162 § 2 k.p.a. Wyjaśnił, że decyzja o przyznaniu płatności R.K. nie była decyzją o jakiej mowa w art. 162 § 2 k.p.a., dlatego też brak było podstawy prawnej do jej uchylenia z zastosowaniem trybu z art. 162 k.p.a. Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Prezes ARiMR ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstwa rolnego do standardów UE w wysokości 23 855,25 zł. Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. utrzymał powyższą decyzję w mocy uznając, że R.K. nie zrealizował przedsięwzięcia opisanego w planie dostosowania gospodarstwa do standardów Unii Europejskiej i w związku z tym zobowiązany był do zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstwa do standardów Unii Europejskiej wraz z odsetkami naliczonymi od dnia doręczenia zaskarżonej decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności. W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R.K. zarzucił Prezesowi ARiMR naruszenie przepisów prawa wspólnotowego i krajowego dotyczących środków pomocowych dla rolnictwa, podnosząc, że organy administracyjne orzekające w sprawie oparły się wyłącznie na ustaleniach kontroli przeprowadzonej w dniu 8 sierpnia 2006 r., która wykazała, że w tym dniu nie były wykonane z całego przedsięwzięcia dwa stanowiska udojowe. W ocenie skarżącego pominięto całkowicie, że cykl inwestycyjny na realizację przedmiotowego przedsięwzięcia kończył się dopiero w dniu 6 lutego 2007 r., natomiast przed upływem tego terminu zakończono planowaną inwestycję i powiadomiono o tym fakcie organ administracyjny. Natomiast kontrole przeprowadzone bezpośrednio po złożeniu oświadczenia o realizacji inwestycji wykazały, że inwestycja nie była jeszcze w pełni zrealizowana i złożenie oświadczenia było przedwczesne i błędne, zatem ARiMR powinna pouczyć skarżącego na czym polegał błąd i dać możliwość jego skorygowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 września 2010 r. syg.akt V SA/Wa 940/10 oddalił skargę wskazując, że termin 12 miesięcy na realizację przedsięwzięcia, o którym mowa w § 6 ust. 2 rozporządzenia, jest terminem ostatecznym i ulega skróceniu w przypadku złożenia przez producenta rolnego oświadczenia o zakończeniu realizacji przedsięwzięcia, a więc Skarżący, składając oświadczenie w dniu 13 lipca 2006 r. w sposób nie pozostawiający wątpliwości zrezygnował z możliwości realizowania zamierzeń w okresie 12 miesięcy od dnia przyznania płatności. Orzekając w sprawie w wyniku skargi kasacyjnej wniesionej przez R. K. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 7 lutego 2012 r. syg. akt II GSK 66/11 uchylił zaskarżony wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu Wyroku NSA wskazał, że stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym termin 12 miesięcy na realizację przedsięwzięcia ulega skróceniu w przypadku złożenia przez producenta rolnego oświadczenie o zakończeniu realizacji przedsięwzięcia nie znajduje oparcia zarówno w wykładni językowej, jak też celowościowej przepisów regulujących warunki i tryb udzielania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Sankcja w postaci zwrotu pierwszej raty oraz nie wypłacenia drugiej raty związana jest z niewykonaniem zobowiązania lub niezłożeniem oświadczenia w terminie. Nie będzie miała ona zastosowania w sytuacji, gdy producent rolny wywiązał się z realizacji zobowiązania, ale wcześniej, tzn. przed upływem terminu do jego realizacji, złożył wadliwe oświadczenie, po czym prawidłowe oświadczenie złożył w terminie przewidzianym w § 9 us. 3 pkt 1 lit.b rozporządzenie oraz zrealizował przedsięwzięcie w terminie. Przepisy rozporządzenia nie przewidują za przedwczesne złożenie oświadczenia żadnej sankcji. Poprzez realizację przedsięwzięcia w terminie cel regulacji w postaci zmodernizowania gospodarstwa producenta rolnego i poprawy jego rentowności został osiągnięty. Zarówno z przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, jak i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. nie można wywieść obowiązku zwrotu już uzyskanej pomocy, jako sankcji za przedwczesne złożenie wadliwego oświadczenia o wykonaniu przedsięwzięcia, jeżeli następnie zobowiązanie zostało zrealizowane w terminie, a prawidłowe oświadczenie beneficjent złożył w terminie wymaganym stosownymi przepisami. Omawiana sankcja byłaby nieproporcjonalna do popełnionego uchybienie i sprzeczna także z celami prawa unijnego tj. rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającym i uchylającym niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE nr L 160 z dnia 26 czerwca 1999 r.). Zgodnie z p. 18 preambuły do rozporządzenia, celem wspólnotowej pomocy inwestycyjnej jest zmodernizowanie