II GZ 146/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 stycznia 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 2145/11 w zakresie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi w sprawie ze skargi R. O. na pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z budżetu Unii Europejskiej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odrzucił wniosek R. O. o przywrócenie terminu do złożenia skargi na pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ([...] Oddział Regionalny ARiMR w C.) z dnia [...] stycznia 2009 r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych. Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia [...] stycznia 2009 r. [...] Oddział Regionalny ARiMR w C. odmówił skarżącemu przyznania pomocy w ramach działania "Modernizacja Gospodarstw Rolnych" z uwagi na zaistnienie okoliczności określonych w § 14 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Modernizacja Gospodarstw Rolnych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 193, poz. 1397 ze zm.). W dniu 9 lutego 2009 r. skarżący wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa, którym według wnioskodawcy powyższe rozstrzygnięcie było dotknięte. Pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r. Agencja poinformowała skarżącego o negatywnym wyniku rozpatrzenia wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Na ww. pismo producent rolny za pośrednictwem organu złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. Postanowieniem z dnia 3 marca 2010 r. (sygn. akt V SA/Wa 1689/09) Sąd ten odrzucił skargę R. O. na pismo Agencji z dnia [...] sierpnia 2009 r., z uwagi na fakt, że zaskarżeniu do sądu administracyjnego podlegało pismo z dnia [...] stycznia 2009 r., informujące producenta o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy. Wyrokiem z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt II GSK 533/10 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną R. O. W dniu 19 maja 2011 r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. skargę na pismo [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C. z dnia [...] stycznia 2009 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia. W uzasadnieniu wniosku jego autor wskazał, że pouczenie, które zawierało pismo z dnia [...] sierpnia 2009 r. wprowadziło w błąd skarżącego, który nie miał możliwości wniesienia skargi na pismo z dnia [...] stycznia 2009 r. aż do dnia 12 maja 2011 r. Postanowieniem z dnia 5 września 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. W dniu 10 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przesłał skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia do ARiMR w W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uzasadniając odrzucenie wniosku skarżącego wskazał, że pismo [...] Oddziału ARiMR w C. z [...] stycznia 2009 r. informujące producenta o odmowie przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych zostało doręczone stronie w dniu 30 stycznia 2009 r. (karta 268 akt adm.). W dniu 9 lutego 2009 r. skarżący wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa. Organ udzielił odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa po upływie 60 dni (o których mowa w art. 53 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, dalej jako: p.p.s.a.), licząc od dnia wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Termin dla skarżącego do wniesienia skargi na pismo z [...] stycznia 2009 r. upływał zatem w dniu 10 kwietnia 2009 r. Pełnomocnik skarżącego wystąpił o przywrócenie uchybionego terminu i wskazał, iż dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi, był dzień 12 maja 2011 r. (data orzeczenia NSA). Skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. w dniu 19 maja 2011 r., mimo że dyspozycja art. 87 § 3. p.p.s.a. wymaga by wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został wniesiony za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi. Wniosek pełnomocnika skarżącego został przesłany do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przez WSA w W. w dniu 10 listopada 2011 r., zatem po upływie terminu do jego złożenia. Wobec tego, że zgodnie z art. 88 p.p.s.a. wniosek o przywrócenie terminu spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny sąd odrzuca na posiedzeniu niejawnym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odrzucił wniosek R. O. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Zażalenie na to postanowienie złożył R. O., zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości. Orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 87 § 1 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że w konsekwencji złożenia wniosku o przywrócenie terminu bezpośrednio do WSA strona uchybiła siedmiodniowemu terminowi na jego złożenie. W uzasadnieniu zażalenia skarżący przyznał, że wniesienie skargi bezpośrednio do WSA w G. było naruszeniem art. 87 § 3 p.p.s.a. Jednocześnie zaznaczył, że omyłkowe wniesienie skargi bezpośrednio do Sądu bez pośrednictwa organu nie może skarżącemu zamykać drogi do sądowej kontroli działania organów. Celem art. 87 § 3 p.p.s.a. jest bowiem umożliwienie organowi ustosunkowanie się do skargi przed rozpoczęciem postępowania sądowego. Cel ten został według skarżącego osiągnięty w niniejszym postępowaniu, bowiem skarga zarówno przez WSA w G., jak i WSA w W. została przekazana ARiMR. Organ miał zatem możliwość ustosunkowania się do treści skargi. Ponadto w treści zażalenia podniesiono, że WSA w W. jako datę wniosku o przywrócenie terminu przyjął dzień 10 listopada 2011 r., tj. datę przekazania przez ten Sąd skargi ARiMR. Według skarżącego było to chybione twierdzenie, bowiem skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu w dniu 19 maja 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, zważywszy na okoliczności rozpoznawanej sprawy. W myśl art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Z kolei z treści art. 87 § 3 p.p.s.a. wynika, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Z