II SA/Bd 170/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Wojciech Jarzembski sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant Paweł Staniszewski po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia {...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z [...] r. nr [...] Prezydent Miasta [...], na podstawie art. 17, art. 20 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm., zwanej w skrócie "u.ś.r.) odmówił skarżącej E. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, matką I. T. Organ ustalił, że wnioskodawczyni E. M., córka I. T., jest osobą zobowiązaną do alimentacji w linii prostej I stopnia. Skarżąca jest osobą niepracującą, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy. Matka skarżącej – I. T., jest osobą niepełnosprawną z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, wymagającą opieki osoby trzeciej. Pozostaje ona w związku małżeńskim z J. T., ale w separacji faktycznej. Małżonkowie mają ustanowioną rozdzielność majątkową. J. T. zamieszkuje pod innym adresem niż osoba wymagająca opieki, pobiera świadczenie emerytalne. Jest osobą zdrową, nie legitymuje się żadnym orzeczeniem o niepełnosprawności. W tej sytuacji Prezydent uznał, że zachodzi przesłanka wykluczająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., tj. osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Organ podkreślił, że w takim przypadku, stosownie do art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego to na współmałżonku ciąży obowiązek świadczenia opieki, a dopiero w sytuacji gdy współmałżonek również legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, o świadczenie pielęgnacyjne może ubiegać się inna osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Odwołując się skarżąca podniosła, że J. T. nie mieszka wspólne z żoną – matką odwołującej, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Pozostaje natomiast w związku nieformalnym z konkubiną H. B., z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i z którą mieszka wraz z córką i wnuczką pod innym adresem niż jego żona – osoba wymagająca opieki. W aktach sprawy znajduje się ponadto oświadczenie J. T., że nie będzie sprawował opieki nad niepełnosprawną żoną. To oświadczenie zdaniem odwołującej, jest podstawą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego jako osobie faktycznie sprawującej opiekę nad niepełnosprawną matką. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...]. Organ odwoławczy, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych (wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 listopada 2010 r., sygn.. akt IV SA/Gl 276/10, opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 775789 oraz WSA w Bydgoszczy z dnia 29 września 2010 r. sygn. akt II SA/Bd 774/10, LEX nr 752171) oraz na brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., stwierdził, że jeżeli opiekę nad osobą pozostająca w związku małżeńskim sprawować będzie faktycznie inna osoba spokrewniona, nie będzie ona miała możliwości skorzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego, za wyjątkiem przypadku, gdy również i drugi małżonek będzie osobą niepełnosprawną, wymagającą opieki osoby trzeciej. Ponieważ w przedmiotowej sprawie nadal istnieje związek pomiędzy I. T. a J. T., a J. T. nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności – brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia córce I. T., tj. wnioskodawczyni. Pozostawanie małżonków w faktycznej separacji nie ma wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie. Nawet bowiem orzeczona sądownie separacja (co nie ma miejsca w przedmiotowej sprawie) nie oznacza ustania małżeństwa. W skardze do sądu administracyjnego E. M. zarzuciła, że odmowa przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką jest krzywdzące, niesprawiedliwe oraz niezgodne z zasadami równego traktowania. Skarżąca przyznała, że w pierwszej kolejności opiekę nad chorym współmałżonkiem powinien sprawować drugi współmałżonek. W przedmiotowej sprawie jednakże tak nie jest. Mąż jej matki opuścił ją już po roku małżeństwa i wyraźnie oświadcza, że odmawia sprawowania opieki nad chorą żoną. W związku z tym jedyną osobą, która może i faktycznie sprawuje opiekę jest skarżąca. Zdaniem skarżącej w takim przypadku literalne stosowanie przepisów o odmowie przyznania prawa do świadczenia kłóci się z przepisami Konstytucji RP. Zwróciła uwagę, że w przedmiotowej sprawie w przypadku choroby konkubiny jej ojca, jej nieślubna córka otrzymałaby świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad matką, ponieważ jej matka jest panną i żyje z mężem, ale nie swoim. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Na wstępie należy zaznaczyć, że stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późń. zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd rozpatrując skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa; podstawą oceny prawidłowości wydania zaskarżonej decyzji nie może być zatem inne kryterium, jak poczucie krzywdy czy odczuwana niesprawiedliwość – o ile nie znajdują oparcia w przepisach prawa. Badając postępowanie organów administracji w sposób, w jaki Sąd władny jest to uczynić, stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja nie uchybia prawu. Materalnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji był art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.). Zgodnie z ust. 1 art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje między innymi wówczas, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ orzekający o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest związany wskazanymi wyżej przepisami. Jego zadaniem jest jedynie stwierdzenie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego (dokumentów, oświadczeń), czy wnioskodawca spełnia ustawowe wymagania dla jego otrzymania. Ustalenie, że wnioskodawca spełnia ustawowe kryteria otrzymania świadczenia obliguje organ do jego przyznania w formie decyzji administracyjnej, natomiast ich niespełnienie wymusza konieczność wydania decyzji odmownej. Ustawodawca nie zdecydował się na zamieszczenie w ustawie przepisu dającego możliwość uwzględniania przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone we wskazanych wcześniej przepisach, nie pozostawił tym samym organom pomocy społecznej prawa przyznawania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych, ukształtowanym pod wpływem wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05, wypowiadany jest pogląd, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie należy interpretować zgodnie z jego literalną treścią, lecz z uwzględnieniem wykładni celowościowej oraz wartości wynikających z art. 18 i 32 Konstytucji, tj. równości wobec prawa oraz ochrony małżeństwa i dobra rodziny. Stosownie do tego stanowiska nieuprawniona jest taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o której mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim i to w sytuacji, gdy małżonek tej osoby również takiej opieki wymaga (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009 r. l OSK 723/09, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 stycznia 2011 r. sygn. akt IV SA/Gl 350/10, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 marca 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 1/12, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W myśl zatem tego poglądu – pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć. W niniejszej sprawie niesporne jest, że osoba wymagająca opieki tj. I. T. jest osobą zamężną, a ponadto jej małżonek nie jest osobą niepełnosprawną. Jedyną przeszkodą, aby małżonek I. T. podjął opiekę nad chorą żoną jest jego wyraźny sprzeciw. Jest to zatem sytuacja odmienna od opisanej wyżej, będącej podstawą nieliteralnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., a tylko w tożsamych rodzajowo sytuacjach można mówić o naruszeniu zasady równości (art. 32 Konstytucji RP). To wyborem matki skarżącej jest, że pomimo braku wywiązywania się z obowiązków małżeńskich przez współmałżonka od ponad czterdziestu lat (małżeństwo zawarto w 1965 r. – por. znajdujący się w aktach sprawy wyrok ustanawiający rozdzielność majątkową) pozostaje ona nadal w związku małżeńskim. Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Sąd oddalił skargę.