gospodarstw rolnych i poprawa ich rentowności. Brak jest zatem uzasadnienia dla odebrania pomocy producentowi rolnemu, który przy użyciu środków pomocowych zrealizował przedsięwzięcie zgodnie z planem dostosowania i w terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego (ewentualnie stwierdzenie jego wydania z naruszeniem prawa,v.art.145§1 p.p.s.a.). Stosownie do art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, a nadto Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie w składzie rozpoznającym sprawę w całości podziela stanowisko NSA wyrażone w uzasadnieniu wyroku. Sprawy dotyczące udzielania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej ze środków EFOGR uregulowane były w okresie objętym rozpoznawaną sprawą w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej ( Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.) oraz w wydanym na jej podstawie rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 17, poz.142 ze zm.), przywoływanym dalej jako rozporządzenie. Przepisy wymienionego wyżej rozporządzenia regulują w sposób kompletny szczegółowe warunki i tryb udzielania oraz zwracania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej. Zgodnie z § 6 ust. 2 pkt. 2 lit. c ww. rozporządzenia plan dostosowania zawiera w szczególności: opis przedsięwzięć, o których mowa w § 3 pkt 3, oraz termin ich realizacji, który wynosi: nie więcej niż 12 miesięcy od dnia przyznania płatności – w przypadku przedsięwzięć określonych w § 3 pkt 3 lit.b. Z treści § 9 ust. 1 rozporządzenia wynika, że płatność na dostosowanie gospodarstwa rolnego do standardów UE jest wypłacana w dwóch ratach. Zgodnie z § 9 ust. 2 pierwszą ratę wypłaca się w terminie 60 dni od dnia, gdy decyzja o przyznaniu płatności, stała się ostateczna. Stosownie zaś do § 9 ust. 3 pkt 1 drugą ratę płatności wypłaca się, jeżeli producent rolny: a) zrealizował w terminie przedsięwzięcie określone w planie dostosowania oraz nie później niż w dniu, w którym upłynął termin zakończenia realizacji tego przedsięwzięcia, osiągnął wielkość ekonomiczną gospodarstwa rolnego wynoszącą co najmniej 4 EJW (ESU), w rozumieniu decyzji Komisji (EWG) nr 85/377 z dnia 7 czerwca 1985 r. ustanawiającej wspólnotową typologię gospodarstw rolnych (Dz. Urz. WE L 220 z 17.08.1985, z późn. zm.), b) złożył kierownikowi biura powiatowego Agencji, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania producenta rolnego, nie później niż w terminie 14 dni od dnia, w którym upłynął termin zakończenia realizacji przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania, na formularzu udostępnionym przez Agencję, oświadczenie o: – zakończeniu realizacji tego przedsięwzięcia, – tym, że wielkość ekonomiczna gospodarstwa rolnego wynosi co najmniej 4 EJW (ESU). Z postanowień przytoczonych przepisów wynika, że wypłata pierwszej raty, następująca po uprawomocnieniu się decyzji o przyznaniu pomocy, nie jest obwarowana żadnym warunkiem, natomiast wypłata drugiej raty jest uzależniona od wykonania w terminie przedsięwzięcia, na które udzielona została pomoc oraz od złożenia oświadczenia o zakończeniu realizacji przedsięwzięcia, w terminie 14 dni od dnia, w którym upłynął termin zakończenia jego realizacji. Rozporządzenie w § 10 ust. 1 reguluje konsekwencje nie podjęcia we wskazanych terminach powyższych działań. Pierwsza rata płatności podlega zwrotowi, jeżeli producent rolny nie zrealizował w terminie przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania lub nie złożył w terminie oświadczenia, o którym mowa w § 9 ust. 3 pkt 1 lit.b rozporządzenia. Przytoczone uregulowania jasno określają skutki niedopełnienia przez beneficjenta działań, do których zobowiązał się w określonym terminie tj. zrealizowanie przedsięwzięcia oraz złożenie oświadczenia. W takiej sytuacji producentowi rolnemu nie jest wypłacana druga rata płatności, a pierwsza rata podlega zwrotowi. Powołane przepisy stanowią kompleksową regulację obejmującą zabezpieczenie przed dokonaniem nieuzasadnionych płatności na rzecz producentów rolnych niewywiązujących się z przyjętych na siebie zobowiązań. Wymienione przepisy nie przewidują, na co wskazał w ww. wyroku Naczelny Sąd Administracyjny, żadnej sankcji za przedwczesne złożenie oświadczenia, nawet jeżeli oświadczenie to było wadliwe. Przedwczesne złożenie oświadczenia o zakończeniu realizacji przedsięwzięcia nie skraca 12 miesięcznego terminu przewidzianego przepisami na jego realizację. Rozpoznając sprawę ponownie Prezes ARiMR zastosuje wskazaną wyżej wykładnię przepisów rozporządzenia. Z wyżej wyłożonych przyczyn Sąd na podstawie art.145§1 pkt 1 lit. a uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.