powyższych regulacji wynika, że co do zasady wniosek ten składa się bezpośrednio w sądzie, w którym czynność miała być dokonana, a jedynie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Zarówno w orzecznictwie, jak i w literaturze przyjmuje się, że ta odrębność została podyktowana tym, że przed rozpoznaniem wniosku sąd powinien dysponować aktami sprawy, te zaś są w posiadaniu organu. Przyjmuje się przy tym, że od tej reguły jest także wyjątek, mianowicie w sytuacji gdy o uchybieniu terminu do złożenia skargi strona dowiedziała się z postanowienia o jej dorzuceniu. W takiej sytuacji wniosek o przywrócenie siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienie skargi po odrzuceniu skargi przez sąd składa się do sądu, a nie za pośrednictwem organu, ponieważ akta sprawy są już w sądzie (por. wyrok WSA z dnia 2 marca 2004 r., sygn. II SA/Wa 3288/05, lex nr 197547, postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1343/10, baza orzeczeń nsa.gov.pl, J.P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wyd. 3, LexisNexis, W-wa 2008, s. 256). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższa wykładnia art. 87 § 3 p.p.s.a. powinna także – na zasadzie wyjątku – znaleźć zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy, zważywszy na przebieg zdarzeń, które nastąpiły w toku postępowania zainicjowanego wniesieniem przez R. O. skargi na pismo Agencji z dnia [...] sierpnia 2009 r. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych sprawy administracyjnej, czyli sprawy zainicjowanej wnioskiem R. O. z dnia 9 listopada 2007 r. o przyznanie pomocy w ramach działania "Modernizacja Gospodarstw Rolnych), jego skarga na pismo Agencji z dnia [...] sierpnia 2009 r. została odrzucona postanowieniem WSA w W. z dnia 3 marca 2010 r. (sygn. akt V SA/Wa 1689/09), gdyż zaskarżeniu podlegało pismo Agencji wydane w tej sprawie, ale z dnia [...] stycznia 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny orzeczeniem z dnia 12 maja 2011 r. (sygn. akt II GSK 533/120) skargę kasacyjną od powyższego postanowienia Sądu I instancji oddalił. Wówczas skarżący, tj. w dniu 19 maja 2011 r. złożył do WSA w G. skargę na pismo Agencji dnia [...] stycznia 2009 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia, wskazując przyczyny uchybienia terminowi do wniesienia skargi. Zauważyć należy, że w treści uzasadnienia tegoż wniosku skarżący wskazał na ww. wyrok WSA w W. oraz orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2011 r., co pozwalało Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G. na ustalenie przedmiotu zaskarżenia i właściwości organu rozstrzygającego w przedmiotowej sprawie. Oczywistym przy tym wydaje się wniosek, że zważywszy na datę wydania orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny i datę złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, iż akta administracyjne przedmiotowej sprawy, rozumianej w znaczeniu materialnoprawnym, znajdowały się w tymże Sądzie. Wojewódzki Sąd Administracyjny jednakże, w takich okolicznościach sprawy, skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia przesłał do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C. W tym miejscu zauważyć należy, iż w orzecznictwie NSA rozstrzygnięto już, że w sprawie, której przedmiotem jest działanie "Modernizacja Gospodarstw Rolnych" podmiotem wdrażającym jest Agencja (art. 22 w zw. z art. 6 ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich – Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm.), której organem jest Prezes z siedzibą w mieście stołecznym Warszawa, a zatem właściwym miejscowo jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. ze względu na siedzibę organu administracji (por. postanowienie NSA z dnia 3 grudnia 2008 r., sygn. akt II GZ 281/08, baza orzeczeń nsa.gov.pl). Wskutek tego rodzaju zdarzeń WSA w G. dopiero w dniu 5 września 2011 r. wydał postanowienie o przekazaniu sprawy według właściwości miejscowej do WSA w W., który z kolei ponownie przesłał skargę wraz z wnioskiem do siedziby Agencji ARiMR w W. Następnie po otrzymaniu akt sprawy Sąd I instancji rozstrzygał w przedmiocie złożonego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Przedstawiony powyżej przebieg zdarzeń zainicjowanych pierwszą skargą złożoną do WSA w W. wskazuje, że skarżący o uchybieniu terminu do wniesienia skargi dowiedział się z postanowienia Sądu i termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w tym wypadku rozpoczął bieg w dacie, gdy akta tej sprawy administracyjnej znajdowały się w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Zrozumiałym więc jest, że w tej wyjątkowej sytuacji dopuszczalnym było złożenie przedmiotowego wniosku do Sądu, a nie w trybie określonym w art. 87 § 3 p.p.s.a. Trafnie też zauważył skarżący w zażaleniu, że w tej sytuacji organ miał też możliwość wypowiedzenia się co do przedmiotowego wniosku. Zauważyć też należy, że przepis art. 59 § 3 p.p.s.a. przewiduje, iż czynności dokonane w sądzie niewłaściwym pozostają w mocy. Ta regulacja powinna znaleźć, przy ich właściwej wykładni uwzględniającej wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawo strony do sądu, odpowiednie zastosowanie w okolicznościach rozpoznawanej sprawy co do czynności związanych ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w G. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 grudnia 2008 r. (sygn. akt I OZ 892/08, baza orzeczeń nsa.gov.pl) strona nie może ponosić konsekwencji błędnych działań Sądu. Reasumując powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do zastosowania regulacji przewidzianej w art. 88 p.p.s.a. Zatem zarzut skarżącego co do naruszenia art. 87 § 1 p.p.s.a. należało uznać za zasadny. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Sąd I instancji powinien ustosunkować się w pierwszej kolejności do wskazywanych przez skarżącego okoliczności uprawdopodabniających w jego ocenie brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.